Η παιδική και η εφηβική ηλικία θεωρούνται από τα πιο σημαντικά στάδια για την αρμονική σωματική και πνευματική ανάπτυξη του ανθρώπου. Η παιδική ηλικία χωρίζεται στη νηπιακή ηλικία (1-3 ετών), όπου το παιδί αποχωρίζεται πλέον τη μητέρα και τη διαδικασία του θηλασμού, την προσχολική ηλικία (4-7 ετών), και τη σχολική ηλικία (7-10 ετών) όπου το παιδί αρχίζει να κάνει τα πρώτα του μαθητικά βήματα. Στην συνέχεια ακολουθεί η εφηβική ηλικία, η οποία έχει δύο φάσεις. Την πρώτη φάση (11-14 ετών), όπου το παιδί πλέον πηγαίνει Γυμνάσιο, και την δεύτερη φάση (15-18 ετών), την φάση του Λυκείου όπου και ολοκληρώνεται και η ανάπτυξη για να φτάσουμε πλεόν στην ενηλικίωση.

Και οι δυο αυτές ηλικιακές ομάδες χαρακτηρίζονται από έντονη ανάπτυξη με αυξημένες διατροφικές ανάγκες. Αρχίζει η σωματική ανάπτυξη των παιδιών και προχωρά η σεξουαλική τους ωρίμανση. Κατά την εφηβεία οι μύες, ο όγκος του αίματος και τα περισσότερα όργανα διπλασιάζονται σε μέγεθος. Η ανάπτυξη ξεκινά κυρίως από τα πόδια, ενώ οι ρυθμοί αναπτυξης μεταξύ των δύο φύλων διαφέρουν. Έτσι, ενώ στο τέλος της παιδικής ηλικίας το ποσοστό λίπους είναι σχεδόν το ίδιο, στο τέλος της εφηβείας τα αγόρια έχουν διπλάσιο μυϊκό ιστό από τα κορίτσια, ενώ τα ποσοστά λίπους είναι περίπου 12% για τα αγόρια και 23 % για τα κορίτσια. Τέλος, το 40% της συνολικής σκελετικής μάζας αποκτάται και την εφηβική ηλικία.

Από όλα τα παραπάνω, εύκολα μπορεί κανείς να διαπιστώσει τη σημασία της σωστής διατροφής για την σωστή ανάπτυξη παιδιών και εφήβων. Όσο πιο αρμονική είναι η διατροφή και η σωματική ανάπτυξη σε αυτές τις ηλικίες, τόσο καλύτερη θα είναι η υγεία και στην ενήλικη ζωή. Κρίνεται σκόπιμο να παρακολουθούμε την ανάπτυξη του βάρους, του ύψους,της περιμέτρου μέσης και λεκάνης, των δερματικών πτυχών λίπους μέσα από ολοκληρωμένους πίνακες που αφορούν τον ελληνικό πληθυσμό για παιδιά και εφήβους.

Για να μπορέσουμε να κρίνουμε εαν ένα παιδί σε αυτές τις ηλικίες θεωρείται παχύσαρκο ή όχι θα πρέπει να γνωρίζουμε το ακριβές βάρος και ύψος. Στην συνέχεια με μια απλή μαθηματική πράξη, μπορούμε να υπολογίσουμε τον Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ), ο οποίος προκύπτει από την διαίρεση βάρος (κιλά)/ύψος2 (μέτρα). Για παράδειγμα, ένα κοριτσάκι 15 χρονών με ύψος 166 εκατοστά και βάρος 80 κιλά, έχει ΔΜΣ 29 (80/1,662). Σε γενικές γραμμές , για παιδιά παιδικής ηλικίας(μέχρι ΣΤ Δημοτικού) ανώτερος φυσιολογικός θεωρείται ένας δείκτης μέχρι 20, ενώ σε εφήβους μέχρι 25.Για να έχουμε μια πιο ολοκλήρωμένη εικόνα για την ανάπτυξη των παιδιών, πρέπει να γνωρίζουμε και κάποια ακόμη ανθρωπομετρικά στοιχεία όπως η περίμετρος μέσης, οι δερματικές πτυχές, το ποσοστό λίπους κ.α

Τα πράγματα δεν είναι και πολύ ευχάριστα για τον ελληνικό πληθυσμό. Σύμφωνα με μελέτη της Ελληνικής Ιατρικής Εταιρείας Παχυσαρκίας (Δεκέμβριος 2003) περίπου 1 στα 5 ελληνόπουλα παιδικής και εφηβικής ηλικίας θεωρείται πως έχει περιττά κιλά σε σχέση με το ύψος και την ηλικία του. Εαν το θέμα του βάρους και της σωστής ανάπτυξης δεν «λυθεί» μέχρι την ηλικία των 18 ετών, τότε δυστυχώς οι κίνδυνοι για την υγεία στην ενήλικη ζωή αυξάνονται.

Πολλοί παράγοντες ευθύνονται για την έκρηξη της παχυσαρκίας στον ελληνικό πληθυσμό. Η έλλειψη σπιτικού φαγητού από την οικογένεια, η μη σωστή λειτουργία σχολικών κυλικείων, οι αλυσίδες ταχυφαγείων (fast food), η ταβέρνα ως ο μοναδικός τρόπος διασκέδασης της ελληνικής οικογένειας, η έλλειψη ελεύθερου χρόνου από τα παιδιά λόγω φροντιστηρίων για να μπορέσουν να ασκηθούν συστηματικά, τα πρότυπα που δημιουργούνται από τα ΜΜΕ για τον νέο τρόπιο ζωής είναι μερικοί από αυτούς. Σίγουρα σημαντικό ρόλο παίζουν η οικογένιεια, το σχολείο, η Πολιτεία και όχι μόνο τα ίδια τα παιδιά.

Για να μπορέσουμε να δώσουμε λύση στο θέμα θα πρέπει να το προσεγγίσουμε πολύπλευρα. Αρχικά θα πρέπει να δοθεί έμφαση στις βασικές αρχές της Μεσογειακής Διατροφής, δηλαδή στην καθημερινή κατανάλωση φρέσκων φρούτων και λαχανικών, του ελαιολάδου ως βασικού είδους διατροφής και της μηδαμινής κατανάλωσης έτοιμου φαγητού, λιπαρών σνακ (πατατάκια, γαριδάκια κ.α) και αλλαντικών. Για να μπορέσουν αυτές οι αρχές να γίνουν τρόπος ζωής στα τωρινά ελληνόπουλα, θα πρέπει να υπάρχει η κατάλληλη εκπαίδευση στα σχολεία, η σωστή επιμόρφωση των γονέων, το κατάλληλο ενδιαφέρον από τα παιδιά και οι σωστοί έλεγχοι από την Πολιτεία.
Με μια συντονισμένη και μεθοδική προσπάθεια όλων μας, μπορούμε να ζητάμε ένα καλύτερο και πιο ανθρώπινο μέλλον για μας και για τα παιδιά μας.

Προτεινόμενη
βιβλιογραφία:
• Williams M. Διατροφή: Υγεία, Ευρωστία & Αθλητική Απόδοση. Επιστημονική Επιμέλεια: ΛΣ Συντώσης ed. Αθήνα: Ιατρικές Εκδόσεις ΠΧ Πασχαλίδης, 2003.
• The Yale Guide to Children’s Nutrition, William V Tamborlane, Yale University Press
• American Academy of Pediatrics-Guide to Your Child’s Nutrition, William H Dietz and Loraine Stern, Villard, New York