Επανα-δημοσιεύω το άρθρο που έγραψα την 12-12- 2002 για τη γιορτή του Αγίου Σπυρίδωνος προστάτη των Τσαγκάρηδων.
Τιμούσαν οι τσαγκάρηδες της Κοζάνης , τα παλιά χρόνια , που ήσαν και πάρα πολλοί , τη μνήμη του προστάτη τους Αγίου Σπυρίδων ,ακατά την παράδοση ήσαν 1250 οι τεχνίτες τσαγκάρηδες γιατί στέλνανε και στο εξωτερικό παπούτσια , καθώς και στα μεγάλα πανηγύρια της εποχής εκείνης που πηγαίνανε . Σήμερα περιορίζομαι σε ολίγα τινά , για να υπενθυμίσω την εθιμική αυτή γιορτή των εναπομεινάντων τσαγκάρηδων Η εικόνα του Αγίου βρίσκεται στην εκκλησία της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος (Χαμηλός Αη-λιάς). Είναι μεγάλη και επίχρυση και αναγράφει στη βάση της «προσφορά της συντεχνίας των υποδηματοποιών του 1920».Τα χρόνια εκείνα του περασμένου αιώνα , η γιορτή έπαιρνε πανηγυρικό χαρακτήρα , έκλειναν τα μαγαζιά τους και παρακολουθούσαν οικογενειακώς τη θεία λειτουργία και στη συνέχεια γλεντούσαν όλη την ημέρα με επισκέψεις στα σπίτια των συναδέλφων τσαγκάρηδων, καταναλώνοντας το φρέσκο κοκκινέλι και τα νηστήσιμα, όπως, «πατατοκεφτέδες, πρασοκεφτέδες, μπακαλιάρο και μπάτζιο τηγανιτό.» και γλυκό Σιαλίαρια».
Τα τελευταία χρόνια την πρωτοβουλία τελέσεως της Θείας λειτουργίας την ημέρα της γιορτής του Αγίου Σπυρίδωνα είχε ο αείμνηστος Ρούσης Πεσλής που απεβίωσε το 1998. ( ήταν ονομαστός χωρατατζής, Κοζανίτης με τα όλα του ) και συγκέντρωνε 8-10 άτομα όσοι είχαν απομείνει, μας προσκαλούσε πάντοτε στη γιορτή τους, Και αυτός ετοίμαζε τα κεράσματα. Σε Κάποιο άρθρο μου τον έχω περιγράψει γιατί ήταν παραδοσιακός Κοζανίτης και σπουδαίος τεχνίτης-Τσαγκάρης παπουτσιών. Τιμούμε και τη μνήμη του. Την φετινή λειτουργία εννοείτε το 2002, ετέλεσαν οι Μανόλης Σιώμος και Ιωάννης Βαχτσεβάνος, τσαγκάρηδες παρέστησαν και αρκετοί απόγονοι τσαγκάρηδων χήρες και παιδιά. Η εκκλησία πάντως ήταν γεμάτη από προσκυνητές, νομίζω γράφω το αυτονόητο. Είναι δυνατόν να είναι γιορτή γνωστού Αγίου, που ” ου σήμαντρος” βαράει δυνατά την παραμονή και οι Κοζανίτες να μην εκκλησιάζονται και μάλιστα στην εκκλησία που τιμάται ο Άγιος! Αδύνατον. Παλιά όταν χτυπούσε ο σήμαντρος για τον εσπερινό και ήταν δυνατός , οι νοικοκυρές σταματούσαν τις δουλιές τους, το θεωρούσαν αμαρτία και ασέβεια προς τον Άγιο ή την Αγία που γιόρταζε ην επομένη. Αγνή και Αθώα πίστη των απλών ανθρώπων.
