ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η Ευμένεια ήταν αρχαία ελληνική πόλη της Φρυγίας, στη Μικρά Ασία.
Η Ευμένεια ήταν σημαντική πόλη κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, με μεγάλο χριστιανικό πληθυσμό από τον 3ο αιώνα,
Ηταν μια καθαρά ελληνιστική πόλη που λειτούργησε ως γέφυρα πολιτισμού στην ενδοχώρα της Φρυγίας, διατηρώντας την ταυτότητά της μέσω της Περγαμηνής, Ρωμαϊκής και Χριστιανικής περιόδου .
Η περιοχή της Ευμενείας έχει κατοικηθεί από την προϊστορική εποχή, αυτό τουλάχιστον αποδεικνύουν τα ευρήματα στον Τύμβο Μπεϊτζεχουγιούκ.
Οι ιστορικοί θεωρούν οτι ιδρύθηκε την Ελληνιστική Περίοδος -( 2ος αι. π.Χ.): Η πόλη ιδρύθηκε από τον βασιλιά της Περγάμου, Άτταλο Β’ τον Φιλάδελφο (159-138 π.Χ.)
ΘΕΣΗ
Βρισκόταν βορείως της πόλεως των Πελτών, μεταξύ της Βλαύνδου και των Συννάδων, στο σημείο όπου ενωνόταν ο ποταμός Μαίανδρος με τον παραπόταμο Γλαύκο.κοντά στο σύγχρονο Işıklı/Civril της Τουρκίας)
Στην αρχαία οδό που συνέδεε το Δορύλαιο με την Απάμεια.
*Η λίμνη Ισικλί ή λίμνη Çivril.
Βρίσκεται κοντά στην αρχαία πόλη Ευμενία (πόλη Işıklı) στην περιοχή Çivril του Ντενιζλί,
Η λίμνη Işıklı (λίμνη Çivril) είναι μια λίμνη γλυκού νερού που σχηματίζει την πηγή του ποταμού Μαίανδρος ( Büyük Menderes )και είναι διάσημη για τα νούφαρά της, τα οποία ανθίζουν ιδιαίτερα τον Ιούνιο και τον Ιούλιο. Χρησιμοποιείται για γεωργική άρδευση, η λίμνη είναι ένας δημοφιλής τουριστικός προορισμός για περιηγήσεις με νούφαρα.
ΟΝΟΜΑ
Ήταν μια αρχαία πόλη με πλούσια ιστορία, η οποία κατά τη διάρκεια της ύπαρξής της έφερε διαφορετικά ονόματα, αντικατοπτρίζοντας τις πολιτικές αλλαγές της περιοχής (Πέργαμος, Ρώμη, Τουρκία).
*Ευμένεια (Eumeneia / Eumenia)
Η πόλη πήρε το όνομά της από έναν Έλληνα βασιλιά (Ευμένεια), τιμήθηκε από μια Ρωμαία αριστοκράτισσα (Φουλβία) και k).
Η πόλη ιδρύθηκε τον 2ο αιώνα π.Χ. (περίπου 159–138 π.Χ.) από τον βασιλιά της Περγάμου Άτταλο Β’ τον Φιλάδελφο.
Ονομάστηκε έτσι προς τιμήν του αδελφού και προκατόχου του, του βασιλιά της Περγάμου Ευμένους Β’. Το όνομα Εὐμένεια σημαίνει η πόλη του Ευμένους. Αν και προέρχεται από κύριο όνομα, η ρίζα της λέξης εὐμενής (εὖ + μένος) παραπέμπει σε καλή διάθεση, ευμένεια (favorable attitude)
*Φουλβία (Fulvia / Fulviana)
tιμήθηκε από μια Ρωμαία αριστοκράτισσα (Φουλβία)
Φουλβία (Fulvia / Fulviana)
Η πόλη μετονομάστηκε προσωρινά σε Φουλβία ή Φουλβιανή γύρω στο 41-40 π.Χ.. Το όνομα δόθηκε προς τιμήν της Φουλβίας, της πρώτης συζύγου του Ρωμαίου στρατηγού Μάρκου Αντωνίου.
Αυτό αποτελούσε κοινή πρακτική κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, όπου πόλεις μετονομάζονταν για να δείξουν πίστη σε Ρωμαίους αξιωματούχους
*Ishekli/Iskeleköy)
Έχει Τουρκμενική ρίζα, η λέξη προέρχεται από τα Τουρκμενικά, πιθανώς συνδεόμενη με την έννοια της εργασίας ή της προετοιμασίας φαγητού, αλλά συχνότερα περιγράφεται ως ένα “έξυπνο” ή “λειτουργικό” φαγητό των νομάδων.
