Αρμιά σν Ιαπουνία- Γράφει ο Θόδωρος Λάκκας

Στη μνήμη του Γιώργου Μάνου

Ου Λιόλιους, Κουζιανιώτς αναντάν-μπαμπαντάν, είνι απ’ τς πρώτ’ στου ισνάφι τ’ μέσα στ’ καθηγητές πό’χν στου Πουλυτιχνείου τς Σαλουνίκς, όπ’ απ’ τι κείια, βγαίν όλ’ οι τρανοί οι μηχανικοί, απ’ φκιάν όλις τς δλειές π’ χράζουντι στουν κόσμου, τα σπίτχια για να κάθουντι, τα μαγαζιά για να δλέβν, τα αχούργια για τα ζά κι αντάμα μι αφτά τς αχυρώνις, γίσμπις κι μπουντρούμνια για τα κρασιά, τς ματιούκις κι ότ’ άλλου τ’ χράζιτι νά’χ’ μνιά φαμπλιά ριγμένου σν άκρα πασαμιρνώς, δρόμ’ μι τς μπγιαντέδις, για να τς γκιζιρούν όσ’ τα πααίν μούνγκι τς πουδαργιάς ικεί κι άλλ’ για ν απιρνούν όλα τα φτουκίντα, γιφύργια ουπάν π’ τα  πουτάμνια, τρανά κι μκρά, να τα γλιέπν απιρνιούντας απ’ τι κείια κι να μην μουσκέβουντι, γκιρίζια κι μπίσκ’ κι ότ’ άλλου χράζιτι απ’ τιαφτήνια τ’ δλειά σι όλουν του ντουνιά, άκρα κι άκρα για ν απιρνάει καλύτιαρα ου κόσμους.

Άντα γίνγκιν ου τρανός ου συισμός στ’ Σαλουνίκ’ κι απέρασαν οι μέρις, χίρσαν όλα να σιβαίν πάλι σι μνιάν αράδα, ου κόσμους να βρίσκ’ τ’ σειρά τ’ κι σαν έσουσαν ύστιρας απού καμόσνους μήνις όλα αφτάια π’ χρήσκαν να γέν ένα κι μπρώτου, ιτότις ανταμώθκαν στου Πανιπιστήμιου τς Ανθήνας όλ’ οι τρανοί οι καθηγητάδις απ’ όλου του Νηλλικό, αντάμα μι αφνούς κι τρείς απ’ τς Υπουργοί μι τς γραμματκοί τς κι ικείια μασλάτιψαν για του τι χράζ’ να γένιτι απ’ τι δώια κι για μνιά ζουή, να βγεί ένα κινούργιου μουγιουρντί, που να γράφτ’ πώς χρήζ’ να γένουντι όλα, για να μην έχουμι τόσις ζημιές. Του Πανιπιστήμιου τς Σαλουνίκς σαν τς ήρθιν ύστιρα απού είκουσ’ μέρις του κινούργιου του μπουγιουρντί, μνιάν κι μνιάν τς έμασαν όλνους τς καθηγητές κι τς καθηγήτριις πού’ταν τς δλειάς, τς είπαν ότι ήρθιν του μπουγιουρντί, πιρίτου του τι γράφτ’ μέσα, ότι τα του βγάλν σι πουλά κουμμάτχια, τα τα μοιράσν σι όλνους, να κάτσν να του δγιαβάσν καλά κι ότι απουφάισαν όσ’ ήταν ικείια σιακάτ’, ότι χρήζ’ να βρούν κι άλλα μαραφέτχια ιξόν π’ τιαφτά, μνιάν κι έχουμι σαν τόπους συισμοί. Για τιάφτου, είπαν ν ανοίξν κινούργις φλάδις, να στείλν καμόσνους απ’ τς καθηγητάδις κι σι άλνους τόπ’, ένα κι μπρώτου σν Ιαπουνία, ιπειδής ικεί έχ’ πουλλοί κι τρανοί συισμοί, απ’ τς παραπάν σι όλου του ντουνιά, για να πάρν αρνέκ’, μνιάν κι τα ειδούν απού σμά κι τ’ ακούσν, του πώς τα φκιάν αφτοίια ικείια σιαπέρα, του τι λέν κι πώς τα γλιέπν, για νά’χν κι οι θκοί μας ιδώια μνιάν δέφτιαρ’ γνώμ’, πέρα απ’ τ’ θκή μας. Αφόσουν σώσν απ’ ν Ιαπουνία κι ρθούν ιδώια, να μην ξικουπούν ντίπ, αλλά να στέλν διουποίησ’ κι να τα λέν πότι-πότι. Ύστιρας απ’ τιαφτούια, καλό τά’νι να στείλν καθηγητάδις κι σι άλνους τόπ’, για να μάθν κι να ξέρν κι π’ τιαφνούς ικείια, του τι λέν κι πώς του συλλουιούντι κι αφτοί στουν θκό τς τουν τόπου, για νά’χουμι κι άλλις γνώμις, όσις μπουρούμι παραπάν κι πάσα τόσου να στέλνουμι κι να μας στέλν κι απ’ τι κείια διουποίησ’.

