Ο ΛΑΟΓΡΑΦΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΠΟΝΤΑΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΙ ΣΤΟ ΡΑΔΙΟΛΟΓΟΣ ΤΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΕΘΙΜΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ
Για τα παραδοσιακά έθιμα των Χριστουγέννων, τις Κλαδαριές και τα Κόλιαντα, που αναβιώνουν με προσήλωση κάθε γιορτές στη Σιάτιστα, μίλησε στο ράδιοΛόγος και τον Λύσανδρο Ρήγα ο Γιώργος Μπόντας, λαογράφος, πρώην Διευθυντής της Μανούσειας Βιβλιοθήκης.
“Η Σιάτιστα είναι “φορτωμένη” με ήθη, έθιμα και παραδόσεις . Είναι μια πόλη πλούσια σε ιστορία, παράδοση και πολιτισμό , σε βουνά χτισμένη και την ιστορία της στον κόσμο ξακουσμένη, με πολλές εορταστικές εκδηλώσεις”, τόνισε χαρακτηριστικά ο κ. Μπόντας, περιγράφοντας τις γιορτές που αφήνουν από τα παιδικά ακόμη χρόνια ως μια γλυκιά ανάμνηση , τη γιορτή των καλάντων, ή όπως τα λένε στη Σιάτιστα “κόλιαντα”. Ακόμη, αναφέρθηκε στο άναμμα των κλαδαριών στη Σιάτιστα, τη γραφική εορταστική εκδήλωση που είναι ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έθιμα του δωδεκαημέρου στην περιοχή .
Όπως περιγράφει το έθιμο: “Οι κλαδαριές γίνονται από ξερά χόρτα, το λεγόμενο λόζιο , που τον μαζεύουν τα παιδιά στα χωράφια και τα αμπέλια αμέσως μετά τη γιορτή του Αγίου Γεωργίου. Ο λόζιος, κανονικά, τοποθετείται σε μια αποθήκη, η οποία ανοίγει ακριβώς στις 23-12, προκειμένου να ετοιμαστεί η κλαδαριά. Οι μεγάλες φωτιές. Πρόκειται για ένα έθιμο που συμβολίζει τη φωτιά που άναψαν οι τσοπάνηδες, οι ποιμένες για να ζεσταθούν , και με την αντανάκλασή της να ζεσταθεί ο νεογέννητος Χριστός. Η προετοιμασία της κλαδαριάς έχει τη δική της τεχνική, ένταση . Το απόγευμα τοποθετείται μέσα σε μια τρύπα μήκους 50Χ70 (που έχει ανοιχτοί από καιρό), ένα ίσιο ξύλο, το βεργί. Στην κορυφή του ξύλου μπαίνει μια φούντα από φανταχτερά ξερόχορτα . Έπειτα , στολίζουν την κλαδαριά και οι μικροί γύρω από την κλαδαριά χτυπούν κουδούνια και τραγουδούν το τραγούδ”ι.
Οι κλαδαριές ανάβουν κάθε χρόνο, σύμφωνα με το πρόγραμμα που εκδίδει ο δήμος Βοϊου, αρχής γενομένης από τον Άγιο Νικάνορα και σε διάφορα άλλα σημεία της Σιάτιστας . Περισσότερες από 70 θα ανάψουν στη Σιάτιστα και φέτος ενώ κάτοικοι και επισκέπτες θα πάνε από κλαδαριά σε κλαδαριά, συνοδεία τοπικών οργάνων χορεύοντας και τραγουδώντας. Μετά το σβήσιμο των κλαδαριών στα κέντρα της Σιάτιστας και στα σπίτια των Σιατιστινών, το γλέντι συνεχίζεται, συνοδεία ντόπιου Σιατιστινού κρασιού. Σύμφωνα με το έθιμο, όταν άρχιζε να φαίνεται το βεργί, οι πιο θαρραλέοι τολμούσαν να το ρίξουν κάτω. Αν το κατάφερναν, ήταν άξιοι για παντρειά και άκουγαν παινέματα και επευφημίες, ενώ αν αποτύγχαναν άκουγαν πειράγματα.
Κολιαντίτικα τραγούδια
Στις 24/12 τα ξημερώματα, ακούγονται τα κολιαντίτικα τραγούδια και τα παιδιά με τις τζιουμάκες (με μεγάλο ξύλο που χτυπούσαν τις πόρτες των σπιτιών). Εκεί, ακούγονται και τα ανάλογα τραγούδια. Πχ. σε σπίτι που τσιγκουνεύεται, το τραγούδι έχει περιπαικτικό χαρακτήρα , ενώ σε άρχοντα λένε το αντίστοιχο τραγούδι, ή σε σπίτι που υπάρχει κόρη για παντρειά λένε το ανάλογο κομμάτι.
Οι νεότεροι είναι ιδιαίτερα στο έθιμο της κλαδαριάς , στο οποίο συμμετέχουν με ζέση. Η συμμετοχή της νεολαίας είναι καθοριστική, σημαντική και με ιδιαίτερη προσήλωση στο έθιμο, λέει κλείνοντας ο κ. Μπόντας, ευχόμενος καλές γιορτές σε όλους!
Β.Σ.
