Σημειώσεις ενός Κοζανίτη: Η πολύτιμη συμβολή του Κοζανίτη Χαρίση Βαμβακά στην ενσωμάτωση της Δυτικής Θράκης στην Ελλάδα

Η Θράκη γιορτάζει την 14 Μαΐου την απελευθέρωση της και την ενσωμάτωση της στην Ελλάδα, που πραγματοποιήθηκε το Μάιο του 1920.

Με την ευκαιρία της γιορτής απελευθέρωσης της Θράκης, Θα αναφερθώ στον Κοζανίτη Χαρίσιο Βαμβακά που συνέβαλε αποτελεσματικά στην ενσωμάτωση της Θράκης στην Ελλάδα, στενός συνεργάτης του Ελευθερίου Βενιζέλου και απεσταλμένος το 1913 και 1914 στην Ευρώπη για να διακηρύξει τα Ελληνικά δίκαια και να προσελκύσει το ενδιαφέρον των «Μεγάλων». Επίσης είχε και την προσέγγιση της μουσουλμανικής κοινότητας γνωρίζοντας την τουρκική γλώσσα. Για όλα αυτά και άλλα πολλά έχει γράψει ένας διπλωμάτης και πρεσβευτής ε.τ. άρθρο σε εφημερίδα των Αθηνών εξαίροντας το έργο του Χαρισίου Βαμβακά. Θα παραθέσω παρακάτω ένα μεγάλο κομμάτι του άρθρου και στη συνέχεια στοιχεία της διαδρομής του Χαρίση Βαμβακά, που διετέλεσε πρώτος Διοικητής της Θράκης. Οι Θρακιώτες τον τιμούν ιδιαιτέρως για την πολύτιμη συνεισφορά του στη Θράκη. Έχουν ονομάσει μεγάλη οδό στην Κομοτηνή Βαμβακά και τη φωτογραφία του στο μουσείο της απελευθέρωσης. Αργότερα το Δεκέμβριο του 1930 εκλέγεται Δήμαρχος Θεσσαλονίκης. Θα πρέπει να τον γνωρίσουν οι νέες γενιές της Κοζάνης και να τιμήσουμε τη μνήμη του συμπατριώτη μας.

Μεταφέρω το άρθρο του Διπλωμάτη παρακάτω.

«Διπλωματικός εκπρόσωπος της ελληνικής κυβέρνησης στη Διασυμμαχική Πολιτεία ορίστηκε ο στενός συνεργάτης του Βενιζέλου, Χαρίσιος Βαμβακάς, ο οποίος στη φάση εκείνη συμμετείχε στη Διάσκεψη Ειρήνης στο Παρίσι.

Κοζανίτης στην καταγωγή., ο Βαμβακάς σπούδασε νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και στη συνέχεια αναγορεύτηκε σε διδάκτορα του Πανεπιστημίου της Γενεύης. Εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη όπου εξελίχθηκε σε διαπρεπή νομικό και διατέλεσε βουλευτής Σερβίων/Κοζάνης στην οθωμανική Βουλή από το 1909 έως το 1912, με έντονη εθνική δράση ως μέλος της ελληνικής ομάδας στο Κοινοβούλιο. Όταν μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους απελάθηκε ως ανεπιθύμητος από τους Νεότουρκους, βρήκε καταφύγιο στη Θεσσαλονίκη. Εκτιμώντας τις διπλωματικές ικανότητες και την πολιτική του ευστροφία, ο Ελευθέριος Βενιζέλος του ανέθεσε λεπτές διπλωματικές αποστολές σε διάφορες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες για την προάσπιση των εθνικών συμφερόντων.

Με διπλωματική ευστροφία και πολιτική οξυδέρκεια, ο Βαμβακάς κατάφερε σε μικρό χρονικό διάστημα να πλαισιωθεί από ικανούς γαλλομαθείς Έλληνες συνεργάτες οι οποίοι του απεστάλησαν με εντολή του Βενιζέλου στην Κομοτηνή. Μεταξύ των στενών συνεργατών του συγκαταλέγεται ο εκ Μαρωνείας καταγόμενος έξαρχος της Μητρόπολης Μαρωνείας αρχιμανδρίτης Μιχαήλ Κωνσταντινίδης (μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αμερικής).

Έχοντας εξασφαλίσει την εμπιστοσύνη και την εκτίμηση των δύο πανίσχυρων Γάλλων στρατηγών Franchet d’ Espèrey και Charpy, ο Βαμβακάς ξεκίνησε ένα φιλόδοξο πρόγραμμα επαναπατρισμού των Ελλήνων Δυτικοθρακιωτών προσφύγων. Με εύστοχες πρωτοβουλίες και επιδέξιους χειρισμούς επέτυχε, σε μικρό χρονικό διάστημα, την ανόρθωση της κατατρεγμένης και στην ουσία διαλυμένης θρακιώτικης ελληνικής κοινότητας. Χάρις στον Χαρίσιο Βαμβακά και τους συνεργάτες του, οι ισορροπίες και το πολιτικό σκηνικό στους κόλπους της διασυμμαχικής διοίκησης άρδην υπέρ της ελληνικής πλευράς.