Ύστιρας ένα κι μπρώτου του πήραν κι τό’βγαλαν σι πουλλά κουμμάτχια, ένα π’ τιαφτά τ’ ακόλτσαν στου ντβάρ’, σν όξου τ’ μιρά παρέκια π’ θύρα,π’ τουν τρανό του νουντά πού’χαν στου σκουλειό.  Σώνουντας η Πασκαλιά έκραξαν κι έμασαν μνιάν κι μνιάν όλνους τς καθηγητές κι τς καθηγήτριις, έδουκαν στου πάσα έναν κι μνιάν του μπουγιουρντί, τς είπαν ξανά ότι χράζιτι να του διαβάσν καλά για να του ξέρν κι ότι όλ’ οι  τρανοί αντάμα τ’ απουφάισαν, μουτλάκ στου σώσιμου π’ τουν Αλουνάρ’ να στείλν καμόσνους ικεί σν Ιαπουνία, μνιάν κι τότις τ’ ανοίξν κι τα θκά τς τα σκουλειά. Άπ’ του κατόπ’ ένα κι μπρώτου τς είπαν να του συλλουιστούν καλά, να του μασλατέψν μι τς φαμπλιές τς, να τηρήσν πώς τα φκιάσν τουν τσιαρέ τς, γιατί η Ιαπουνία είντιν πουλύ μακρά, κατά τ’ μιρά, απ’ όπ’ βγαίν ου ήλιους. Ντίλιμ τα κάτσν κι τα του συλλουιαστούν καλά κι πάρν ν απόφασ’, ιτότις να τς πούν ότι χαλέβν να κινήσν, για να ξέρν κι να πούν στου Υπουργείου πόσα άτουμα τα πααίν, για να τιργιάσν αφτοίια, του τι χράζ’ να βρούν ικεί σαν φτάσν κι να μην τριουρνούν αδγιαφόρητα. Όσ’ τα πααίν χρήζ’ να ξέρν ότι σν αρχή τα κινήσν μάναχ’ κι όντας τα τιργιάσν όλα κι τα βάλν σι μνιάν αράδα, ιτότις τα ρθούν κι όσις π’ τς φαμπλιές τς θέλν. Για τιάφτου κι χράζιτι όσ’ τουν πάτου απ’ τουν Κιρασάρ’ να τς του πούν κι να τό’χν κατά νού τς, ότι ικείια τα κάτσν όσ’ ν άκρ’ τ’ κιρού για τα σκουλειά κι τα τς χρηστεί απ’ του Θιριστή να χιρίσν να τμάζουντι, γιατί καλό είνι ως τς εικουσπέντι απ’ τουν Αλουνάρ’ νά’χν φτάσ’ ικείια φκιάνουντας τουν τσιαρέ τς.

Ένας απ’ τιαφνούς τς καθηγητές πού’παν ήταν κι ου θκός μας ου Λιόλιους κι αφού έκατσιν ένα κι μπρώτου, του συλλουίσκιν καλά μάναχους τ’, ύστιρας έμασιν τ΄φαμπλιά τ’ όλ’ κι τς είπιν.

– Αξέτι μι όλ’ γιαφτό π’ τα σας πώ. Απ’ του Πανιπιστήμιου μας είπαν, όλνους τς καθηγητές κι τς καθηγήτριις, ότι του κράτους μας απουφάισιν να στείλ’ καμόσνους απ’ τι μάς, άμα του χαλέβουμι σν Ιαπουνία, στου Πανιπιστήμιου του θκό τς, για κάνα χρόνου, ως ν άκρ’ τ’ κιρού για τα σκουλειά, ν ακούσουμι του τι λέν αφτοί ικείια, να τς πούμι τι λέμι ιμείς κι να πάρουμι, μνιάν δέφτιαρ’ γνώμ’ για τς συισμοί. Πέμιτι, του πώς του γλιέπτι κι σείς κι ιπειδής αφτόσια ου τόπους είντους σμά κουντά, μας είπαν ντίλιμ του συλλουιαστούμι όλ’ πρώτα καλά, ιτότις να φκιάσουμι τουν τσιαρέ μας κι ύστιρας άντα τ’ ακουτούμι να γένουμι μουκαέτδις. Άν του απουφασίσουμι χρήζ’ να τς πού’μι ως τουν πάτου απ’ τουν Κιρασάρ’. Σας ρέμπιτι για να του μασλατέψουμι;

– Αξέμι μπρέ Λιόλιου,ένα κι μπρώτου φκιάστα μας λιανά, για να ξέρουμι καλά όλ’ ιδώια, πώς τα πααίνουμι ικείια, του τι τα ντέσουμι σαν τα φτάσουμι, πώς τα του ξιλουζγιάσουμι αφτό του γκιλέπ’, για να φκιάσουμι όπους μας είπις τουν τσιαρέ μας κι να μην κινήσουμι για τα πουρνάργια, ούδι κι σαν τουν κόρακα μι του χαμπάρ’, τουν έκρινιν η κυρά τ’.

– Ιά, του τι λέου, πρώτα να πααίνου ιγώ μάναχους μ’ κι ντίλιμ, τα βάλου όλα σι μνιάν καλή αράδα κι γνέσου αφτόια του χουζμέτ’, ιτότις να ρθείτι κι σείς απού τσουπίς. Μπάριμ να μας ηρθούν όλα δέξα, να τα βρείτι στ’ σειρά τα, για να μην γένουμι όλ’ κουρκούτ’ μπαλιαμάτσ’.

– Καλά όλα, όπους μας τα λές ισύ να πααίνουμι, αλλά ικείια οι ανθρώπ’ δεν είνι π’ του θκό μας του μιλέτ’, ούδι κι απ’ τ’ σειρά μας, έχν κι αφτοί όπους όλ’ τα θκά τς τα ζακόνια κι ιμείς χρήζ’ να ιδούμι πώς κι πώς, του τι τα γέν μι τα πιδγιά μας κι του τι τα μας χρηστεί να φκιάσουμι για του σκουλειό τα. Να μην θαρέσν κι αφτά ότι τα τα φέρουμι του κατλίκ’, τουν απουκρένιτι η κυρά τ’.

– Είπαν ότι αφτάια τα τα κανουνίσν τα δυό τα Υπουργεία κι ότι μπουρούν ν ακλουθήσν μαθήματα ικείια, στου θκό τς του σκουλειό κι σι καμόσα πού’νι τα ίδγια μι τα θκά μας, όπους τα μαθηματικά κι άλλα, τα πχιαστούν κι στου θκό μας. Άφκι απ’ τα μας δώσν κι όλις αφτέσια τς ιφκουλίις, σι ότ’ κι αν τι μας χρηστεί. Για τιάφτου μην τα ξιτάιζ’ κι σκληρώνισι. Τα πουρευτούμι μι τουν τουρό μας κι τα του γνέσουμι του χουζμέτ’. Άιντι, νά’χουμι τύχ’ κι να κάμουμι γκαϊρέτ’.

