Όταν ήμασταν παιδιά ταυτίζαμε την 28η Οκτωβρίου με την 25η Μαρτίου – κι ας δεν απείχαμε ούτε 15 χρόνια από την πρώτη, και ακόμα τρώγαμε τα συσσίτια της UNNRA. Αργίες και οι δυο γαρ, σε καίρια σημεία μέσα στην σχολική χρονιά (σαν ηλιοστάσια ένα πράγμα) με πολλά κοινά σημεία: παρελάσεις, ομιλίες γεμάτες ηρωικά κλισέ και βεβαίως εθνική υπερηφάνεια που την φούσκωναν οι σχολικές γιορτές, τα «σκετς», οι φουστανέλες, τα στρατιωτικά σύμβολα και τα εμβατήρια.
Γυρνάω μια μέρα στο σπίτι (Γ’ Δημοτικού θα ήμουνα) μετά από μια τέτοια γιορτή στο σχολείο, καταχαρούμενη που είπαμε το ΟΧΙ, κι έφριξάμι τον Ντούτσε και τον Τσιάνο! Και γεμάτη θερμά αισθήματα για τον Μεταξά που ύψωσε το ανάστημά του στον εχθρό.
«Ο Μεταξάς ήταν δικτάτορας», μου λέει ήρεμα ο μπαμπάς μου. Κόκκαλο εγώ! Τι να σκεφτώ το έρμο το δεκάχρονο… «Ναι…, αλλά καλός δικτάτορας» απαντάω διστακτικά. «Δεν υπάρχει καλός δικτάτορας» μου λέει. Όχι διστακτικά.
Έμελλε να το καταλάβω δυστυχώς πολύ καλά, λίγα χρόνια αργότερα. Και με την αρχή της δικτατορίας των συνταγματαρχών, και αργότερα με την στυγνότερη δικτατορία Ιωαννίδη. Με φωτεινό ορόσημο την εξέγερση των φοιτητών σε όλα τα Πανεπιστήμια της χώρας τον Νοέμβρη του 1973.
Προσωπικά δεν έκανα κάτι ηρωικό, αλλά βίωσα πολύ οδυνηρά την αγωνία των οικογενειών που τα παιδιά και τα αδέρφια τους ήταν στις επάλξεις του αγώνα και φυλακίστηκαν. Που μέσα στην απίστευτη αυθαιρεσία της χούντας και την ανυπαρξία συντάγματος και κάθε δημοκρατικού θεσμού, δεν ήξερες αν θα τους ξαναδείς.
Η απώλεια όμως ήταν ενός άλλου είδους. Η γενιά μου έζησε την εφηβεία της και τα φοιτητικά της χρόνια με πατημένο τον λαιμό, χωρίς φωνή, χωρίς ερεθίσματα, χωρίς ξυπνήματα του μυαλού, χωρίς ψάξιμο, χωρίς χαρά. Χωρίς ελευθερία!
Πέρασαν 52 χρόνια από την 17 Νοέμβρη. Από τότε ζήσαμε πολλά ευχάριστα και δυσάρεστα, και προσπαθήσαμε πολύ να αναπληρώσουμε όσα δεν μάθαμε και δεν νιώσαμε στην Εφταετία.
Δεν είναι το ίδιο.
Έτσι όταν γυρνάει το μυαλό μου πίσω, σκέφτομαι πόσο έντονα έζησαν τα νιάτα τους εκείνα τα παιδιά του Πολυτεχνείου και των αρχών της Μεταπολίτευσης. Και παρόλα τα όσα τράβηξαν, τους ζηλεύω για τα φοιτητικά τους χρόνια.
Κυρίως επειδή η ζωή τους επέτρεψε για λίγο να ονειρεύονται πως μπορεί να αλλάξουν τον κόσμο…
