Οι ανθρώπινες δυνατότητες έχουν όρια ,γι’ αυτό και το σφάλλεσθαι είναι ένα βασικό χαρακτηριστικό όλων των ανθρώπων. Άλλοι σφάλλουν πιο συχνά και άλλοι λιγότερο. Δεν υπάρχει ο αναμάρτητος άνθρωπος. Λίγοι όμως είναι αυτοί που έχουν την τόλμη και την εσωτερική δύναμη σε μια δεδομένη στιγμή να αναγνωρίσουν ότι η συγκεκριμένη επιλογή ή η ενέργεια ή η απόφαση τους δεν ήταν η πρέπουσα ή η ορθή.
Ποια στοιχεία όμως καθορίζουν το ανθρώπινο του ‘’σφάλλεσθαι’’; Πρώτα ότι είναι γνωστό ότι η ανθρώπινη φύση έχει όρια. Έτσι και η ανθρώπινη διάνοια και οι ανθρώπινες γνωστικές ικανότητες υποκύπτουν σ’ αυτόν τον νόμο. Έπειτα η ύπαρξη προσωπικών αδυναμιών παθών και συμπλεγμάτων όπως είναι ο φανατισμός , ο εγωισμός, οι προκαταλήψεις, η αμάθεια και εύκολη μεταβολή του χαρακτήρα του ανθρώπου εμποδίζουν το άτομο να δει την πραγματικότητα όπως είναι. Η λαθεμένη εκτίμηση έτσι μιας κατάστασης οδηγεί στο σφάλμα.
Επίσης η δυνατότητα της πρόβλεψης δεν είναι τόσο εύκολη. Η αδυναμία του να προβλέψει το άτομο τις πιθανές συνέπειες μιας πράξης ή ενός έργου του να οδηγεί στο ‘’σφάλλεσθαι’’. Εξάλλου η αλήθεια δεν είναι εύκολη υπόθεση. Η αλήθεια είναι απόχτημα που έχει ανάγκη ενός επίμονου και επίπονου αγώνα. Λίγοι δεν είναι αυτοί που θέλουν να ακολουθήσουν το δρόμο ενός τέτοιου αγώνα;. Η μη αναζήτηση και κάρπωση της συνολικής αλήθειας οδηγεί στο σφάλμα και στην αποτυχία.
Όμως ενώ όλοι μας σφάλλουμε, ενώ όλοι μας αποτυγχάνουμε και ενώ όλοι μας έχουμε τις κακές στιγμές μας, εντούτοις λίγοι έρχονται- από μια διάθεση αυτοκριτικής – να αναγνωρίσουν τα λάθη τους.
Για να φτάσει κάποιος στο σημείο της αυτοκριτικής και της κατά συνέπεια αναγνώρισης των λαθών του πρέπει να καταφέρει να νικήσει τον λανθάνοντα εγωισμό που υπάρχει μέσα του, καθώς επίσης και τον υπέρμετρο ατομικισμό. Πρέπει επίσης να αναλάβει τις ευθύνες του, να μετανοήσει για ότι έκανε ή είπε λαθεμένα και να αντιμετωπίσει τις πιθανές συνέπειες του έργου ή του λόγου του.
Το να ομολογεί κάποιος το σφάλμα του ή την πλάνη του είναι μια αρετή που σπάνια τη βρίσκουμε στους ανθρώπους. Η αρετή αυτή ακολουθεί τα άτομα που χαρακτηρίζονται από κάποια ηθική ποιότητα .Τα άτομα αυτά θα πρέπει να χαρακτηρίζονται από την βίωση της εσωτερικής ελευθερίας ,τον αυτοσεβασμό, την υπευθυνότητα, την σύνεση, την συνέπεια, την σταθερότητα και την ψυχική δύναμη. Όλα αυτά τα χαρακτηριστικά συνιστούν ότι ονομάζουμε ηθική ή εσωτερική πληρότητα και ολοκλήρωση. Έτσι η εσωτερική πληρότητα και ολοκλήρωση βοηθά τα άτομα να δει και να κρίνει τον εαυτό του έτσι όπως ακριβώς είναι. Αυτό οδηγεί στη συνειδητοποίηση των σφαλμάτων και την παραπέρα αναγνώρισή τους χωρίς αισθήματα κατωτερότητας.
Φυσικά τα σφάλματά μας έχουν αρνητικές αλλά και θετικές συνέπειες. Η συνειδητοποίηση των σφαλμάτων και των αποτυχιών μας, μας προκαλεί πόνο, θλίψη και στεναχώρια. Μας προσκομίζει ιδιαίτερη λύπη όταν έχει συνέπειες τόσο υλικές όσο και κυρίως ηθικές. Τα σφάλματα θίγουν την υπόληψή μας, το κύρος μας και την κοινωνική μας θέση εφόσον πρόκειται φυσικά για λάθη που θίγουν γενικότερα συμφέροντα. Όμως από την άλλη ,η συνειδητοποίηση των σφαλμάτων μας, μας χαρίζει μια σημαντική πείρα που με την σωστή εκτίμηση της μπορεί να μας οδηγήσει σε νέες , μεγαλύτερες και πιο κερδοφόρες προσπάθειες. Το αλάθητο κριτήριο της λαϊκής ρήσης διατήρησε την άποψη αυτή μέσα από την παροιμιώδη φράση’’ ο παθός, μαθός ‘’.Μόνο μέσα από το πάθημα, τον πόνο και το σφάλμα ή την αποτυχία μπορεί ο άνθρωπος να μάθει και να διδαχτεί τις μεγάλες αξίες.
Καθώς τα λάθη μας είναι περισσότερα από τις αποτυχίες μας, αυτό που προηγείται είναι η προσπάθεια να περιορίσουμε τις λαθεμένες εκτιμήσεις και επιλογές μας στο μέτρο του δυνατού. Όμως επειδή το ‘’σφάλλεσθαι’’ και το ‘’πλανάσθαι’’ είναι στοιχεία της ανθρώπινης φύσης, θα πρέπει να το εκμεταλλευόμαστε θετικά. Μόνο με την θετική αξιολόγηση των σφαλμάτων του ο άνθρωπος θα προχωρήσει στο δρόμο της ατομικής και της ηθικής βελτίωσής του.
ΒΙΣΚΑ ΖΩΗ-ΠΟΛΥΞΕΝΗ