– Μνιάν κι είνι ιέτσιαϊά, όπους μι τα λές, ιτότις να γέν όλα κι να πααίνουμι, γιατί μι τιαφτήνια ν ιφκιρία, τα ειιδούμι κι άλνους τόπ’, πού’ντς σν άλλ’ τν άκρα π’ του ντουνιά. Ιά, ισένα έχουμι στέζιρου, τουν κρέν η κυρά τ΄.

Ύστιρα απού καμόσις μέρις, πααίν ου Λιόλιους στου νουντά όπ’ μαζώνουνταν όλ’ οι τρανοί, τς λέει ότι έκατσαν στου σπίτ’, του μασλάτιψαν κι έστριξαν μι τ’ φαμπλιά τ’ να πααίν. Ένα κι μπρώτου τα κινήσ’ αφτόσια κι ύστιρα τα ρθούν όλ’ οι άλλ’. Αφτοί τουν είπαν ότι κανγκαένας ως τα τώραϊά απ’ τς άλνους κι απ’ τς άλλις, δεν τς ήφιραν του χαμπάρ’ όπους αφτός, άφκι καμόσνους απ’ τς ρώτσαν αν χαλέβν να κινήσ’ν για τι κείια, τς είπαν ότι  αντιργιούντι. Στουν πάτου απόμνιν μούνγκι αφτόσια για να πααίν ικεί, τουν είπαν ότι έχ’ πέτνουν, αίστημα κι ακουτάει. Ντίλιμα  τς άξιν κι απίκασιν όλα αφτάια π’ τουν είπαν, μνιάν κι μνιάν τς τήρσιν όλνους για λίγ’ ώρα ψίχα συλλουιασμένους, τι μπουρούσιν άλλου να φκιάσ’ μνιάν κι είχαν όλ’ ξισκουθεί στου σπίτι τ’, τς απουκρένιτι.

– Του φυσικό μ’ είνι τέτχιου κι μνιάν κι του σκαμπίργιασα καλά, τ’ απουφάισα κι τά’παμι μι τ’ φαμπλιά μ’. Τώρα δεν τν αλλάζου  τ’ γνώμι μ’. Για τιάφτου μην σικλιτίζιστι ντίπ. Μουτλάκ τα κινήσου μάναχους μ’ σν αρχή, αγροικώ ότι ικείια δεν τα τα βρώ όλα σέμτ(ι) κι τα νά’χου τς σκούντρις, αλλά όσου να ρθεί κι η φαμπλιά μ’, ιγώ τα τα βάλου όλα σι μνιάν αράδα, τα γνέσου καλά του χουζμέτ’,τα τηρήσου να δώσου τς γνουριμίις μ’, π’ τα μι χρηστούν ικείια κι όπ’ αλλού μπουρώ, για να μην έχου ντίπ αμουκαϊφτχιά κι ούδι νά’χτι κι σείς κάναν λόγου να μι πείτι ύστιρας άντας τα γυρίσου, ότι πήγα αδγιαφόρητα κι σαν τουν κόρακα μι του χαμπάρ’.

Απιρνιούντας τς Παναϊάς, κίντσιν ου Λιόλιους απ’ τα ιννιά τα μισάνυχτα, μι ένα πουλύ τρανό γιρουπλάνου κι έφτασιν ύστιρας απού πουλές ώρις καβάλα σι αφτό, στουν κασαμπά τς Ιαπουνίας, στου Τόκιου. Κατέφκιν τς μνιάν τς, σήμασιν όλα τα τσιμασίργια τ’, συνουήθκιν ικείια μι καμόσνους, πό’φκιαναν ζάπ’ σι όλις τς θύρις, σαν του μούτου τουν τσίντζιρα, τουν έδειξαν που να πααίν κι απ’ τι κείια απέρασιν ύστιρας απ’ όλνους, όσνους τηρούν τα κιτάπχια απ’ τουν κόσμου πό’ρχιτι π’ όξου μέσα στουν τόπου τς, τουν έγραψαν, έβαλαν τ’ βούλα σιαφτάια, τουν έδουκαν τα μσά τα χαρτχιά απ’ τα τουν χράζουνταν, βγήκιν σν όξου τ’ μιρά, σέφκιν σ’ ένα τέλ’, πήριν τουν καθηγητή, τουν είπιν ότι έφτασιν, αφτόσια απ’ τ’ μιρά τ’ τουν είπιν ότι τα βγεί στουν τόπου πού’χιν γραμμένουν απ’ τι δώια για να τουν πάρ’.  Ρώτσιν μι μσά κι ακέργια σι δυό άτουμα πού’ταν σ’ θύρα ν τρανή κι έβαναν σι αράδα τουν κόσμου κατά που πέφτ’ ου σταθμός π’ τα τραίνα κι του μιγντάν π’ τα πααίν, αφού τς έδειξιν ένα κι μπρώτου του χαρτί απ’ τς τού’χαν απ’ τι δώια γραμμένου μι τουν τόπου π’ τα σταθεί κι τα κάτσ’ να καρτιράει τουν καθηγητή, αφτοί τουν είπαν πώς τα πααίν μι του μπουντρουμίσιου του βαγόν κι τα κατιβεί όντας τα φτάσ’ στου νούμιρου δικουχτώ. Ανέφκιν σι αφτόια, τουν πάει στου σταθμό, κατέφκιν στου νούμιρου απ’ τουν είπαν, βγήκιν ουπάν κι σαν είδιν του πόσου τρανός είνι, θαρούσιν ότι ήγλιπιν απού μακρά την μσή τ’ Σαλουνίκ’. Φτάνουντας ικείια κι γλιέπουντας όλου αφτό του καλαμπαλίκ’ π’ τουν κόσμου, να πααίν κι νάρχιτι απ’ τι δώια κι απ’ τι κείια κι να βάζν τα φτχιά τ’ απ’ του τρανό του ντρουμπουργιό, π’ τουν έρχουνταν να βαργιαστεί, κνάει μνιάν κι μνιάν του κιφάλι τ’, συλλουιέτι κι λέει μάναχους τ’ σαν να παραλαλούσιν. «Νταϊάντα ρα Λιόλιου, ιά μνιά χαρά τς τα λέμι ιμείς ικείια σην Κόζιαν, άιντι ρα ντουνιά τ’ Ντιλιβάν, που του γιννάει η μάνα τ’ του πιδί κι που του βρίσκ’ κι όπους τα γλιέπς μάναχους, θαρρείς ότι σ’ έριξαν ντίπ σι άλλ’ αράδα. Ιά πέμι τώραϊά του τι σι χράζουνταν ισένα τς σκρόφας τα τραγούδια, να τα τηράς όλα κι να συλλουιέσι ότι έφτασις ιδώ σαν του κόκκιανου του κουρόμπιλου». Τι να φκιάσ’, κίντσιν ρουτχιούντας μι μσά κι ακέργια ιδώ κι κεί κι μνιάν κι μνιάν έφτασιν στου μκρό του θκό τς του καφινείου παρέκια π’ του μιγντάν, όπ’ πάει κι έκατσιν όξου στου τιζιάχ’, απχάτ’ σ’ ένα τρανό δέντρου πού’χιν γιρή αρχότ’, σαν του ασούρντστου του πλί. Είπιν στου μαγαζάτουρα να τουν κινώσ’ μνιά πουρτουκαλάδα κι συλλουιούνταν καρτιργιούντας τουν καθηγητή, ότι χρήζ’ τώρα π’ τ’ αμπλάξν, ένα κι μπρώτου να τουν φανεί ότι είνι αζούρστους κι ότι έχ’ καλό τικλίφ’ κι λέισιμου, για να μην τουν θαρρέσ’ αφτόσια, ότι είνι ντίπ αλμπάνκους, αδρέινους, ασφύρστους, αζμπόρστους κι αϊσκιουτους.