Αψηφώντας λοιπόν το κρύο μείον -2 βαθμούς που είχε τότε και τον μουντό καιρό, 2002, ανέβηκαν στον χαμηλό Αη-λιά , να παρακολουθήσουν τη Θεία λειτουργία που τελούσε ο Ιερέας και Θεολόγος Παπαγιώργης Γάτας, από χρόνια αείμνηστος και να προσκυνήσουν τη Θαυματουργή Εικόνα του Αγίου Σπυρίδωνα. Να προσθέσω σήμερα ότι στο Ναό Μεταμορφώσεως Σωτήρος έχει τοποθετηθεί από χρόνια ο Ιερέας Νεκτάριος Μπίσκας νέος και δραστήριος με πολλές εργασίες εντός του ναού και στο περιβάλλοντα χώρο. Άλλωστε ο Ναός ανακηρύχθηκε ενοριακός, η περιοχή έχει οικοδομηθεί με πολλούς κατοίκους. Ο Ναός όμως είναι μικρός ως πρώην εξωκκλήσι και δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες της ενορίας λόγω ελλείψεως χώρου. (Έχω τη γνώμη ότι θα πρέπει να μεγαλώσει ο Ναός προς την βόρια πλευρά όπου υπάρχει χώρος ελεύθερος, καλυμμένος από δένδρα , που είχαν φυτεύσει παλιά οι πρόσκοποι που ήμουνα κι εγώ. Ο νέος και δραστήριος παπα-νεκτάριος που είναι ο Ιερέας του Ναού να αναλάβει πρωτοβουλία να προσκαλέσει όλους τους ενορίτες και να αποφασίσουν από κοινού να μεγαλώσουν την εκκλησία .Όπως έγινε σε άλλες εκκλησίες της Κοζάνης. Αναφέρω τον Άγιο Κωνσταντίνο και Ελένης, τον Όσιο Νικάνορα και τον Άγιο Δημήτριο μετά την πυρκαγιά. Θα συνδέσει το όνομά του με το μεγάλωμα του Ναού ο Ιερέας Νεκτάριος, και, θα εξυπηρετούνται και οι Ενορίτες, γιατί η ενορία έγινε μεγάλη, ο δε Ναός θα γίνει περισσότερο λειτουργικός και θα εξυπηρετεί και άλλες Θρησκευτικές τελετές, με άνεση , Γάμους Βαφτίσια κλπ.)
Να διευκρινίσω ότι οι υποδηματοποιοί – έμποροι, έχουν προστάτη τον Άγιο Ιωάννη Θεολόγο και τιμούν τη μνήμη του την 8ην Μαϊου στην εκκλησία των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης. Ενώ οι τσαγκάρηδες που κατασκεύαζαν παπούτσια, φόντια και οι επιδιορθωτές, κοινώς “αμπαλουματήδες,” έχουν προστάτη τον Άγιο Σπυρίδωνα
Βλέπουμε λοιπόν, ότι η παράδοση, παρά τα ολιγάριθμα μέλη που έχουν μείνει , να τηρείται με ευλάβεια , φέρουν μαζί τους την εικόνα του Αγίου που έχει ο σύλλογος, τιμούν τη μνήμη του με αρτοκλασία και η Εικόνα του Αγίου μεταφέρεται όπως και παλιά στα σπίτια των τσαγκάρηδων .Φέτος ,δηλαδή το 2002, αρχικά την πήρε η οικογένεια του Ι. Βαχτσεβάνου και στη συνέχεια θα πάει και στα άλλα σπίτια. Σήμερα 12-Δεκεμβρίουυ 2020, δεν ξέρω ποιος θα ετοιμάσει τα πράγματα που χρειάζονται για την αρτοκλασία στη Θεία λειτουργία, δηλαδή πέντε λειτουργιές, λάδι, νάμα , θυμίαμα, λαμπάδες και τα ονόματα του συλλόγου. Αν θυμάμαι καλά, και ποίος θα τα πηγαίνει, ελπίζω κάποιος απόγονος του συλλόγου, να εκκλησιαστούν δεν μπορούν λόγω κορονοϊού Να έχουν την ευλογία και την προστασία του Αγίου Σπυρίδωνος.
Είναι ευτύχημα ,το ότι υπάρχουν φωτογραφίες από τα παλιά χρόνια που τις κρατούν οι απόγονοι και μπορούμε σήμερα μετά από εξήντα πέντε τόσα χρόνια να τις δημοσιεύσουμε. Μια τέτοια φωτογραφία μου παραχώρησε ο συμπαθέστατος κύριος Γάκης Λιόντας συνταξιούχος του δημοσίου και γιός του αειμνήστου τσαγκάρη Νικολάου Λιόντα αναγράφοντας και τα περισσότερα ονόματα των τσαγκάρηδων της φωτογραφίας.