Ένα σημαντικό πλεονέκτημα του Βαμβακά ήταν η άρτια γνώση της τουρκικής γλώσσας και η επαφή τόσο με την παλαιομουσουλμανική ηγεσία από την εποχή της κοινοβουλευτικής του θητείας στην οθωμανική Βουλή. Αμέσως μετά την άφιξή του στην Κομοτηνή, ο Βαμβακάς αναθέρμανε τις σχέσεις αυτές προσεγγίζοντας ένα σημαντικό τμήμα του μωαμεθανικού πληθυσμού. Υποσχέθηκε στους Θρακιώτες μουσουλμάνους πλήρη ισοτιμία των πολιτών ανεξαρτήτως θρησκείας ή φυλής, στο πλαίσιο του βενιζελικού δόγματος της «μεγαλυνομένης Ελλάδος».
Και συνεχίζουμε τη διαδρομή του Βαμβακά

Ο Σύλλογος Κοζανιτών Θεσσαλονίκης ο Άγιος Νικόλαος. έχει συμπεριλάβει τον Βαμβακά στο Λεύκωμα που εξέδωσε το 2008 για τα 100 χρόνια του συλλόγου. Διότι είχε διατελέσει Δήμαρχος Θεσσαλονίκης όπου και διέμεινε, αναφέρθηκε δε και σε πολλούς άλλους Κοζανίτες που είχαν διαπρέψει ως πνευματικοί άνθρωποι και επιχειρηματίες στη Θεσσαλονίκη. Μεταφέρω από το Λεύκωμα τι γράφει για τον Βαμβακά.

«Ο Χαρίσης Βαμβακάς γεννήθηκε στην Κοζάνη το 1872 απεβίωσε το 1952 στη Θεσσαλονίκη, σπούδασε νομικά στην Αθήνα και στη Γενεύη της Ελβετίας όπου έλαβε και το διδακτορικό, και αναγορεύτηκε διδάκτωρ του Δικαίου και των πολιτικών επιστημών. Εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη και συνεργάστηκε με το νομικό γραφείο του βορειοηπειρώτη Κ. Τσάκο. Η ευφυΐα, η δραστηριότητα ,η ευγλωττία η πολυπραγμοσύνη και η γλωσσομάθειά του εντυπωσίασαν τον Πατριάρχη Ιωακείμ Γ. που τον κατέταξε στο στενό κύκλο των συνεργατών του.

Σαν Βουλευτής Σερβίων- Κοζάνης στην Οθωμανική Βουλή (φεβρ.1909-Σεπτ, 1912) υποστήριξε ένθερμα τα καυτά θέματα της Ελληνικής μειονότητας . Όπως αναφέρεται υπήρξε ο «ιθύνων νους» της ομάδας των Ελλήνων Βουλευτών της Τουρκικής Βουλής. Υπήρξε μέλος της «Οργανώσεως Κωνσταντινουπόλεως» που ιδρύθηκε από τους Ίωνα Δραγούμη και Α. Σουλιώτη-Νικολαϊδη, Έλληνες πρόξενοι στην Κωνσταντινούπολη. Εκτιμώντας τα εξαιρετικά διπλωματικά προσόντα του Χαρίση Βαμβακά νεαρού Βουλευτού, ο Ελευθέριος Βενιζέλος του ανέθεσε σπουδαιότατο εθνικό έργο, να επισκεφθεί ως αντιπρόσωπος της Κυβέρνησης (Φεβρ. 1913τέλος Ιουνίου 1914) τις ευρωπαϊκές χώρες για να διακηρύξει τα Ελληνικά Δίκαια και να προσελκύσει το ενδιαφέρον των «Μεγάλων». Ο φλογερός Έλληνας πολιτικός δεν δίστασε να θυσιάσει την επιτυχημένη του σταδιοδρομία, δεν πτοήθηκε από τη καταδίκη του ερήμην σε θάνατο από την Τουρκική Κυβέρνηση, αλλά ανέλαβε με ενθουσιασμό τη νέα του αποστολή. Πολλά έγγραφα στο αρχείο του μαρτυρούν την πολύπλευρη δραστηριότητά του, κυρίως στην Πετρούπολη, στο Λονδίνο και στο Παρίσι, όπου ανέπτυξε τις Ελληνικές θέσεις, δημοσίευσε πύρινα άρθρα στον τύπο, που προκάλεσαν φιλελληνικό ρεύμα.

Μετά το τέλος της αποστολής του ο Χαρίσιος Βαμβακάς εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη και άρχισε την έκδοση της Γαλλόφωνης εφημερίδας Tribune.

Ο Χαρίσης. Βαμβακάς παίρνει μέρος στη συνδιάσκεψη των Παρισιών ως αντιπρόσωπος της Ελληνικής Κυβέρνησης για τα ζητήματα της Θράκης και του αλυτρώτου Ελληνισμού από 28-1-1918 έως 29 Σεπτεμβρίου 1919, οπότε ο Ελευθέριος Βενιζέλος του εμπιστεύεται την Κυβερνητική αντιπροσωπεία στη Διασυμμαχική Θράκη. Μετά την απελευθέρωσή της διορίστηκε πρώτος Γεν. Διοικητής Θράκης (21-5-1920).