Ντίπ δεν κλώσκιν αφτόσια, ήρθιν μνιάν κι μνιάν σν ώρα τ’ κι αδγιασκά, τουν καλουσόρσιν, έδουκαν τς μνιάν τς γνουριμία, τουν είπιν ότι τουν λέν Τσούια, τουν αντιλουιέτι ένα κι ένα ου Λιόλιους μι του θκό τ’ τό’νουμα, τουν πήριν κι τουν πήγιν αδγιασκά σ’ ένα χουτέλ(ι) ικεί σμά, όπ’ κι άφκην στου νουντά τ’ όλα τα τσιμασίργια τ’ πού’χιν κι τουν ρώτσιν άμα έφαγιν. Ου Λιόλιους τουν είπιν όχ’, γιατί τηρούσιν πρώτα-πρώτα να τουν ανταμώσ’, για νά’χ’ σμά τ’ ένα απουκούμπ’ ν απουκριμνιέτι σαν ξινουμιρίτς πού’ταν ικείια κι ότι τουν χίρσαν οι λύκ’ να σιβαίν στ’ άντιρα τ’ κι αφτόσια τουν πήγιν σι μνιά λουκάντα ψίχα παρέκια απ’ του καφινείου κι σν άκρα απ’ του τζιαντέ, έκατσαν σν ανγκουνή τς, σμά στου τρανό του παραθύρ’ για να φκιάν σιργιάν όξου κι τότις τουν απουκρένιτι ου Τσούιας.

– Ιδώια Λιόλιου, όλους ου κόσμους παραπάν απ’ όλα τα φαϊά τρώει τα ψάργια, γιατί είμιστι ντίνγκα π’ τιαφτάια κι είνι τα φνότιρα. Μην αραδάς απ’ τα θκά σας τα φαϊά κι του τσιτσί, γιατί είνι τόσου ακριβά κι πάν-ξιαπάν, π’ τα σι βγεί ου κούκους αηδόν. Να του πείς κι τ’ φαμπλιάσ’ ότι τα τρώτι π’ τα θκά σας, μούνγκι άντα είνι πουλύ τρανές μέρις για τι σάς. Όσου τα νά’στι ιδώια, τήρσιτι να τρώτι, απ’ τα θκά μας πούνι φνά. Τώρα πέμι του τι χαλέβς για να τς του πώ κι να μάς του κινώσν.

– Μπακαλίμ του τι έχν απού τα φνά, σι λέου ιγώ του τι χαλέβου κι ύστιρας τς του λές ισύ π’ τα ξέρς, του τι να μας φέρν κι γώ ούδι π’ απουκρένουμι, ούδι κι βγάνου γκάγκζα. Μούνγκι π’ τ’ αφκριούμι, αν κι δεν τ’αγροικώ του λέϊσιμό σας. Δεν είμι για να ξιπαραδγιαστώ ντίπ. Για τιάφτου, αφού τ’ ακούσου καλά τν ουρμίνιας, τα γυρνιούμι ανάλουγα μι του έχους μ’, γιατί αλλιώτκα τα χιρήσου να ξιούμι ικεία απ’ δεν μι γκουμπτζιαλνάει ντίπ κι μνιάν κι δεν είμι φινούμινους κι δεν έχου τουν κιρό μ’, ντίλιμ δεν είνι κι κάνας ιδώια σμά για να μας στείλ’ του ντένγκ’, χράζ’ να σφιχτώ καλά κι να φκιάνου σαραφλίκια. Μπάριμ μνιάν κι ήρθα πρώτου χόβ’ ιδώ, είμι ντίπ ακουνούστστους κι ούδι που ξέρου καγκαέναν απ’ τς θκοί σας ιξόν απ’ τι σένα. Ιά, τα τηρήσου να φκιάνου ιέτσιαϊά τουν τσιαρέ μ’, ώστι να μη μι χρηστεί να βάλου καμνιά βούρτσα, ούδι κι ν αφήκου τίπουτας αμανάτ’ κι σι κάναν μαγαζάτουρα, άντα τα πααίνου για ψούνουν.

Είδιν ου Τσούιας του χαρτί μι τα φαϊά τς, ρώτσιν του Λιόλιου τι χαλέβ’ για να τουν φέρν, τς τά’πιν αφτόσια κι τς κένουσαν τα τσινιά μι τα φαϊά. Αντάμα μι τιαφτά τς έβαλαν κι απού ένα τανούρ’, μι ένα κουματσιούλ’ πιπόν.