* Beycehöyük (Μπεϊτζεχουγιούκ)
Σήμερα αναγνωρίζεται από τον αρχαιολογικό της τύμβο (Beycehöyü
Προέλευση: Είναι το σύγχρονο τουρκικό τοπωνύμιο που αντιστοιχεί στην τοποθεσία της αρχαίας Ευμένειας (κοντά στο Işıklı, στην επαρχία Denizli).
Ετυμολογία: Είναι σύνθετη τουρκική λέξη: :Bey + Cey + Höyük
Bey (Μπέης): Σημαίνει άρχοντας, κύριος, ευγενής. Cey (πιθανώς παραλλαγή του -ce/ca): Υποκοριστικό ή επιθηματικό στοιχείο. Höyük (Χογιούκ): Σημαίνει τύμβος, τεχνητός λόφος, οικιστικός λόφος (tell).
Ερμηνεύεται ως ο “Λόφος του Μπέη” (Lord’s Mound / Noble’s Mound), υποδηλώνοντας έναν σημαντικό αρχαιολογικό χώρο (Höyük) που κυριαρχεί στην περιοχή.
ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ
Πολύ πιθανόν η σύσταση του πληθυσμού της Ευμένειας να αποτελείτο από Μακεδόνες, Εβραίους, ντόπιους Φρύγες και Αχαιούς. Οι Μακεδόνες ίσως να είχαν προέλθει από τις γύρω στρατιωτικές μακεδονικές αποικίες, ενώ για την παρουσία των Αχαιών διάφοροι επιστήμονες έχουν προτείνει διάφορες γνώμες:
Από τον Πολύβιο μαθαίνουμε ότι ο Ευμένης Β΄ είχε Αχαιούς μισθοφόρους στον πόλεμο κατά του Αντιόχου Γ΄ στη Μαγνησία, λόγω των φιλικών σχέσεών του με την Αχαϊκή Συμπολιτεία. Μάλιστα μετά την μάχη αυτή οι Αχαιοί έστησαν ένα άγαλμα του βασιλιά Αττάλου. Κατά την εκδοχή αυτή οι Αχαιοί μισθοφόροι θα εγκαταστάθηκαν στην νεόδμητη Ευμένεια.
Αντίθετα ο Ράμσεϊ υποστήριξε ότι οι Αχαιοί προήρχοντο από την αιολική Κύμη.
Ο Ράιναχ υπέθεσε ότι ήταν απόγονοι Αχαιών στρατιωτών, ενώ ο Τζόουνς διετύπωσε την άποψη ότι επρόκειτο περί ιθαγενών Φρυγών που συνέδεσαν εσκεμμένα την καταγωγή τους με τους Αχαιούς. Η κίνηση αυτή των Φρυγών θα έγινε κατά την εποχή του αυτοκράτορα Αδριανού, όπου εκτός από την προηγούμενη επιγραφή των νομισμάτων, διαβάζει κανείς και το ΗΡΑ ΑΡΓΕΙΑ.
ΙΣΤΟΡΙΑ
* Τύμβος Μπεϊτζεσουλτάν, ( Beycesultan Höyük )
Το Beycesultan Höyük (Μπεϊτζεσουλτάν), συχνά αναφερόμενο σε παλαιότερα κείμενα ή σε συνδυασμό με την περιοχή, είναι ένας σημαντικός αρχαιολογικός χώρος (Höyük σημαίνει “τύμβος” ή “λόφος” στα τουρκικά) που βρίσκεται στη νοτιοδυτική Τουρκία, κοντά στην πόλη Çivril της επαρχίας Denizli
.
Είναι γνωστό για την τεράστια συμβολή του στην κατανόηση της Εποχής του Χαλκού στην Ανατολία.
Βασικά Στοιχεία και Ευρήματα
Βρίσκεται στον άνω ρου του ποταμού Μαιάνδρου (Büyük Menderes).
Αποτελεί μια από τις σημαντικότερες θέσεις για την κατανόηση της μετάβασης από την ύστερη Χαλκολιθική Εποχή στην Πρώιμη Εποχή του Χαλκού.
Ευρήματα:
Υφαντουργία: Έχει βρεθεί μία από τις αρχαιότερες ενδείξεις για τεχνικές ύφανσης (nålbinding) στην Ανατολία.
Υφάσματα: Ανακαλύφθηκαν αποδείξεις για υφάσματα βαμμένα με λουλακί (indigo).
Κεραμική: Πλούσια συλλογή κεραμικής που βοηθά στη χρονολόγηση της περιοχής.
