Η Διεύθυνση Περιβάλλοντος της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας γνωμοδοτεί υπό προϋποθέσεις θετικά για τη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) για το αναθεωρημένο «Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο των ΑΠΕ», ζητώντας την ενσωμάτωση των ανωτέρω προτάσεων και επισημάνσεων:

1. Η Δυτική Μακεδονία, ως περιοχή ενεργειακής μετάβασης, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται με οριζόντια κριτήρια χωροθέτησης, αλλά απαιτεί ειδική μεταχείριση που θα αξιοποιεί το ενεργειακό δυναμικό της με όρους βιωσιμότητας και κοινωνικής αποδοχής. Θα πρέπει να υπάρχει ειδική αναφορά για την Δυτική Μακεδονία επισημαίνοντας τον ιδιαίτερο ρόλο της Δυτικής Μακεδονίας ως ενεργειακής περιφέρειας σε μετάβαση.

2. Καθολική απαγόρευση πλωτών φωτοβολταϊκών σταθμών στη Λίμνη Πολυφύτου και στη Λίμνη Ιλαρίωνα. Οι λίμνες αποτελούν πνεύμονα ανάπτυξης, αλιείας και ναυταθλητισμού για ολόκληρη τη νότια και δυτική ζώνη της Περιφέρειας Δυτικής Μακεδονίας. Να υπάρξει ρητή ένταξη των στις περιοχές απόλυτου αποκλεισμού για την εγκατάσταση πλωτών φωτοβολταϊκών συστημάτων. Η κάλυψη των επιφανειών με πάνελ, ακόμη και σε χαμηλό ποσοστό, θα επιφέρει μη αναστρέψιμη υποβάθμιση του οικοσυστήματος, θα πλήξει το μικροκλίμα της περιοχής και θα ακυρώσει τις προσπάθειες των τοπικών κοινωνιών για εναλλακτικό παραλίμνιο τουρισμό.

3. Απαγόρευση σε καλλιεργήσιμα εδάφη: Πλήρης αποκλεισμός εγκατάστασης φωτοβολταϊκών σε αγροτική γη υψηλής παραγωγικότητας για να προστατευτεί ο πρωτογενής τομέας (π.χ. κρόκος Κοζάνης, όσπρια Πρεσπών, πατάτες Αμυνταίου, ροδάκινα Βελβεντού).Προτεραιότητα στα εξοφλημένα λιγνιτικά πεδία: Τα μεγάλα έργα ΑΠΕ πρέπει να περιοριστούν αποκλειστικά εντός των ζωνών αποκατάστασης των πρώην ορυχείων της ΔΕΗ, αφήνοντας ανέπαφο τον φυσικό και αγροτικό ιστό της περιφέρειας.

4. Αναφορικά με τις αυτόνομες μονάδες αποθήκευσης ενέργειας (μπαταρίες), προτείνουμε τη θέσπιση δεσμευτικού κανόνα που θα κατευθύνει τα έργα μεγάλης κλίμακας αποκλειστικά εντός των πρώην λιγνιτικών πεδίων (Κοζάνης και Πτολεμαΐδας) και των βιομηχανικών ζωνών, απαγορεύοντας την κατάληψη αγροτικών ή δασικών εκτάσεων. Παράλληλα, λόγω της γειτνίασης με οικισμούς στη Δυτική Μακεδονία, κρίνεται απαραίτητη η αυστηροποίηση των ελάχιστων αποστάσεων ασφαλείας από την οικιστική γραμμή και η υποχρεωτική προσκόμιση εξειδικευμένων μελετών πυρασφάλειας και αντιμετώπισης τεχνολογικών ατυχημάτων πριν από την αδειοδότησή τους.

5. Να ληφθεί υπόψη η ανάγκη για οριζόντια και χωρίς εξαιρέσεις εφαρμογή του υψομετρικού ορίου των 1.200 μέτρων για την εγκατάσταση ανεμογεννητριών

6. Προστασία του Φυσικού Κάλλους και του Τουρισμού

Απαγόρευση σε μεγάλα υψόμετρα: Καμία ανεμογεννήτρια στις παρθένες κορυφογραμμές (π.χ. Άσκιο, Βέρμιο, Βίτσι, Πίνδος) για την αποτροπή της διάβρωσης των εδαφών και την προστασία της βιοποικιλότητας.
Ζώνες Αποκλεισμού γύρω από Λίμνες και Οικισμούς: Δημιουργία εκτεταμένων προστατευτικών ζωνών (buffer zones) γύρω από τουριστικούς και περιβαλλοντικούς πόρους, όπως οι λίμνες Πολυφύτου, Βεγορίτιδα και Πρέσπες.

7. Να θεσμοθετηθεί ειδική «ρήτρα εντοπιότητας» στο νέο Χωροταξικό Πλαίσιο, η οποία θα υποχρεώνει τον ΑΔΜΗΕ και τον ΔΕΔΔΗΕ να δεσμεύουν κατά προτεραιότητα κατ’ ελάχιστον το 30% του διαθέσιμου ηλεκτρικού χώρου της Περιφέρειας αποκλειστικά για έργα τοπικού χαρακτήρα. Ο χώρος αυτός πρέπει να αποδίδεται σε Ενεργειακές Κοινότητες Δήμων και Περιφέρειας, τοπικούς αγροτικούς συνεταιρισμούς (ΤΟΕΒ), μικρομεσαίες επιχειρήσεις της περιοχής και άλλων φορέων. Δεν είναι αποδεκτό η Δυτική Μακεδονία να υφίσταται τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της απολιγνιτοποίησης, ενώ τα οικονομικά οφέλη της πράσινης ενέργειας εξάγονται εκτός της τοπικής οικονομίας.