Ου Λιόλιους σαν του είιδιν,τό’ζμπρουξιν σν άκρα στου τραπέζ’ κι ντιρλίκουσιν μούνγκι του φαϊ τ’.

– Όι Λιόλιου, τουν κρέν ου καθηγητής. Φάει ρα του πιπόν γιατί ιδώια μάς τα φέρν απ’ τ’ Χαβάη. Άμα δεν τα του φάς τα κριμάσν τς μνιάν τς όλ’ όσ’ κινών τς ζουρνάδις τς.

– Όι Τσούια, αξέμι, ιγώ ρα νταλάκιασα σν Ιλλάδα πασαμιρνώς να τρώου, ακέργια τα καρπούζια κι τα πιπόνια. Τι ρα να μι φκιάσ’ αφτόια του κουματσιούλ’. Ένα κόμπου είνι. Ούδι του βυζαχτάρ’ δεν του νταϊκών.

Έσουσαν κι απ’ τι κεί πήγαν αντάμα ως του χουτέλ(ι), όπ’ χώρσαν κι τουν είπιν ναν τηλ μέρα νάντους απ’ τ’ χαραή έτοιμους μι όλα τα τσιμασίργια τ’, ν απιράσ’ κι να τουν πάρ’, για να τουν πααίν στα θκά τς τα σπίτχια πό’χν απ’ του Πανιπιστήμιου, να κάτσ’ ικεία σαν φοιτητής, γιατί άμα πααίν στα σπίτχια όξου, τα ινοίκια είντα τόσου ακριβά, π’ δεν τα τουν φτάν οι παράδις π’ τα πέρν, ούδι για είκουσ’ μέρις κι απ’ τι κείια κι ύστιρας δεν τα νά’χ’ να φάει ούδι κι του ρύζ’, π’ τό’χν ντίνγκα. Πήγαν ικείια, τς καλουσόρσιν ου κιχαγιάς, απ’ τς καρτιρούσιν μπρουστά σ’ θύρα κι τουν έβαλιν να κάτσ’ σ’ ένα καλό διαμέρισμα στου τρίτου του πάτουμα, όκαχτου μι τα θκά μας. Αφτό είχιν τρείς φαρδοί νουντάδις, του μαειργιό κι τ’ αναγκαίου. Σιβαίνουντας π’ τ’ θύρα μέσα, τουν λέει ου Τσούιας.

– Λιόλιου στάσ’ ψίχα να σι πώ, για να ξέρς. Μη σι τσακών η αδγιά. Ιδώια άμα τύχ’, σι όσα π’ τα σπίτχια τα σιβαίντς μέσα, ένα κι μπρώτου τα ξέρς ότι τα βγάντς τα κουρδέλια σ’, τα βάντς αφτά τα τιρλίκια πού’ντα παρέκια π’ τ’θύρα κι ύστιρα τα σιργιανάς. Άντα τα χαλέψ’ να σιβείς στ’ αναγκαίου, τα βάντς άλλα πού’νι μούνγκι για τι κείια. Όντας τα ρθεί κι η φαμπλιάς ιδώ, να ξέρ’ ότι ου πάσα ένας τα νά’χ’ κι τα θκά τ’ τα τιρλίκια, άλλα για μέσα στου σπίτ’ κι άλλα για τ’ αναγκαίου. Ιά όπους του γλιέπς κι σύ τα τιρλίκια έχν κι ένα καλό. Άν τα σφκούνια είντα τρύπχια ή αμπαλουμένα, δεν φαίνουντι κι ιέτσια δεν γένισι κιπιζές.

– Όρα Τσούια, άλλουης τα γλιέπου απ’ τα θκά μας τ’ αντέτχια κι ότι έχτι κι σείς γιρά ζακόνια.

– Άξι Λιόλιου, πάσα ένας τόπους έχ’ κι τα θκά τ’.

– Όι Τσούια, απείκασέμι ρα καλά, αφτόια που του λέμι ιμείς όλ’ σην Κόζιαν. Κάθι μαχαλάς κι τάξ’, κάθι τόπους κι ζακόν.

– Λιόλιου, όπους τα γλιέπς αφτόια είνι του σπίτ’ απ’ τα κάτς κι τήρσι να φέρς αγλιούγουρα κι τ’φαμπλιά σ’.

– Στάσ’ αμπρέ Τσούια, μη σι τσακών τς μνιάν τς η αδγιά κι πέμι για να τ’ αγροικίσου κι γώ καλά. Του τι σπίτ’ είνι αφτόια απ’ δεν έχ’ ντίπ καγκαντίπουτας. Ιά πού’ντα μέσα ιδώια όλα τα ειδίσματα; Πώς τα κάτσουμι σι ντίπ άδγιου σπίτ’ κι πώς τα γυρνιούμιστι; Όι να μην φκιάσουμι τουν κάμπου βνό κι τριουρνούμι μέσα σαν τς γούτ’ στου κουμάσ’.

– Τι είνι αφτάια τα ειδίσματα απ’ μι λές αρά Λιόλιου κι τι είνι οι γούτ; Τώραϊάια είνι απ’ δεν σ’ αγροίκισα ιγώ ντίπ. Φκιάστα μι ψίχα λιανά για να ξέρου.