Ιστορική Σημασία
Το Beycesultan προσφέρει κρίσιμες πληροφορίες για την ανάπτυξη της αστικοποίησης, του εμπορίου και της κοινωνικής ιεραρχίας στη δυτική Ανατολία, αποτελώντας ένα “κλειδί” για τη σύνδεση των πολιτισμών του Αιγαίου με αυτούς της κεντρικής Μικράς Ασίας .
Συχνά γίνεται σύγχυση με το Çatalhöyük, το οποίο είναι πολύ παλαιότερο (Νεολιθική περίοδος), ενώ το Beycesultan αφορά κυρίως την Εποχή του Χαλκού.
Ήδη η περιοχή της Ευμενείας κατοικείτο από την εποχή του Χαλκού, καθώς εκεί ήταν (στο σημερινό Beycehöyük) το νομιζόμενο κέντρο της αυτοκρατορίας Αρζάβα, σύγχρονο με την αυτοκρατορία των Χετταίων.
Αργότερα οι Ατταλίδες ίδρυσαν εκεί την νέα τους αποικία Ευμένεια, κατά τον 2ο αιώνα π.Χ.
Κύρια θεότητα της πόλεως ήταν ο Απόλλων Προπύλαιος κάτι αντίστοιχο με τον Φρυγική Μήνα Ασκηνό που λατρευόταν στην γειτονική πόλη Αττανασσό.
Και οι δύο θεότητες απεικονίζονταν με σύμβολό τους τον διπλό πέλεκυ.
Η πόλη ιδρύθηκε από τον βασιλέα της Περγάμου Άτταλο Β΄ προς τιμή του αγαπημένου του αδερφού Ευμένη Β΄, όπως παρατηρεί και ο Στέφανος ο Βυζάντιος
*Υπήρχε και Ιουδαϊκή κοινότητα στην Ευμένεια
Η ιουδαϊκή παρουσία στην Ευμένεια οφείλεται στην μεγάλη μετανάστευση 2.000 εβραϊκών οικογενειών από τη Βαβυλωνία και την Μεσοποταμία κατά βασιλική διαταγή του Αντιόχου Γ΄ των Σελευκιδών προς τον στρατηγό του Ζεύξι.
Σε αυτές τις οικογένειες μετανάστευσαν και άλλοι ομόφυλοι από την Κοίλη Συρία.
Έτσι ο Λούις Ρόμπερτ ανακάλυψε έναν τύμβο στο σημερινό Χαϊντάν (4 μίλια νοτιοανατολικά της ελληνιστικής πόλεως) που ανήκε σε κάποιον Λυκίδα και αναφερόταν σε έναν Ρουμπί (ראובן).
Χρονολογήθηκε στον 3ο αιώνα μ.Χ. και έφερε ελληνική επιγραφή: ει τις δε έτερον θήσει, έστε αυτώ προς τον θεόν και τον άνγελον τον Ρουβήδος.
Οι Ρωμαίοι τη μετονόμασαν σε Φουλβία κατά το 41/40 π.Χ.
Κατά τη ρωμαϊκή αυτοκρατορική εποχή η Ευμένεια διέθετε τις εξής φυλές:
Αργειάς, Ηραΐς, Αθηναΐς, Απολλωνίς, Δημητριάς, Αρτεμεισιάς, Αδριανίς και ίσως Διονυσιάς.
Αργότερα, κατά τον 6ο αιώνα μ.Χ., ο Ιεροκλής κατατάσσει την πόλη στη Βυζαντινή επαρχία της Φρυγίας Πακατιανής.
ΕΥΡΗΜΑΤΑ
–Προϊστορική εποχή
Οι ανασκαφές, με πιο γνωστές αυτές της δεκαετίας του 1950 υπό τον Seton Lloyd, αποκάλυψαν μια διαδοχή οικισμών που εκτείνονται σε πολλές χιλιετίες.
Έχουν βρεθεί λείψανα μεγάλων κτιρίων, συμπεριλαμβανομένων κτιρίων που ερμηνεύτηκαν ως “ανάκτορα” (ή διοικητικά κέντρα) που χρονολογούνται στη Μέση Εποχή του Χαλκού (περίπου 1900 π.Χ.).
— Χριστιανική εποχή .
Στα ερείπια της αρχαίας πόλεως βρίσκεται το σημερινό Ισικλί, δίπλα στην ομώνυμη λίμνη.