Βλέποντας τη φωτογραφία, εκείνο που θέλω να τονίσω και να προσέξουν οι συμπολίτες μας ,κάποια ηλικίας, για να μην πω οι παλιοί. Η φωτογραφία είναι τραβηγμένη την 12-Δεκεμβρίου του 1955 , μπροστά από την εκκλησία του Χαμηλού Αη-λιά, πάνω από μισό αιώνα,(ήδη είναι 65 χρόνια) ότι στο βάθος της φωτογραφίας φαίνεται το Νοσοκομείο που χτιζότανε τότε και όπως μου είπε ο πρώην Διευθυντής του Μαμάτσειου Νοσοκομείου Γεώργιος Σιακαβάρας, αείμνηστος που έφυγε φέτος , φίλος καλός «τιμώ και τη μνήμη του», ο θεμέλιος λίθος μπήκε τον Ιούνιο του 1954 και παραβρέθηκε και ο χορηγός και μέγας ευεργέτης Κων/νος Μαμάτσιος ερχόμενος από την Αμερική για την θεμελίωση , η λειτουργία του Νοσοκομείου άρχισε το 1958. Μπροστά από το Νοσοκομείο, αριστερά αυτού και πάνω από το δρόμο ,όλος ο χώρος είναι πράσινος και αχτιστος . Φαίνονται στο λοφίσκο κάτι κτίσματα , είναι οι στάβλοι-μαντριά του Λιάπη και του Νταλίπη, που σταβλίζονταν τα πρόβατα. Και η Δεξαμενή που γέμιζε νερό από την Ερμακιά, το καθαρό και δροσερό εκείνο νερό του Βερμίου που θεωρείτο το καλύτερο της Ευρώπης από τους χημικούς, και διοχετεύονταν στην Πόλη. Με το νερό αυτό υδρεύτηκε η Κοζάνη το 1937. Μεταξύ των μονοκατοικιών που είναι κάτω από τον χαμηλό Αη-λιά και του Νοσοκομείου , είναι ο λάκκος “τ’μάγκανι” με τις λεύκες . Σήμερα όλος αυτός ο χώρος έχει οικοδομηθεί μέχρι την Αγία Παρασκευή και έχει παραδοθεί στο αντιαισθητικό τσιμέντο. Αξίζει λοιπόν να προσεχθεί η φωτογραφία στο σημείο αυτό , γιατί είναι αψευδής μάρτυς της μεταβολής του χώρου, που έχασε τη φυσικότητά του. Η μεταβολή αυτή οφείλεται στην άναρχη δόμηση λόγω ανάπτυξη της πόλης και τα αμπέλια που είχε όλη η περιοχή και έβγαζαν καλό κρασί , έγιναν οικόπεδα .
Ακολουθούν τα ονόματα: Γιαπράκας Ιωάννης, Τσιώνης Στέργιος, Γκατζούρας Τάκης, Γκατζούρας Παρασκευάς, Μπατσίλας Βασίλης, Κόμπος Νίκος, Ζάμπρος Νίκος, Διάφας Ιωάννης ή Γκάνας, Διάφας Δημήτριος, Σταυράκης Αθανάσιος, Σακαλής Παναγιώτης, Λιούμπας Ναούμ, Πατίκας Θεόδωρος, Μαγούλας Ηλίας, Γελαδάρης Γεώργιος, Λουκάς Γεώργιος, Τρικούκης Δημήτριος, Βουχάρας Ιωάννης, Πεσλής Βασίλειος, Πεσλής Ρούσης, Πεσλής Δημήτριος, Γκατζιούρας Δημήτριος, Καρακλάνης Ιωάννης, Τζατζαλής Γεώργιος, Δημόνικας Αθανάσιος, Μπάμπος Θεόδωρος, Δρίζης Κων/νος, Γκάργκας Νικόλαος, Γκλιόφας Νίκος, Βερούλης Κων/νος Ματζιάρης Βαγγέλης, Μπουμπόναρης Στάμκος, Δοδούραγας Θεόδωρος, Κουρμπαλής Νίκος, Λιόντας Νικόλαος, Τσέλιος Γεώργιος, Κρικόρης Θεόδωρος, Καρατζέτζος Ζήσης, Βούρκας Ιωάννης, Λάκκας Θωμάς, Χαλβατζής Δημήτριος . Οι περισσότεροι είναι αείμνηστοι, ποιοι είναι εν ζωή και αν είναι δεν γνωρίζω. Τιμούμε τη μνήμη τους αναφέροντας τα ονόματά τους. Εάν παραβρεθώ στη Θεία λειτουργία θα ρωτήσω να μάθω από τους απογόνους, Προθέτω όμως, ότι σήμερα Λόγω του Κορονοϊού δεν μπορούμε να πάμε στην εκκλησία.
Ο Άγιος Σπυρίδων να προστατεύει τους φιλόθρησκούς Κοζανίτες και το σωματείο των τσαγκάρηδων με τους απογόνους τους . Επίσης δεόμαστε προς τον Θαυματουργό Άγιο Σπυρίδωνα να απομακρύνει τον θανατηφόρο κορονοϊό από την Πόλη μας και από τη Χώρα μας.
Ιωάννης Γ. Κορκάς 12-12-2020
Φωτογραφία
Το σωματείο των Τσαγκάριδων 12-12-1955
Το εξωκκλήσι όπως ήταν προτού καεί, να το θυμόμαστε.