– Ιά ρα Τσούια, τα σι πώ. Τα κριβάτχια, οι καρέκλις, τ’ αμάργια, τα τραπέζια κι ότ’ άλλου χρήζ’ σι μνιά φαμπλιά νά’χ’ στου σπίτ’. Ιά πέμι τώραϊά κι σύ πώς του γλιέπς; Που ρα τα καθουμέστι, πώς τα τρώμι κι πώς τα γριντωνουμέστι; Όι γλιέπου ότι κι στου μαειργιό, δεν έχ’ αρτίκουλα. Αφτάια είνι όλα τα σέα π’ χράζουντι νά’χ’ μνιάν φαμπλιά μέσα για να μαϊρέβ’ κι να τρώει. Όσου για τς γούτ’ αφτοί είνι τα σιρκά τα πιριστέργια. Ιδώια γιατί όλα τα πατώματα είντα μι τς ψάθις στρουμένα;

– Ιά Λιόλιου. Ιδώια ρα όλ’ κάθουντι στου πάτουμα κι ικεία φκιάν όλις τς δλειές τς. Αφτόια του σπίτ’ είνι σαν τα θκά σας, φκιασμένου όλου μι μπιτό κι μανταλίδγια κι τς ψάθις, τς έχ’ καταής στρουμένις για να μη χαλνούν τα πατώματα. Ότ’ σας χρηστεί απ’ τιαφτάια π’ μ’ είπις τα του τιργιάσουμι. Που να ειιδείς όλα αφτάια, πού’ντα όξου η σν άκρα απ’ την πόλ’, τα κουντά πό’χν μούνγκι ένα του πουλύ δυό πατώματα. Είντα όλα ιέτσια φκιασμένα, μέσα σι αυλαγάδις κι σμά σι τσιούκις ράχις μι γριντιές χουντρές, σανίδγια τριούρ’ κι ουπάν μι θκά μας κιραμίδγια π’ τα καρφών. Απού μέσα όλα τα χουρίσματα στ’ νουντάδις, είντα μι πέλλις κι μι ένα χουντρό χαρτόν όπους ου μακαβάς, ζουγραφζμένου όλου κι καρφουμένου ουπάν στ’ πέλλις μι χουντρές πινέζις. Τα φκιάν όλα ιπιτούτου ιέτσια κι ανάργια γιατί τα καλουκαίργια ιδώια, έχ’ πουλύ ζέστα κι ειπιδής είμιστι κι σμά στ’ θάλασσα έχ’ κι τρανή μπούντα π’ σι τρυπάει ως του κόκαλου, για ν’ απιρνάει ου αέρας μέσα π’ τιαφτάια κι νά’χν ψίχα αρχότ’.

– Πέμι ρα Τσούια, άντας φσάει κάνας γιρός ντιλιμπιρσιάντς του χμώνα, δεν τα παραμαζών ιέτσιαϊά πού’ντα φκιασμένα.

– Για τιάφτου ρα Λιόλιου τα φκιάν σμά σι τσιούκις ράχις για να κόβν τς γιροί τς αέρδις κι να μην έχν φόβουν.

– Άϊντι μπρέ Τσούια,του τι αδουκήθκα κι μ’ ήρθιν στου θυμητκό μ’. Αφτόια ρα π’ λέμι ιμείς σην Κόζιαν. «Κρασί μ’ σι πίνου για καλό κι σύ μι κρούς στουν τοίχου.» Ιά, άντα τα ρθεί κάνας κούρπιτου κι πααίν σαν τ’ χαμάλα τ’ Πάν, κάμ’ να νταϊκουθεί ουπάν στου ντβάρ’ για να μη γριντουθεί, αφτόσια ρα τα βγεί τς μνιάν τς στουν άλλου του νουντά. Χώργια π’ άντα φκιάν τα τρανά χουζμέτχια τς μέσα στ’ νουντάδις όλις οι γυναίκις, άμα τα σκουντάψν κι πέσν ουπάν στου χαρτόν μπουρεί να πάθν ν ίδγια ν κασκαρίκα. Αξέμι καλά Τσούια, αφτόια απ’ τα σι πώ. Σην Κόζιαν οι τσιατμάδις κι τα μπαγνταντιά πό’φκιαναν παλιά στα θκά μας τα σπίτχια, μι καδρόνια, χουντρές πέλλις κι κλάπις, απ’ τς είχαν για νταϊάκια κι τα σουφάτζαν μι του κουρασάν, ήταν πουλύ γιροί, βαστούσαν καλά κι δεν έπιφταν άντα τα τς βάρινις, τα τς κάρφουνις που κάνα καρφί ή τα νταϊκώνουσαν ουπάν.

– Τι να σι πώ ρα Λιόλιου, ιέτσιαϊάϊα τα φκιάν όλα αφτάια ιδώια, γιατί τά’χν πάν-ξιαπάν κι άντα δεν έχς γιρό νουμά, πουρέβς μι τουν τουρός’ κι τα φκιάντς μι όσις σι φτάν.

– Όρα Τσούια, άξι του τι αδουκήθκα πάλι μι τιαφτάια π’ μι λές. Τ’ μάλη μ’ κι τ’ τζιτζίκου μ’. Άιντι όντας τα πάινάμι να σιβούμι μέσα στ’ νουντάδις κι δεν τ’ άφναμι τα τιρλίκια μας όξου απ’ τ’ θύρα για να’μιστι μούνγκι μι τα σφκούνια μέσα, να άκουις του τι χούιασμα π’ μας έφκιαναν. Κατά τ’ άλλα είστι πουλύ ατράνταχτ’ νοικουκυραίοι, τσιλιστημέν μι αξιάδα κιαφτό φαίνιτι απού μνιάν κι αρχής, μούσουν τα ρθείς ιδώια κι ιδείς ένα κι μπρώτου τς δρόμ’ κι τα μιγντάνια σας, ένα κι ένα του αγροικάς. Ιά να ξέρς του τι λέου. Ότι σι καμόσα απ’ τιαφτά π’ γλιέπου κι του πώς τά’χτι δεν σας φτάνουμι ντίπ.

Σέφκιν ου Λιόλιους στουν θκό τς τουν τουρό, χίρσιν  να πααίν πασαμιρνώς απ’ τ’ χαραή στου Πανιπιστήμιου, να μασλατέβν για του ένα κι τ’ άλλου, του πώς να γένουντι καλύτιρα κι γιρότυρα όλα όσα έφκιασαν κι τα φκιάσν, πώς ν’ αντέχν, να μην πέφν κι για να μην τσακών του κρανάϊ κι η γκριτζιάλα όλου τουν κόσμου, έβγαναν αντάμα απού πέντι κι παραπάν τς στάμπις, για να τς γλιέπν όλ’, να λέει πάσα ένας τ’ γνώμη τ’ κι να μην είντα ντίπ κτιάρκα. Ύστιρα απού καμνιά εικουσπινταρά μέρις έφτασιν ικεί όλ’ η φαμπλιά τ’ Λιόλιου, εφκιασαν τουν τσιαρέ τς, πήραν τα ειδίσματα κι τα αρτίκουλα π’ τς χράσκαν, τα πιδγιά πήγαν σκουλειό κι χίρσαν να ζούν κι στουν θκό μας κι στουν θκό τς του χαβά. Απού μνιάν κι αρχής έδουκαν ένα κι ένα τ’ γνουριμία και οι δυό οι φαμπλιές κι ούντσαν οι γυναίκις τς.

