Η Φάνη Φτάκα Τσικριτζή, δημοτική σύμβουλος δήμου Κοζάνης, μίλησε στο Λύσανδρο Ρήγα και το ραδιοΛόγος, το διαδικτυακό ραδιόφωνο του prlogos για την Πρωτομαρτιά στην Κοζάνη και την κοζανίτικη αποκριά. Το μήνα Μάρτη ξεκινούσε ο χρόνος, ήταν ο πρώτος μήνας του έτους με όλα τα Βαλκάνια να τον γιορτάζουν ανέφερε. Στην Κοζάνη παραμονή της Πρωτομαρτιάς έφτιαχναν το Μάρτη. Είναι δύο κλωστούλες, μια δίχρωμη κλωστή, κόκκινη και άσπρη που στρίβονται μεταξύ τους και τα έβαζαν στο χέρι, στο πόδι ή το λαιμό. Στα βρέφη τα έβαζαν στο λαιμό και τα πέρναγαν μέσα από μια δεκάρα. Ο Μάρτης ήταν μήνας με μαγικές ιδιότητες ανέφερε, αποτρεπτικό στοιχείο για οποιοδήποτε κακό θα μας βρει Τότε φοβόντουσαν τα μάγια. Θεωρούσαν ότι με αυτή την κλωστή απέτρεπαν το κακό. Έβαζαν ακόμα και στα ζώα τους. Κρεμούσαν στα κουδούνια στις κατσίκες , στις γελάδες. Ακόμα και στα δέντρα οι γεωργοί για να μην τα κάψει από την παγωνιά κάτι που παρέπεμπε και σε μια διαδικασία αναβλάστησης της φύσης.
Αυτά ατόνησαν σαν δοξασίες και έμεινε να γελούμε… είπε. Αν λοιπόν προσπαθήσει ο άλλος να σε γελάσει του λες: «Είναι από τον καιρό της συννεφιάς τρώει ο λύκους τα αυτιά σου και η αλεπού τα γόνατα σου και οι τόκοι δεν είναι». Όλοι φοβούνταν στην Κοζάνη να γελαστούν λόγω των μαγικών ιδιοτήτων που απέδιδαν στον Μάρτη. Το κρέμασμα της κλωστής τελείωνε με την άφιξη των χελιδονιών. Όταν έβλεπαν χελιδόνα πετούσαν το Μάρτη στα κεραμίδια. Χελιδόνα πέρασε από τη Μαύρη θάλασσα ….έλεγαν.
Ο Μάρτης είναι μήνας με δυνατό ήλιο και μπορεί να κάψει. Το άσπρο χρώμα ήταν αυτό της ομορφιάς και αφρατοσύνης. Φοβόντουσαν οι κοπέλες μήπως τις μαυρίσει ο Μάρτης. Κι επειδή ντρέπονταν τον έβαζαν στο πόδι συνέχισε η κα Φτάκα. Είναι συνδεδεμένος ο μήνας με πολλές δοξασίες και περνώντας στη χριστιανική θρησκεία γιορτάζουν οι Ευδοκίες.
Η κοζανίτικη αποκριά
«Η κοζανίτικη αποκριά είναι ο φανός που τη διαφοροποιεί από τις υπόλοιπες αποκριές. Ο πυρήνας του εθίμου θέλει ενίσχυση και στήριξη. Όταν μια εκδήλωση γίνεται την ίδια ώρα με τον φανό, δεν βοηθά το φανό που γίνεται στην γειτονιά . Εκδηλώσεις που κρατούν τον κόσμο στην πλατεία την ίδια ώρα με το φανό δεν συνάδουν με το έθιμο, γιατί ουσιαστικά το πολεμούν. Οι παράλληλες εκδηλώσεις στήθηκαν για να πλαισιώσουν, να αναδείξουν και να τραβήξουν τον κόσμο στον φανό. Αν εμείς την ώρα που ανάβει ο φανός στη Γιτιά ή στα Μπουντανάθκα δεν βοηθάμε να αναδειχτεί ο φανός» είπε. «Τι είναι ο φανός μια φωτιά που κάποιοι γυρνάνε γύρω-γύρω; Είναι η έκφραση και η φωνή της γειτονιάς. Παλιότερα οι παρεξηγημένοι γείτονες συγχωριούνταν πριν ανάψει ο φανός, έφτιαναν το φανό, έπαιρναν μέρος σε ένα τελετουργικό που μας παραπέμπει σε αρχαίες πρωτόγονες τελετές» ολοκλήρωσε.
Ιωάννα Παπαδημητρίου
