Η επιστήμη της Ιστορίας ανήκει βέβαια στις θεωρητικές Ανθρωπιστικές σπουδές, δεν παύει όμως να χρησιμοποιεί θετικιστικές αποδεικτικές μεθόδους. Βασικό στοιχείο λοιπόν της Ιστορίας είναι οι πηγές και τα τεκμήρια, τα οποία όμως πρέπει να αντιμετωπίζονται κριτικά. Επανερχόμενος, λοιπόν, στο ζήτημα περί του πρώτου ιατρού στην Κοζάνη και προς εκ νέου απάντηση σε σχετικό άρθρο, υποστηρίζω ότι θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί με τις πηγές, ακόμη και αν πρόκειται για τον περίφημο άνδρα της Κοζάνης Χαρίσιο Μεγδάνη. Αυτός αναφέρει τον Γεώργιο Παρακείμενο ως διδάσκαλο στην Κοζάνη το 1694 (Αγγελία [1820], σ. 47-48), αφού είχε περατώσει σπουδές Ιατρικής στην Πάδοβα. Την πληροφορία αυτή, η οποία είναι ατεκμηρίωτη, αναπαράγουν άκριτα σχεδόν όλοι οι επόμενοι μελετητές της ιστορίας της Κοζάνης(Γουναρόπουλος, Λιούφης, Παπακωνσταντίνου, κ.ά.).
Ο Μεγδάνης έχει προσφέρει μεγάλες υπηρεσίες στην Κοζάνη, αλλά έχει υποπέσει και σε αρκετά σφάλματα. Για παράδειγμα, η Σχολή της Κοζάνης δεν ιδρύθηκε το 1668, ούτε ήταν μία, αλλά τέσσερις. Ο όρος «Σχολή» παραπέμπει γενικά στην εκπαίδευση και τα σχολεία. Από το 1676-79, όταν πρωτοδίδαξε ο Γεώργιος (Γρηγόριος) Κονταρής στην Κοζάνη (βλ. Χ. Καρανάσιος, Αλιάκμονος ρους 1,2017) έως το 1745 δεν υπήρχε οργανωμένο σχολείο, αλλά απλώς γίνονταν κάποια μαθήματα. Το 1745 ιδρύθηκε η Κοινοτική Σχολή «Στοά», το 1756 η «Σχολή της Κομπανίας» και το 1776 το «Μουσείον», με χορηγό τον Παγούνη (Χ. Καρανάσιος, στον τόμο Νεοελλ. Διαφωτισμός, ΙΝΒΑ 1999) και το 1810 το κοινοτικό σχολείο. Επίσης, ο Μεγδάνης εσφαλμένα αναφέρει ότι ο Κονταρής έγινε μητροπολίτης Αθηνών.
Επίσης, ο ίδιος αναφέρει σχολαρχία του Βούλγαρη στην Κοζάνη το 1746-1752, αντί του ορθού 1745-1748.Ο Μεγδάνης δεν αποτελεί πηγή, με την έννοια του τεκμηρίου, αλλά εντάσσεται στη βιβλιογραφία, καθώς έγραφε το 1820 για το 1694 (έναν αιώνα μετά!). Δεν αναφέρει δηλαδή τις πηγές του, ώστε θα πρέπει να είμαστε επιφυλακτικοί με όσα γράφει αναφορικά με παλαιότερες από αυτόν εποχές. Όσον αφορά τον Παρακείμενο, αυτός δεν απαντά σε καταλόγους σπουδαστών του Πανεπιστημίου της Πάδοβας, δημοσιευμένους ήδη κατά τη δεκαετία του 1970, όπως με πληροφορεί ο Χαρίτων Καρανάσιος, δ/ντής ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών.
Ο ίδιος θεωρεί, βάσει των ερευνών του, ότι ο πρώτος γνωστός με βεβαιότητα ιατρός στην Κοζάνη είναι ο Γ. Σακελλάριος (1795-99), ταυτόχρονα με τον Μιχαήλ Περδικάρη και τον Σιατιστινό Κ. Καρακάσση, ενώ προηγήθηκαν στη Σιάτιστα ο Δ. Καρακάσσης(1760) και στην Καστοριά ο Θωμάς Μανδακάσης (1757), αλλά και άλλοι Δυτικομακεδόνες, όπως οι Ι. Νικολίδης (1780), Κ. Μιχαήλ (1785), Κ. Δάρβαρης(1985) και Γ. Ζαβίρας (1787) (βλ. Δ. Καραμπερόπουλος, Η ιατρική ευρωπαϊκή γνώση στον ελληνικό χώρο 1745-1821, Αθήνα 2003). Επίσης, κάποιος Παρακείμενος αναφέρεται ως δάσκαλος στη Σχολή της Κομπανίας σε έγγραφα της Βιβλιοθήκης(Ευανθία Κυρατζοπούλου, Γ΄ Συνέδριο ιστορίας του Δήμου Κοζάνης, 2019, σ. 274).
