Η αγάπη για τον εαυτό μας και η διάθεσή μας για διαφύλαξη και ανάδειξή του αποτελεί μια από τις έμφυτες τάσεις του ανθρώπου, που απορρέουν από την βασικότατη ορμή της αυτοσυντήρησης. Ο εγωισμός μ’ αυτή την έννοια είναι φυσικότατο ανθρώπινο συναίσθημα, βασικό για την ύπαρξη του ανθρώπου. Όταν όμως ο εγωισμός παίρνει τη μορφή μιας υπέρμετρης φιλαυτίας, αποβαίνει μέσο στείρωσης κάθε δημιουργικής δυνατότητας του ανθρώπου, τον τυφλώνει και τον κάνει έρμαιο των προσωπικών του επιδιώξεων.
Σήμερα μιλώντας για το ελάττωμα του εγωισμού εννοούμε κυρίως την περίπτωση της υπέρμετρης φιλαυτίας. Τα κύρια χαρακτηριστικά του εγωιστή είναι η εγωπάθεια και ο εγωκεντρισμός. Επίσης είναι άτομο που μετράει το προσωπικό συμφέρον, αρέσκεται στην περιαυτολογία και στην συνεχή αυτοπροβολή, περιφρονεί τους άλλους και αδιαφορεί για την γνώμη και τα προβληματά τους, είναι αυταρχικός, ισχυρογνώμονας και κυρίως ατομιστής.
Αυτά δείχνουν άνθρωπο που του λείπει η εσωτερική ωρίμανση και γι’αυτό αυτοαπομονώνεται, βιώνει έντονα τη μοναξιά, νοιώθει φόβο, ανησυχία και απελπισία. Τοποθετώντας στο κέντρο του κόσμου το ΕΓΩ μοιραία ρυθμίζει σκέψεις, αποφάσεις, συναισθήματα και ενέργειες με κριτήριο τον εαυτό του, μ’ αποτέλεσμα να αδυνατεί να συνεισφέρει για τον άνθρωπο και το κοινωνικό σύνολο στο οποίο τυπικά ανήκει. Γιατί στην ουσία έχει αποκοπεί από το κοινωνικό του πλαίσιο και έχει πάψει να αποτελεί λειτουργικά οργανικό μέλος του συνόλου. Ο εγωιστής βρίσκεται σε δυσαρμονία και διάσταση με το περιβάλλον του, καθώς διέπεται από αντικοινωνικά συναισθήματα που συγκεκριμενοποιούνται σε αντικοινωνικές ενέργειες. Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό του εγωιστή να ζητά και να φωνασκεί για τα δικαιώματά του , αλλά σε σπάνιες περιπτώσεις να δέχεται ότι έχει και ευθύνες και υποχρεώσεις έναντι των άλλων. Οι άλλοι του οφείλουν ενώ αυτός δεν οφείλει τίποτα και σε κανέναν.
Ο υπέρμετρος εγωισμός ενέχει τον κίνδυνο της μη απόχτησης της γνώσης για τον εαυτό μας. Η κύρια όμως αρχή που αποτελεί προϋπόθεση αλλά και ουσία της εσωτερικής ολοκλήρωσης του ατόμου είναι η αυτογνωσία. Με την αυτογνωσία ο άνθρωπος μπορεί να δημιουργήσει και να μεγαλουργήσει. Αντίθετα ο εγωιστής έχοντας τεχνητά μεγαλώσει τις δυνατότητες και τις δυνάμεις του, βλέποντας μόνο τα πλεονεκτήματα κι αρνούμενος τις αδυναμίες του τείνει στην υπερβολή, στην ύβρη των Αρχαίων Ελλήνων. Η ‘’ύβρις’’ όμως στον αρχαίο ελληνικό κόσμο είχε σαν επακόλουθο την άτη (βλαβη μυαλού -απερίσκεπτης συμπεριφοράς),την τιμωρία και εδώ τιμωρία είναι η γελοιοποίηση, ο εξευτελισμός , καθώς επίσης και η αδυναμία ηθικής ανάδειξης του ατόμου.
Ο εγωισμός επίσης σημαίνει την υιοθέτηση υποκειμενικών αρχών που παραμερίζουν κάθε γενικά αποδεκτό κώδικα ηθικής και αρμονικής συμβίωσης. Το κάθε τι προσαρμόζεται στα μέτρα του υποκειμενικού και ατομοκρατικού κώδικα αρχών και αξιών, με αναπόφευκτο αποτέλεσμα την αποτυχία και την δυστυχία που προκύπτει από την κοινωνική απομόνωση του ατόμου.