8. Να θεσπιστούν δείκτες ενεργειακής πυκνότητας και σωρευτικών επιπτώσεων και υποχρεωτική αξιολόγηση σε επίπεδο Περιφέρειας για το σύνολο των έργων και όχι ανά έργο. Να συμπεριληφθούν και τα φ/β με ισχύ <1 MW σε περιοχές όπου υπάρχει μεγάλη πυκνότητα.

9. Να θεσπιστεί, σε συνεργασία ΥΠΕΝ, Περιφέρειας, Δήμων και πανεπιστημιακών/ερευνητικών φορέων, ανοικτό Παρατηρητήριο Φ/Β, γης και βιοποικιλότητας για τη Δυτική Μακεδονία. Το Παρατηρητήριο πρέπει να συγκεντρώνει δεδομένα για αδειοδοτήσεις, κάλυψη γης, στάδιο υλοποίησης, δίκτυο και περικοπές, μέτρα βιοποικιλότητας, περιβαλλοντική παρακολούθηση και τοπικά οφέλη. Η ετήσια δημοσιοποίηση των στοιχείων αποτελεί βασική προϋπόθεση οικοδόμησης εμπιστοσύνης.

10. Η εφαρμογή ορίου κάλυψης ανά Περιφερειακή Ενότητα πρέπει να στηρίζεται σε δημόσιο γεωχωρικό μητρώο, το οποίο θα αποτυπώνει τα λειτουργούντα, αδειοδοτημένα, υπό κατασκευή και ώριμα έργα, μαζί με τα συνοδά τους έργα και τις επιπτώσεις στο τοπίο. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη γεωργική γη υψηλής παραγωγικότητας, όπου τα αγρο-Φ/Β πρέπει να επιτρέπονται μόνο ως πραγματική διπλή χρήση που διατηρεί ή βελτιώνει τη γεωργική παραγωγικότητα.

11. Σεβασμός στο Τοπικό Αναπτυξιακό Μοντέλο

Προστασία Τουριστικών και Ιστορικών Πόρων: Απαγόρευση εγκαταστάσεων κοντά σε παραδοσιακούς οικισμούς (π.χ. Νυμφαίο, Βελβεντό), αρχαιολογικούς χώρους και περιοχές με αναπτυσσόμενο εναλλακτικό τουρισμό.

Φέρουσα Ικανότητα ανά Δήμο: Καθορισμός ανώτατου ορίου (πλαφόν) κάλυψης γης ανά διοικητική ενότητα, ώστε να μην μετατρέπονται ολόκληροι δήμοι σε απέραντες εκτάσεις καλυμμένες με πάνελ και ανεμογεννήτριες.

12. Ειδική Περιφερειακή Μεταχείριση & Πλαφόν Κάλυψης

Όχι στην «άκριτη υποδοχή»: Η περιοχή δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια απέραντη δεξαμενή διαθέσιμης γης για κάθε είδους επενδυτικό σχέδιο.
Μείωση του οριζόντιου πλαφόν: Ενώ το εθνικό σχέδιο προτείνει μέγιστο ποσοστό εδαφικής κάλυψης 1,5% ανά Περιφερειακή Ενότητα (Π.Ε.) για Φ/Β, οι τοπικοί φορείς ζητούν δραστική μείωση αυτού του ποσοστού ειδικά για την Κοζάνη και τη Φλώρινα, καθώς έχουν ήδη ξεπεράσει κάθε όριο φέρουσας

13. Θεσμικός Ρόλος στην Αυτοδιοίκηση (Φρένο στις «Ερήμην» Αδειοδοτήσεις)

Δικαίωμα Βέτο και Γνωμοδότησης: Θεσμοθέτηση υποχρεωτικής και δεσμευτικής σύμφωνης γνώμης των Δημοτικών και του Περιφερειακού Συμβουλίου για την έγκριση περιβαλλοντικών όρων σε έργα μεγάλης κλίμακας

Τοπικά Χωρικά Σχέδια: Να υπερισχύουν οι αποφάσεις των Δήμων για τις δικές τους «ζώνες αποκλεισμού» (no-go zones) έναντι του γενικού κεντρικού σχεδιασμού

14. Μείωση Κόστους για Πολίτες και Αγρότες: Προτεραιότητα σύνδεσης σε έργα Net-Metering (αυτοπαραγωγής) για τοπικές επιχειρήσεις, αγρότες (ΤΟΣΕΒ/ΓΟΣΕΒ) και ευάλωτα νοικοκυριά, ώστε τα οφέλη της πράσινης μετάβασης να μένουν στον τόπο.

Ο κ .Δημήτρης Αλβανός στο περιφερειακό πέρα από τις άνω παρατηρήσεις τόνισε ότι το νέο χωροταξικό δεν θεσπίζει όρια αποστάσεων για την χωροθέτηση φωτοβολταϊκών σταθμών, αλλά βασίζεται σε αξιολόγηση οπτικής όχλησης κάτι που μπορεί να οδηγείς σε σύγκρουση με την τοπική κοινωνία .Υπάρχει δηλαδή απουσία σαφών αποστάσεων από οικισμούς ,δεν δίνονται όρια για φωτοβολταϊκά και αιολικά .Επίσης δεν υπάρχει σαφές πλαίσιο για χωροθέτηση μπαταριών στις περιοχές μιας και δεν θεωρείται έργο ΑΠΕ ,όπως και για τα έργα αντλησιοταμίευσης , ενώ υπάρχει ασάφεια σχετικά με τη σωρευτική επίδραση των έργων .

Ιωάννα Παπαδημητρίου