Διαβάζω συχνά διάφορες αυθαίρετες χρονολογίες και γεγονότα σχετικά με την βυζαντινή καστρόπολη των Σερβίων .
Το πιο συνηθισμένο είναι ο ισχυρισμός ότι αφού ο βυζαντινός αυτοκράτορας Βασίλειος Β’ ο Μακεδών , ο επονομασθείς Βουλγαροκτόνος , κατεδάφισε τα τείχη των Σερβίων ( 1014-1018 ) , έκτοτε αυτή η σημαντική πολιτεία του ελλαδικού τμήματος της βυζαντινής αυτοκρατορίας έμεινε ατείχιστη για περίπου 2,5 αιώνες . Η αυθαιρεσία περί κατεδάφισης συνεχίστηκε με την αντίστοιχη της αναστήλωσης των τειχών περί το 1257/58 απ τον ηγέτη του βυζαντινού Δεσποτάτου της Ηπείρου Μιχαήλ Β Δούκα Άγγελο Κομνηνό , σύζυγο της Σερβιώτισσας Θεοδώρας Πετραλείφα , βασίλισσα Άρτης , μετά θάνατον οσίας Θεοδώρας .
Δεν είναι έτσι βέβαια .
Σημειώνω τα εξής , συγγνώμη για τη μεγαλογράμματη γραφή κάποιων λέξεων :
1 – Η πληροφορία περί καταστροφής των τειχών των βυζαντινών Σερβίων την περίοδο 1014 -1018 προέρχεται απ τον βυζαντινό συγγραφέα-μοναχό Γεώργιο Κεδρηνό , τέλη 11ου αιώνα . Για τα γεγονότα μεταξύ 811-1057 αντλεί πληροφορίες απ τον ιστορικό – χρονικογράφο Ιωάννη Σκυλίτζη .
Και οι δύο γράφουν όμως ότι καταστράφηκαν τότε τα φρούρια ΑΝΑΜΕΣΑ στα Σέρβια και τον Σωσκό .
2 – Ο βυζαντινός συγγραφέας – στρατηγός Κεκαυμένος στο Στρατηγικόν του ,το έγραψε περίπου 1075 – 1078 , γράφει : ” Σέρβεια πόλις ἐστι ΟΧΥΡΑ…
3 – Ο ίδιος επίσης μας πληροφορεί πως κατά τη μεγάλη εξέγερση ( multu ) των Θεσσαλών και Βλάχων της Πίνδου τον Ιούνιο του 1066 ενάντια στη ληστρική φορολόγηση του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Ι’ Δούκα ( 1059 – 1067 ) , απ τη Λάρισα και τα Τρίκαλα η εξέγερση κατευθύνθηκε μέσω Χασίων προς τα Σέρβια , τα οποία οι εξεγερθέντες ΠΟΛΙΟΡΚΗΣΑΝ και κατέλαβαν . Πολιόρκησαν μια ΑΤΕΙΧΙΣΤΗ πόλη ;
4 – Ο αυτοκράτορας Δούκας , που δεν έδωσε σημασία στην εξέγερση σε Λάρισα – Τρίκαλα , ανησύχησε ιδιαίτερα για την κατάληψη των Σερβίων και υποσχέθηκε εγγράφως και με όρκο την ικανοποίηση των αιτημάτων των εξεγερμένων . Ο συγγραφέας – στρατηγός Κεκαυμένος ήταν παρόν τον Ιούνιο του 1066 στον κάμπο των Σερβίων ( μέρος του οποίου ήταν τότε και η σημερινή πόλη των Σερβίων ) όπου έγιναν οι διαβουλεύσεις ειρήνευσης . Ασφαλώς ο αυτοκράτορας Δούκας δεν το έκανε για μια ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ και ασήμαντη πόλη .
5 – Ο αυτοκράτορας Αλέξιος Α’ Κομνηνός ( 1081 – 1118 ) διάσπασε τα μεγάλα Θέματα ( Επαρχίες- Περιφέρειες ) και έτσι ιδρύθηκε το Θέμα Σερβίων , νοτίως της Έδεσσας/Βοδενών και βορείως της Καλαμπάκας/Σταγών . Μια μεγάλη γεωγραφική λωρίδα μακεδονικής και θεσσαλικής επικράτειας με πρωτεύουσα ΑΤΕΙΧΙΣΤΗ ;
6 – Η Άννα Κομνηνή στην Αλεξιάδα αναφέρει πως το 1081 οι εισβολείς Νορμανδοί ” ΔΙΗΛΘΑΝ των Σερβίων ” , δεν τα κατέλαβαν όπως τονίζει για άλλα κάστρα . Επαγωγικό συμπέρασμα : τα τείχη μάλλον ήταν στη θέση τους .