Το 1928 ο Χ. Βαμβακάς εκλέγεται γερουσιαστής Θεσσαλονίκης και υπηρετεί ως αντιπρόεδρος της γερουσίας από 21-4-1929.

Στις 23-Δεκεμβρλιου-1930 ο Χαρίσης Βαμβακάς εκλέγεται πανηγυρικά Δήμαρχος Θεσσαλονίκης. Αναλαμβάνει την οικονομική και πολιτιστική ανόρθωση της πόλης. Προσέφερε μεγάλο έργο στη Θεσσαλονίκη και οικιστικό και πνευματικό. Αποχωρεί από τη Δημαρχεία το 1935 διωχθείς ως Βενιζελικός, και αποσύρεται από την πολιτική. το 1952 πεθαίνει»

Από πληροφορίες των συγγενών του στην Κοζάνη, γνωρίζουμε ότι παντρεύτηκε την κόρη του δικηγόρου Τσάκου, που συνεργάστηκαν ως δικηγόροι στην Κωνσταντινούπολη ,με την οποία απέκτησε πέντε παιδιά την Ευφημία σύζυγο του γιατρού Αλέκου Παπαθανάση, τη Νίνα σύζυγο του Τάκη Χάνου, την Κατίνα σύζυγο Γιώργου Βοσνάκη και δύο υιούς τον Ηλία και τον Πέτρο. Ο Χαρίσης Βαμβακάς ήταν μέτοχος στην Α.Ε. υφασμάτων «Υφανέτ»,στη Θεσσαλονίκη την οποία είχε ιδρύσει η ανιψιά του Ευφημία Βαμβακά-Μακρή, κόρη του αδερφού του Χαρίση, Πέτρο, και αδερφή του Γιώργο Βαμβακά του φούρναρη. Όπως είχε ανιψιό και τον Γιώργο Βαμβακά τον Φούρναρη γιος και αυτός του αδερφού του Πέτρο. Ήταν νομικός σύμβουλος της Βελγικής εμπορικής εταιρείας SOCOMBEL.

Επίσης μέλος του Γενικού διοικητικού συμβουλίου της Γεωργικής Τράπεζας Μακεδονίας. Της Ανωτέρας Ενοριακής αντιπροσωπείας Θεσσαλονίκης. Επίτιμο μέλος του Ναυτικού ομίλου Θεσσαλονίκης και του Γυμναστικού συλλόγου Μέγας Αλέξανδρος.

Ο γιος του Χαρίση Ηλίας ήταν γεωπόνος, και υπηρετούσε στην Κοζάνη, τον οποίο γνώρισα μέσω του φίλο μου Θανάση Βαμβακά φούρναρη και καλλίφωνος. Ο Ηλίας τον είχε ανιψιό, ο πατέρας του Θανάση Γιώργος, ήταν εξάδελφός του Ηλία. Τον συναντούσαμε τα βράδια στο Ερμιόνιο που ήταν ιδιοκτησία Βαμβακά. Ένας ωραίος άνθρωπος, «Μποέμ» πραγματικός. Συνοδευόμενος από μία ωραιότατη σύντροφο, μας διηγείτο διάφορα συμβάντα της ζωής του στην Ελλάδα και στο εξωτερικό όπου σπούδασε και τραγουδούσαν τα ωραία και ρομαντικά τραγούδια της εποχής. Ο Θανάσης ήταν και μέλος της χορωδίας. Οι συναντήσεις αυτές γίνονταν τη Δεκαετία του ’50, νεαροί φερέλπιδες εμείς τότε.

Αυτά εν συντομία για τον Χαρίση Βαμβακά με το Εθνικό του έργο που πέτυχε να ενσωματώσει την Θράκη στο Ελληνικό Κράτος το 1920.

Η Κομοτηνή και η Θεσσαλονίκη έχει δύο οδούς μεγάλους στο όνομά του και η Κοζάνη ένα μικρό δρομάκι που είναι κάθετο στην οδό Χαρίση Μεγδάνη και εξέρχεται στην Τράντα. Δεν ξέρω αν είναι γνωστό στους συμπολίτες μας.

Εύχομαι, μετά την προσωπικότητα του Χαρίση Βαμβακά, και τις πολιτικές προσωπικότητες Γεώργιο Βαρβούτη και Μιχάλη Παπακωνσταντίνου, που διετέλεσαν και Υπουργοί, να αναδείξει η Κοζάνη έναν άνθρωπο συγκροτημένο, με όραμα, δραστήριο και δυναμικό, ακολουθώντας τις παρακαταθήκης των μεγάλων προγόνων μας. Και γνωρίζοντας την τοπική ιστορία και τον πολιτισμού μας, άμα και πολύγλωσσος. Μια τέτοια σπουδαία προσωπικότητα χρειάζεται σήμερα η Πόλης μας και η περιοχή μας.

Γιάννης Κορκάς

Φωτογραφίες: