Νέους τρόπους αξιοποίησης της γης στη μεταλιγνιτική Δυτική Μακεδονία, μέσα από καλές πρακτικές που εφαρμόζονται σε άλλες ευρωπαϊκές περιοχές, αναζητά η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας μέσω του Green LUPO, ενός έργου Interreg Europe που μπορεί να επηρεάσει τον σχεδιασμό και να ανοίξει δρόμο για μελλοντικά έργα από άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία. Για το πρόγραμμα αυτό, μιλάει στα Μακεδονικά Νέα η κ. Παρασκευή Χριστοπούλου, προϊσταμένη του Τμήματος Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, Έξυπνης Εξειδίκευσης και Καινοτομίας της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας και συντονίστρια του έργου.
Το Green LUPO δεν είναι πρόγραμμα άμεσων αποκαταστάσεων ούτε έργο που θα φέρει εργοτάξια σε πρώην λιγνιτικές εκτάσεις, αλλά είναι ένα έργο ανταλλαγής εμπειριών και τεχνογνωσίας, μέσα από το οποίο η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας βλέπει τι εφαρμόζεται στο εξωτερικό και εξετάζει ποιες καλές πρακτικές θα μπορούσαν, σε δεύτερο χρόνο, να περάσουν σε πολιτικές ή έργα με διαφορετική χρηματοδότηση, όπως ξεκαθαρίζει στα Μακεδονικά Νέα η Παρασκευή Χριστοπούλου, προϊσταμένη του Τμήματος Ευρωπαϊκών Προγραμμάτων, Έξυπνης Εξειδίκευσης και Καινοτομίας της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας και συντονίστρια του έργου.
Η Δυτική Μακεδονία βρίσκεται μπροστά σε μεγάλες αποφάσεις για τη γη της, καθώς η απολιγνιτοποίηση αφήνει πίσω της εκτάσεις που πρέπει να αποκτήσουν νέο ρόλο, ενώ η ανάπτυξη φωτοβολταϊκών, η ανάγκη αποκατάστασης εδαφών, η προστασία της βιοποικιλότητας και οι νέες παραγωγικές χρήσεις δημιουργούν πίεση για καθαρότερο σχεδιασμό. Το Green LUPO μπαίνει σε αυτό το πεδίο, όχι για να αποφασίσει πού θα γίνει τι, αλλά για να δώσει στην Περιφέρεια παραδείγματα και εργαλεία που μπορούν να αξιοποιηθούν στη συνέχεια.
Όπως εξηγεί η κ. Χριστοπούλου, τα έργα Interreg Europe έχουν κυρίως χαρακτήρα ανταλλαγής εμπειριών. Δεν παίρνουν πολιτικές αποφάσεις και δεν χρηματοδοτούν υποδομές. Δίνουν όμως τη δυνατότητα σε περιφέρειες και φορείς να δουν τι έχει εφαρμοστεί σε άλλες χώρες, ποιες πρακτικές έχουν αποτέλεσμα και με ποιον τρόπο μπορούν να προσαρμοστούν σε τοπικό επίπεδο.
«Δεν είναι χρηματοδοτικό εργαλείο», τονίζει, θέλοντας να αποφύγει τη σύγχυση ότι το Green LUPO θα χρηματοδοτήσει από μόνο του παρεμβάσεις σε πρώην λιγνιτικές περιοχές. Αυτού του τύπου οι παρεμβάσεις, όπως σημειώνει, μπορούν να γίνουν μέσα από άλλα εργαλεία, όπως το Πρόγραμμα Δυτική Μακεδονία ή η Δίκαιη Μετάβαση, εφόσον υπάρξουν ώριμες προτάσεις, χρηματοδότηση και πολιτική απόφαση.
Τι είναι και τι δεν είναι το Green LUPO
Το Green LUPO αφορά την ορθολογικότερη χρήση της γης, την επανάχρηση υποβαθμισμένων εκτάσεων, τη μείωση της νέας δέσμευσης εδαφών και την προστασία της βιοποικιλότητας. Στην πράξη, η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας εξετάζει καλές πρακτικές που έχουν εφαρμοστεί σε άλλες ευρωπαϊκές περιοχές και προσπαθεί να δει αν μπορούν να επηρεάσουν τον δικό της σχεδιασμό.
Η κ. Χριστοπούλου εξηγεί ότι η Περιφέρεια έχει επιλέξει ως εργαλείο πολιτικής το Περιφερειακό Πρόγραμμα Δυτική Μακεδονία. Στόχος είναι να εξεταστεί αν οι καλές πρακτικές που θα προκύψουν από το έργο μπορούν να επηρεάσουν κάποιους άξονες του προγράμματος, ώστε στο μέλλον να βρεθούν χρηματοδοτήσεις για συγκεκριμένες παρεμβάσεις.