Συμπερασματικά, μπορούμε να αναφέρουμε ότι ο Μεγδάνης ισχυρίζεται ατεκμηρίωτα ότι ο Γ. Παρακείμενος σπούδασε Ιατρική στην Πάδοβα και δίδαξε στην Κοζάνη το 1694. Πρέπει όμως να είμαστε επιφυλακτικοί με αυτήν την πληροφορία. Ο πρώτος γνωστός με βεβαιότητα (το υπογραμμίζω) ιατρός στην Κοζάνη ήταν ο Γ.Σακελλάριος. Δεν αποκλείεται να ήταν ο Παρακείμενος γιατρός και δάσκαλος το1694.
Απαιτείται όμως τεκμηρίωση. Δεν αρκεί μια απλή αναφορά του Μεγδάνη, έναν αιώνα μετά. Ακόμη και στη δημοσιογραφία η διασταύρωση μαρτυριών είναι βασική μέθοδος πληροφόρησης, αλλά στην ιστορία επιβάλλεται επιπλέον τεκμηρίωση, βάσει συγχρονικών πηγών. Την πληροφορία του Μεγδάνη δεν την πετάμε, αλλά βάζουμε και ένα ερωτηματικό. Θα ήταν πολύ σημαντικό να αποδειχθεί η ιατρική ιδιότητα του Παρακείμενου, αλλά απαιτείται έρευνα. Μακάρι να αποδειχθεί. Πέραν του ανωτέρω θέματος, είναι γνωστό ότι αντιλήψεις που έχουν εδραιωθεί στην κοινή γνώμη, πολύ δύσκολα μεταβάλλονται.
Παραδείγματα έχουμε και για την Κοζάνη. Όπως, ότι ο πρώτος οικιστής ήταν ο Τράντας, ότι στην πόλη δεν πάτησε Εβραίος, ότι η Κοζάνη είχε ειδικό φορολογικό καθεστώς ως μοναδική πολιτεία. Έγκυροι και διαπρεπείς ιστορικοί (Πατρινέλης, Καμπουρίδης, Σαλακίδης)έχουν απαντήσει σε αυτές τις δοξασίες βάσει στοιχείων, αλλά οι παλιές δοξασίες δεν έχουν αλλάξει. Επίσης, κάποιος ικανός μελετητής ισχυρίστηκε ότι βρήκε αναφορά στην Κοζάνη επί βυζαντινής εποχής, αλλά αποδείχθηκε ότι είχε διαβάσει εσφαλμένα ένα τοπωνύμιο ως Κοζάνη. Τέλος, η προσωνυμία «σούρδος» για τους Κοζανίτες δεν είναι βέβαιο πώς προήλθε. Η λαϊκή δοξασία πιστεύει ότι οι Κοζανίτες έμποροι, όταν επρόκειτο να πληρώσουν στην Κεντρική Ευρώπη κάποιες οφειλές ή στα σύνορα όταν επέστρεφαν από τη Βιέννη έκαναν τον κουφό (surdu στα βλάχικα, ο κουφός). Αυτό βέβαια δεν είναι επιστήμη, όμως δημιουργεί αφηγήματα ιστορίας που ριζώνουν και δεν αλλάζουν. Το βασικό θέμα όμως δεν είναι ποιος ήταν ο πρώτος γιατρός στην Κοζάνη. Κάποιος θα ήταν, τέλος πάντων.
Το πρόβλημα είναι ότι δεν γνωρίζουμε την ιστορία του τόπου μας, επειδή δεν διαβάζουμε (ούτε κριτικά ούτε με απλή ανάγνωση) παλαιότερες αλλά και σύγχρονες μελέτες, αλλά παραμένουμε σε δημιουργία εντυπώσεων (ποιος ήταν ο πρώτος και ο δεύτερος). Μάλιστα, όταν πρόκειται για την τοπική ιστορία, πρέπει να ρωτάμε και κάποιον ιστορικό και να μην αναπαράγουμε άκριτα μια πληροφορία χωρίς εξέταση. Για τον λόγο αυτό, προτείνω εκ νέου να ενδιαφερθεί ο Ιατρικός σύλλογος για την ιστορία των ιατρών της Κοζάνης, ερευνώντας ό,τι στοιχεία τυχόν υπάρχουν τους ιατρούς της Κοζάνης έως το 1950. Ως παλιός Κοζανίτης γνωρίζω πολλά στοιχεία γι’αυτούς και είμαι στη διάθεση του Ιατρικού συλλόγου.
Να σημειώσω δύο πολύ σημαντικούς Κοζανίτες ιατρούς, τον Ιωάννη Τσιμηνάκη (1833-1907) (ήταν χορηγός της Επανάστασης του Μπούρινου το 1878, και (έφυγε στην Αθήνα για να αποφύγει τη σύλληψη από τους Οθωμανούς ) και τον νευρολόγο Κωνσταντίνο Τσιμηνάκη (1875-1942), για τους οποίους υπάρχει και βιβλιογραφία, αλλά παραμένουν άγνωστοι στο ευρύ κοινό της πόλης. Πάντως, στην παρουσίαση της διατριβής της κ. Νοτοπούλου για τον Σακελλάριο (έκδοση της «Εταιρείας Δυτικομακεδονικών Μελετών», χωρίς καμία χορηγία, ούτε από τον Δήμο ούτε από τον Ιατρικό Σύλλογο), στην οποία απηύθυνε χαιρετισμό και ο δραστήριος πρόεδρος του συλλόγου κ. Χ. Τσεβεκίδης, το παρακολούθησαν ιατροί;.
Γιάννης Κορκάς