Ο εγωισμός στην αρχική του σημασία ως αγάπη προς τον εαυτό μας είναι μια τάση έμφυτη του ανθρώπου. Όμως ο εγωισμός ως έκφραση της υπέρμετρης φιλαυτίας είναι χαρακτηριστικό επίκτητο, που μπορεί να οφείλεται σε ποικίλους παράγοντες.
Εσωτερικές οικογενειακές συγκρούσεις, απομόνωση, περιφρόνηση του παιδιού από τους γονείς, αλλά και έντονη στοργή και υπερπροστασία των γονιών προς το παιδί μπορούν να λειτουργήσουν ως τα γενεσιουργά αίτια της απόχτησης του χαρακτηριστικού του εγωισμού. Επίσης διάφορα ψυχολογικά προσωπικά προβλήματα είναι δυνατόν να εκδηλώνονται σε διάφορες μορφές φιλαυτίας και εγωπάθειας. Επίσης η υψηλή κοινωνική θέση, η απότομη αλλαγή της κοινωνικής και οικονομικής θέσης, όπως και ο εύκολος και απότομος πλουτισμός μπορούν να καθορίσουν την ιδιότητα του εγωιστή. Μια άλλη αιτία μπορεί να είναι η πραγματική ύπαρξη ορισμένων πλεονεκτημάτων και προτερημάτων όταν υπερογκώνονται και αποτελούν τον πυρήνα της σκέψης και συμπεριφοράς του ατόμου.
Ο εγωισμός πρέπει να θεωρείται δείγμα ανθρώπινης αδυναμίας και τότε μόνο μπορεί να λειτουργήσει ως σύμπτωμα δύναμης, όταν συνταιριάζεται με την ταπεινοφροσύνη,που φυσικά δε σημαίνει διασυρμό και υποβιβασμό της ανθρώπινης ύπαρξης, αλλά αποτελεί διαπίστωση του πεπερασμένου των ανθρώπινων δυνατοτήτων, καθώς επίσης και με την υποταγή στη λογική, την αυτοκυριαρχία και την αυτοκριτική. Τότε μόνο ο εγωισμός -στην πρωταρχική του έννοια -μπορεί να αποτελέσει πηγή δημιουργίας και κοινωνικής προσφοράς.
Η παιδεία πρέπει να καθορίζει μέσα στο πλέγμα των σκοπών της αγωγής και τον περιορισμό κι όχι την ανάπτυξη της φιλαυτίας και της εγωπάθειας. Μόνο έτσι η παιδεία θα εκπληρώσει τον πρωταρχικό της σκοπό για εσωτερική πλήρωση του ατόμου και ορθή κοινωνικοποίησή του.
Το νόημα της ανθρώπινης ύπαρξης περικλείεται στη δυνατότητά προσφοράς τόσο στο ίδιο το άτομο, όσο και στο κοινωνικό σύνολο.Ο εγωισμός όταν δε συνοδεύεται από τις αρετές της ταπεινοφροσύνης, της αυτοκυριαρχίας και από τη δύναμη του λόγου τότε δε συμβάλλει στη πρόοδο, αλλά αντίθετα λειτουργεί ως όργανο καταστροφής και στασιμότητας. Η επικοινωνία ανθρώπων και λαών προϋποθέτει την αποβολή κάθε εγωιστικού στοιχείου και αυτή ακριβώς η επικοινωνία και συνεννόηση είναι η απαρχή της ειρήνης και συνεπώς της προόδου της ανθρωπότητας στο σύνολό της.
Εγωισμός -αναιρεί υποσχέσεις -διαλύει σχέσεις- ισοπεδώνει τα πάντα σε μηδαμινό χρόνο -συνεχίζει απτόητος ενώ ξέρει πως προκαλεί αβάσταχτο πόνο -Αληθινά λόγια.
Η πρώτη κραυγή του ανθρώπου είναι το κλάμα. Από κεί και πέρα, οι άνθρωποι ή παραμένουν άνθρωποι και κλαίνε ή γίνονται τέρατα και κάνουν τους άλλους να κλαίνε. Μενέλαος Λουντέμης.
ΒΙΣΚΑ ΖΩΗ-ΠΟΛΥΞΕΝΗ