Ου Τσούιας, είχιν δυό κουράσια κι αφτόσια κι πάσα Κυργιακή πού’ταν έφκιρ’ όλ’ κουνουστούσαν. Κάθουνταν μακρά, πότι να πάν ή να ρθούν κι πότι ν αμπλάξν μι όλα αφτάια τα χουζμέτχια πού’χαν. Ιέτσιαϊά πασαμιρνώς απιρνούσιν ου κιρός τς κι κάπουτις κι άλλου σαν σέφκιν ου Δικέμβρης, ζγώνουντας η μέρα για τ’ γιουρτή τ’ Αη Νικόλα μνιάν κι πίσου απ’ τ’ θύρα, έρχουνταν κι τα Χρστούιννα, του Λιόλιου χίρσαν να τουν ζών τα μαύρα φίδγια.Αδουκήθκιν ένα κι ένα κι αραθύμσιν τα Κουζιανιώτκα τ’ αντέτχια κι όλου συλλουιούνταν εναντόνα πώς χρήζ’ να φκιάσν τα γιαπράκια, αλλά που να βρούν ν αρμιά. Δεν ήξιριν κανγκάναν άλλουν, ιξόν π’ τιαφνούς πού’χαν στου σκουλειό τς. Ικείια π’ κάθουνταν χίρσιν να ουμιλάει μάναχους τ’, π’ άντα τα τουν άκουιν κάνας, τα θαρρούσιν ότι παραλαλάει.

– Όι Λιόλιου, τι λέμι αρά ιμείς; Ρουτχιούντας φτάντς στην Πόλ’. Ιά, αφτόια τα φκιάσου κι γώ. Απού ταχιά τα χιρίσου να ρουτώ. Για τιάφτου μην του βάντς βαθά.

Ρώτσιν ένα κι μπρώτου τουν Τσούια, να τηρήσ’ κι αφτός, τουν έγραψιν σ’ ένα χαρτί τα λόια π’ χρήζν να λέει στ’ μαγαζάτουρις, απ’ τι κείια κι ύστιρας στου Πανιπιστήμιου, σέφκιν σι καμόσα μαγαζιά πού’ταν ικείια σμά κι παρακείθι απ’ του μαχαλά π’ κάθουνταν, δεν βρήκιν καγκαντίπουτας. Στουν πάτου κι τηλ ν ώρα π’ σκόλασαν, αντάμα μι τουν Τσούια πααίν σι μνιάν σειρταρά απού μαγαζιά σν άλλ’ τν άκρα π’ του Πανιπιστήμιου, ρουτούν ικείια σι καμόσα κι τς κρέν ένας μαγαζάτουρας, να σκουθούν να πααίν σην παλιά ν πόλ’, παραμέσα π’ του λιμάν, πού’νι μαγαζιά πό’χν απ’ όλα τα μιζέδγια, να ρουτήσν τς μαγαζάτουρις κι να ειιδούν σιαφτάια, γιατί μούνγκι ικεί τα μπουρούσαν να βρούν. Μνιάν μέρα του δειλνό π’ κάθουνταν στου φουτέγ’, κράζ’ σμά  τ’ θυγατέρα τ’ κι τ’ λέει.

– Μπρέ κουρίτσι μ’, άξι τι τα σι πώ. Τς μέρις π’ του δειλνό δεν έχς ντίπ διαβάσματα, να πιτάχνουμέστι ικείια παρέκια απ’ του μιγντάν, σην παλιά ν πόλ’, πό’χ’ μκρά μαγαζιά κι μνιάν κι έμαθις να ουμιλάς τ’ γλώσσα τς, να τς ρουτήσουμι, πώς κι πώς, θάρουμ κι τα βρούμι σι κάναν αρμιά. Χρήζ’ μουτλάκ να φκιάσουμι τα γιαπράκια, γιατί αλλιώτκα γένουντι μι αρμιά κι αλλιώτκα δίχους αφτήνια. Μουν είδις, πίσου απ’ τ’ θύρα είντα τα Χρστούιννα.

Ντίλιμ χίρσαν να γκιζιρούν ιδώια κι κείια, παίρνουντας όλα τα μαγαζιά μι ν αράδα, ύστιρα π’ καμόσις μέρις ρουτχιούντας, βρήκαν ένα μκρό μαγαζί, σι μνιάν σειρταρά κι σ’ ένα σουκάκ’ πού’χιν. Όξου απ’ τ’ θύρα τ’, βάρισιν ένα κι ένα η μπόχα τς, τ’ μύτ’ τ’ Λιόλ’.

– Όι κουρίτσι μ’, δεν αραδούσαμι ντίπ αδγιαφόρητα. Άιντι τα φκιάσουμι τα γιαπράκια μι αρμιά, τ’ λέει ου Λιόλιους αλαφαντόν, όπ’ γιλούσαν ακόμα κι τα φτχιά τ’.

Σιβαίν μέσα τς μνιάν τς κι μαρούκουτας κιά οι δυό, ζγών σμά στου μαγαζάτουρα π’ κάθουνταν σν τσουπίς τ’ μιρά, πίσου απ’ του τιζιάχ’, φαίνουνταν νά’νι παλιός σιαφτήνια τ’ δλειά, μι σιάρκαβα τα μαλλιά τ’, τουν λέει του κουρίτσ’ να τς βάλ’ αρμιά, παίρν αφτόσια κι βγάν απ’ του καδί κουπούσα κι τμάζιτι για να τ’ ζγιάσ’.

– Όι στάσ’, μην τ’ βάντς, τουν λέει ου Λιόλιους κνιούντας κια τα δυό τα τσιούνγκα τ’.