7 – Τον 12ο αιώνα τα Σέρβια ορίστηκαν έδρα Κομμερκείου , δηλαδή τελωνειακού σταθμού είσπραξης δασμών-φόρων εμπορίου . Με έδρα ΑΤΕΙΧΙΣΤΗ ;
8 – Τόσο στο χρυσόβουλο του αυτοκράτορα Αλέξιου Γ’ προς τους Βενετούς ( 1203 ) , όσο και στην Partitio Romaniae της Δ’ Σταυροφορίας ( 1204 ) εγγράφεται ρητά η Provence/Provincia Servion , Eπαρχία/Θέμα Σερβίων . Με πρωτεύουσα της Επαρχίας ΑΤΕΙΧΙΣΤΗ ;
9 – Στο corpus των επιστολών του Δημητρίου Χωματιανού διαβάζουμε ( 1223 – 1224 ) την ύπαρξη μοναστηριού εντός του ΚΑΣΤΡΟΥ των Σερβίων.
10 – Στον βίο της Οσίας Θεοδώρας , του μοναχού Ιώβ Μέλου ή Μέλη ( 14ος αι ) μετά την περιγραφή του γάμου της με τον Μιχαήλ Β’ Δ.Α.Κ της Ηπείρου στα Σέρβια ( περίπου 1231 – 1235 ) , αναφέρεται ότι η μεγαλειώδης πομπή έφτασε στην πρωτεύουσα του Δεσποτάτου , την Άρτα που ήταν ΑΤΕΙΧΙΣΤΗ , κάτι που δεν σημείωσε πριν για τα Σέρβια .
11 – Ιδιαίτερα την περίοδο 1240- 1259 τα Σέρβια διεκδικήθηκαν και προσαρτήθηκαν επαλλήλως στο Δεσποτάτο της Ηπείρου και στην Αυτοκρατορία της Νίκαιας , μέσω αποδήμων εξουσιών και ενδοβυζαντινών πολέμων . Το 1256-57 μάλιστα τα Σέρβια και το Δυρράχιο παραχωρούνται απ την Ήπειρο στη Νίκαια κατόπιν εκβιαστικής απαίτησης της δεύτερης για τον γάμο του Νικηφόρου της Ηπείρου ( γιου της Θεοδώρας ) με τη Μαρία της Νίκαιας ( εγγονής του Βατάτζη ) . ΑΠΟΚΛΕΊΕΤΑΙ επομένως να έκαναν αναστήλωση των τειχών των Σερβίων οι Ηπειρώτες το 1257/58 . Αλλά αν δεν ήταν ΗΔΗ οχυρωμένα τα Σέρβια το 1257 ποιον λόγο είχαν οι Νικαιώτες να τα απαιτήσουν εκβιαστικά ; Τα Σέρβια και το Δυρράχιο , τίποτε άλλο.
12 – Όσοι γράφουν πως τα τείχη των βυζαντινών Σερβίων ανοικοδομήθηκαν , ως γκρεμισμένα την περίοδο 1014/18 – 1257/58 , επί Δεσποτάτου της Ηπείρου ΔΕΝ αναφέρουν καμία ιστορική πηγή.
13 – Ασφαλώς τμήματα του τείχους /πύργων κατά τη διάρκεια 250 χρόνων καταστράφηκαν και συντηρήθηκαν , αλλά από ΠΟΥΘΕΝΑ δεν προκύπτει ότι η βυζαντινή πόλη των Σερβίων έμεινε ανοχύρωτη επί δυόμιση αιώνες .
Αυτά είναι τα δεδομένα των γραπτών πηγών για την ύπαρξη ή όχι των τειχών των Σερβίων την περίοδο 1014/18 – 1257/58 , η αρχαιολογία των ερευνητικών ανασκαφών , ως ανατροφοδότης της ιστορίας , ίσως μας προσφέρει στο μέλλον νέα δεδομένα .