«Θα προσπαθήσουμε να δούμε αν μπορούμε να επηρεάσουμε κάποιους από τους άξονες του προγράμματος, ώστε κάποιες χρηματοδοτήσεις να βρεθούν για υλοποίηση κάποιας καλής πρακτικής που έχουμε δει στο εξωτερικό», αναφέρει.
Αυτό σημαίνει ότι το Green LUPO λειτουργεί πριν από το έργο. Δεν αποκαθιστά πρώην λιγνιτικά πεδία, δεν φυτεύει εκτάσεις, δεν δημιουργεί πάρκα και δεν χρηματοδοτεί κατασκευές. Μπορεί όμως να βοηθήσει την Περιφέρεια να τεκμηριώσει προτάσεις, να συγκρίνει λύσεις και να εντάξει πιο ώριμες ιδέες σε προγράμματα που έχουν πραγματική χρηματοδοτική δυνατότητα.
Ο όρος «μείωση της δέσμευσης γης» συνδέεται με την ευρωπαϊκή λογική να περιοριστεί η κατάληψη νέων εκτάσεων και να αξιοποιηθούν καλύτερα οι περιοχές που έχουν ήδη επιβαρυνθεί. Για τη Δυτική Μακεδονία, αυτό έχει άμεση σημασία. Η περιοχή έχει πρώην εξορυκτικά πεδία, εγκαταστάσεις που αλλάζουν χρήση, υποβαθμισμένα εδάφη και εκτάσεις όπου πρέπει να αποφασιστεί αν θα δοθεί χώρος σε ΑΠΕ, πράσινο, παραγωγικές δραστηριότητες, αναψυχή ή άλλες χρήσεις.
Το θέμα δεν αφορά μόνο τις αποκαταστάσεις. Όπως σημειώνει η κ. Χριστοπούλου, το πεδίο του Green LUPO είναι ευρύτερο και αφορά την ορθολογικότερη χρήση των εδαφών. Άρα η συζήτηση δεν περιορίζεται στο τι θα γίνει σε ένα πρώην ορυχείο, αλλά ανοίγει στο πώς θα διαχειριστεί συνολικά η Δυτική Μακεδονία τη γη της στη νέα περίοδο.
Παραδείγματα από το εξωτερικό και εφαρμογή στη Δυτική Μακεδονία
Στο πλαίσιο του έργου παρουσιάστηκαν παραδείγματα από την Κρακοβία, όπου πρώην περιοχές εξόρυξης και brownfields, δηλαδή υποβαθμισμένες ή εγκαταλειμμένες εκτάσεις, βρίσκονται είτε σε στάδιο σχεδιασμού για επανάχρηση είτε έχουν ήδη μετατραπεί σε χώρους αναψυχής με έμφαση στη βιοποικιλότητα.
Τέτοια παραδείγματα ενδιαφέρουν τη Δυτική Μακεδονία, γιατί δείχνουν ότι οι πρώην εξορυκτικές περιοχές μπορούν να αποκτήσουν νέο ρόλο. Δεν σημαίνει ότι όσα έγιναν στην Πολωνία μπορούν να μεταφερθούν αυτούσια στην Κοζάνη, την Εορδαία ή τη Φλώρινα. Δείχνουν όμως επιλογές που μπορούν να εξεταστούν, όπως η αποκατάσταση εδαφών, οι πράσινες ζώνες, οι χώροι αναψυχής, η προστασία της βιοποικιλότητας, οι συνδυαστικές χρήσεις και η καλύτερη ένταξη των παλιών εξορυκτικών πεδίων στον χώρο.
Η κ. Χριστοπούλου κρατά χαμηλά τις προσδοκίες για άμεση εφαρμογή. Όπως εξηγεί, δεν είναι βέβαιο ότι οι καλές πρακτικές που βλέπει η Περιφέρεια στο εξωτερικό μπορούν να υιοθετηθούν στη Δυτική Μακεδονία. Θα αξιολογηθούν όμως, θα συζητηθούν με τους φορείς και θα γίνουν προτάσεις όπου υπάρχει ρεαλιστικό περιθώριο προσαρμογής.