Στέκιτι αφτός κι τς τηράει συλλουιαζμένους.

– Πέτουν μπρέ κουρίτσι μ’, ότι δεν χαλέβουμι κουπούσα, τι μας ν έβαλιν. Αφτήνια είνι μούνγκι για να τ’ φκιάις φαϊ μι γρουνίσιου ή πρόβγιου μπρουσνό για να σ’νάξ’ κούπις ή σαλάτα μι κόκκιανου πιπέρ’, να σ’νάξ’ καμνιάν ματιούκου. Ιμείς χαλέβουμι π’ τα τρανά κι πέτουν να διαλέξ’ κι να μας βάλ’ τρία λάχανα ακέργια κι γιουμάτα, π’ νά’χν τα φύλλα τα, τρανά κι φαρδά κι όχ’ ν κουπούσα πού’ντιν σαν τα μκρά τα κουματσιούλια. Δεν γένιτι η δλειά μας μι τιαφτήνια

για να φκιάσουμι τα γιαπράκια.

Τουν λέει τς μνιάν τς του κουρίτσ’ πώς τα χαλέβν να είντα, τς τηράει αφτόσια σιαστζμένους, κνάει του κιφάλτ’, βγάν απ’ του καδί τρία, όπους τουν είπιν, τα γλιέπ’ τριούρ’ καλά ου Λιόλιους, τα ζγιάζ’ στου καντάρ’, τς τα βάν σ’ ένα  τρανό μπακράτσ’,τς ρίχν μέσα κάνα δυό κιλά αρμόζμουν, τουν ζντραγκαλνούν του νουμά κι τς ρουτάει.

– Απού πχιόν τόπου είστι ρα. Ιά, σας ρουτώ γιατί πρώτ’ φουρά μουστιουρίδις, μι χαλέβν τόσα λάχανα κι ακέργια.

– Είμιστι ΄Ελληνις, απ’ ν Κόζιαν τς Μακιδουνίας. Πάσα χρόνου στ’ γιουρτή πό’χουμι ικείια τα Χρστούιννα, τηλ μέρα απ’ γιννιέτι ου Χριστός, απ’ τς τρανύτιαρις τς θκές μας γιουρτές, τό’χουμι ξικουπή αναντάν-μπαμπαντάν, όλ’ να φκιάνουμι ένα φαϊ μι ν αρμιά, κιμάν απού γρούν κι μουσκάρ’, ρύζ’ κι όλα τα σπιντζιρκά π’ του χρήζν να σιβούν μέσα κι του λέμι γιαπράκια. Πέτουν κι τούτου κουρίτσι μ’ για να ξέρ’ κι τα θκά μας, ότι αφτόια του φαϊ όλ’ ιμείς του φκιάνουμι δυό φουρές ικείνις τς τηλ μέρις. Ένα κι μπρώτου μι του κινούργιου του ημιρουλόγιου του Γρηγουριανό κι ύστιρα μι του παλιό του Ιουλιανό π’ τα γιουρτάζν οι παλιουημιρουλουγίτδις. Ιά, τα πούμι κι του φίλου μ’ τουν Τσούια, για να ρθεί κι αφτόσια μι όλ’ τ’ φαμπλιά τ’, να τουν φλέψουμι ν Πρώτ’ τηλ μέρα κι ύστιρα απ’ ν Τρίτ’ τα τουν φέρου ιγώ κι αφτόνια ένα μιζέ να τσιμπίσν όλ’ μι τ’ φαμπλιά τ’. Γλιέπς μνιάν κι μας έτυχιν να’μιστι ιδώ στουν τόπου τς, χρήζ’ να μάθουμι κιαφνούς καμόσα φαϊά π’ τα θκά μας.

Τς τά’πιν του κουρίτσ’, τουν ιφκίθκαν για τα χρόνια τα πουλά, νά’χν όλ’ καλή χρουνιά, τς ιφκίθκιν κι αφτόσια κι ιέτσια έφκιασαν τα Χρστούιννα όπους κι σην Κόζιαν.

Αφτάια γίνγκαν όπους μι τά’πιν ου φίλους μ’ ου Λιόλιους κι σας τα γράφτου.

 

Ματιούκις(οι)=Τσίπουρα        Μπίσκ’(οι)=Μεγάλοι υπόνομοι

Νηλλικό=Ελληνικό κράτος       Μπουγιουρντί=Επίσημη Διαταγή

Αρνέκ’=Σχέδιο                                      Μουτλάκ=Οπωσδήποτε, χωρίς άλλο

Ντίλιμ=Αφού-Μνιάς και                      Κιρασάρ’ς=Ιούνιος

Άκρ’ τ’ κιρού=Τέλος εποχής    Γένουμι μουκαέτ’ς=Τα καταφέρνω

Σας ρέμπιτι=Έχετε διάδεση     (Θα) Ντέσουμι=Θα συναντίσουμε

Ζακόνια=Έθιμα-συνήθειες      Κατλίκ’(το)=Η καταστροφή

Μη σκληρώνισι=Μη στενοχωριέσαι

Αντιργιούντι=Δυσκολεύονται, διστάζουν

Σκαμπίργιασα=Έβαλα με το νού μου, Σκέφτικα σοβαρά

Κασαμπάς=Πρωτεύουσα                    Νταϊάντα=Υπομονή Αμπλάξν=Συναντηθούν               Αζούρστους=Άνετος, αεράτος Τικλίφ’=Συμπεριφορά            Μπακαλίμ=Να δούμε Σαραφλίκια=Τσιγκουνιές                     Τσιούκις ράχις=Χαμηλοί λόφοι Κρανάι(το)=Ο Φόβος             Αρχότ’=Δροσιά

Κτιάρκα(τα)=Κατασκευές πρόχειρες χωρίς σχέδιο

Κουπούσα(η)=Τριμένο λάχανο σε άλμη που με αφτό δεν γίνονται τα γιαπράκια

Πρώτη δημοσίευση στα Ελιμειακά, τεύχος  88-89/2023 σελ. 131-140.

ΘΟΔΟΥΡΟΥΣ  ΛΑΚΚΑΣ