Η ίδια συνδέει το Green LUPO και με τη συζήτηση για τις ΑΠΕ. Στη Δυτική Μακεδονία η ανάπτυξη φωτοβολταϊκών έχει ήδη προκαλέσει μεγάλη συζήτηση, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη και η διαβούλευση για το νέο χωροταξικό των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Σε αυτό το περιβάλλον, οι καλές πρακτικές για τη συνύπαρξη έργων ενέργειας και βιοποικιλότητας αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Η κ. Χριστοπούλου αναφέρεται και στο BiodIvErSe, ένα άλλο έργο Interreg Europe που κινείται σε παρόμοιο πεδίο, με έμφαση στην προστασία της βιοποικιλότητας σε περιοχές όπου αναπτύσσονται φωτοβολταϊκά. Στο εξωτερικό, όπως λέει, εφαρμόζονται πρακτικές όπως φυτεύσεις κάτω από φωτοβολταϊκά και άλλες λύσεις που επιχειρούν να μειώσουν την περιβαλλοντική επιβάρυνση.
Το Green LUPO δεν χρηματοδοτεί τέτοιες παρεμβάσεις. Μπορεί όμως να βοηθήσει φορείς της Δυτικής Μακεδονίας να δουν από κοντά τι εφαρμόζεται αλλού και να αξιοποιήσουν αυτή την εμπειρία όταν σχεδιάζονται μελλοντικά έργα.
Ο ρόλος των δήμων και των φορέων
Η Περιφέρεια συγκροτεί δίκτυο εμπλεκομένων μερών για το έργο. Σε αυτό συμμετέχουν δήμοι και φορείς που σχετίζονται με το αντικείμενο, ώστε να παρακολουθούν τη διαδικασία, να καταθέτουν εμπειρία και, όπου χρειάζεται, να συμμετέχουν σε επισκέψεις στο εξωτερικό.
Από κάθε δήμο ζητείται να οριστεί υπεύθυνος που θα συμμετέχει στις συναντήσεις. Η συμμετοχή των δήμων είναι κρίσιμη, γιατί οι χρήσεις γης αφορούν συγκεκριμένες περιοχές, τοπικές ανάγκες, κοινωνικές αντιδράσεις, αναπτυξιακές προτεραιότητες και περιβαλλοντικές ευαισθησίες.
Η λογική του Interreg Europe είναι να φέρνει κοντά ευρωπαϊκές περιοχές που μπορούν να μάθουν η μία από την άλλη. Κάποιες περιοχές έχουν προχωρήσει περισσότερο στην αποκατάσταση εδαφών, στην επανάχρηση brownfields ή στη σύνδεση ΑΠΕ και βιοποικιλότητας. Η Δυτική Μακεδονία μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτή την εμπειρία για να βελτιώσει τον δικό της σχεδιασμό.
Η κ. Χριστοπούλου επισημαίνει ότι σε τέτοια έργα η Περιφέρεια μπορεί να πάρει μαζί της φορείς που σχετίζονται με το αντικείμενο. Για παράδειγμα, άνθρωποι που ασχολούνται με τον σχεδιασμό φωτοβολταϊκών μπορούν να δουν πρακτικές στο εξωτερικό και να τις αξιοποιήσουν αργότερα στον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται ή υλοποιούνται έργα στη Δυτική Μακεδονία.
Η επόμενη φάση θέλει χρηματοδότηση και αποφάσεις
Για να γίνει μια καλή πρακτική έργο, θα χρειαστεί άλλη χρηματοδότηση. Αυτό μπορεί να γίνει μέσα από το Πρόγραμμα Δυτική Μακεδονία, μέσα από τη Δίκαιη Μετάβαση ή μέσα από κάποιο άλλο εργαλείο που θα μπορεί να χρηματοδοτήσει συγκεκριμένες παρεμβάσεις.
Το Green LUPO μπορεί να βοηθήσει στην προετοιμασία. Μπορεί να δείξει τι έγινε αλλού, να δώσει τεχνογνωσία, να φέρει τους τοπικούς φορείς γύρω από το ίδιο τραπέζι και να οδηγήσει σε πιο ώριμες προτάσεις. Δεν αντικαθιστά όμως την ανάγκη για πολιτικές αποφάσεις, χρηματοδότηση και σαφές σχέδιο χρήσεων γης.
Για τη Δυτική Μακεδονία, το ζήτημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς η περιοχή πρέπει να αποφασίσει πώς θα χρησιμοποιήσει τη γη της μετά τον λιγνίτη. Ποιες εκτάσεις θα αποκατασταθούν, ποιες θα δεχθούν νέες παραγωγικές χρήσεις, πού θα μπουν ΑΠΕ, πού χρειάζεται προστασία της βιοποικιλότητας και πώς θα αποφευχθεί η άναρχη δέσμευση νέων εκτάσεων.
Περισσότερες πληροφορίες για το Green LUPO μπορείτε να βρείτε ΕΔΩ
πηγή: makedonikanea.gr