Οι επιγραφές που υπάρχουν προέρχονται κυρίως από την Ρωμαϊκή εποχή, όπως μια του Αυρηλίου Ζωτικού, ενώ τα αρχαία νεκροταφεία τα χρησιμοποιούν οι γεωργοί για δικές τους εργασίες
΄*Χριστιανικές Επιγραφές (“Ευμένειος Τύπος”)
Η Ευμένεια είναι διάσημη για τα χριστιανικά επιτάφια μνημεία της, γνωστά ως “Ευμένειος τύπος
Πρόκειται για επιγραφές που περιέχουν χριστιανικές κατάρες (“υπό του ζώντος Θεού”), οι οποίες θεωρούνται από τις πιο ξεκάθαρες ενδείξεις χριστιανικής ταυτότητας σε επιγραφές της Ρωμαϊκής Μικράς Ασίας.
ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ
Τα νομίσματα της
Ευμένειας (Eumeneia, Eumenia) της Φρυγίας είναι αρχαία ελληνικά και ρωμαϊκά επαρχιακά νομίσματα που κόπηκαν στην ομώνυμη πόλη της Φρυγίας, στη σύγχρονη Τουρκία.
Η πόλη ιδρύθηκε από τον Άτταλο Β’ τον Φιλάδελφο (159-138 π.Χ.) και ονομάστηκε έτσι προς τιμήν του αδελφού του, Ευμένη.
Ακολουθούν βασικές πληροφορίες για τα νομίσματα της Ευμένειας:
Η πόλη εξέδωσε νομίσματα κατά την ελληνιστική (περίπου 2ος-1ος αι. π.Χ.) και τη ρωμαϊκή περίοδο.
Τα περισσότερα σωζόμενα νομίσματα είναι χάλκινα (AE), αν και υπάρχουν σπάνιες αναφορές σε αργυρά.
Εικονογραφία :
Εμπρόσθια όψη (Obverse): Συχνά απεικονίζεται η κεφαλή του Δία (στεφανωμένος με δάφνη), της Αθηνάς (με κράνος) ή της θεάς της πόλης (Tyche) με πύργο.
Οπίσθια όψη (Reverse): Συχνές παραστάσεις περιλαμβάνουν τη θεά Νίκη να κρατά στεφάνι και φοίνικα, τον ποτάμιο θεό Γλαύκο, ή την επιγραφή EYMENEΩN (δηλ. των Ευμενέων) εντός στεφάνου.
Στα νομίσματα της αρχαίας πόλεως διαβάζει κανείς την επιγραφή ΓΛΑΥΚΟΣ και ΕΥΜΕΝΕΩΝ ΑΧΑΙΩΝ, ενώ σε άλλα δεν απουσιάζει το αστέρι της Βεργίνας.
και Tα νομίσματά της αποτελούν σημαντικά τεκμήρια της ιστορίας της περιοχής
ΘΡΗΣΚΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ
Η θρησκεία στην αρχαία
Ευμένεια της Φρυγίας (κοντά στο σημερινό Çivril της Τουρκίας) αποτελούσε ένα κράμα ανατολικών (φρυγικών/ανατολιακών) παραδόσεων και ελληνιστικών/ρωμαϊκών επιρροών, χαρακτηριστικό της περιοχής της Φρυγίας κατά την αρχαιότητα. Η πόλη, αν και μικρή, ήταν αξιοσημείωτη για την έντονη θρησκευτική της ζωή, η οποία εξελίχθηκε από την παραδοσιακή πολυθεΐα στον πρώιμο Χριστιανισμό.
Λατρεία της Μεγάλης Μητέρας (Κυβέλη):
Όπως σε όλη τη Φρυγία, η Κυβέλη ήταν η κυρίαρχη θεότητα, η “Μητέρα των Θεών”, που συνδεόταν με τη φύση και τη γονιμότητα.
Ανατολικοί και Ελληνικοί Θεοί:
Στην Ευμένεια λατρεύονταν επίσης ο θεός Μεν (Men), θεότητες “Άγιες και Δίκαιες” (Holy and Just) και ο Δίας. Σημαντικό Κέντρο Πρώιμου Χριστιανισμού:
Ευμένεια είναι ιδιαίτερα γνωστή για την εξαιρετικά εκτεταμένη και πρώιμη επιγραφική μαρτυρία (από τον 3ο αι. μ.Χ. ή και νωρίτερα) μιας ακμάζουσας χριστιανικής κοινότητας, η οποία ενσωματώθηκε στην πολιτική ζωή της πόλης.
Ειδικά Χαρακτηριστικά:
“Ευμένειος Τύπος” (Eumeneian Formula): Στις επιτύμβιες επιγραφές της περιοχής συναντάται ένας συγκεκριμένος τύπος κατάρας/διαθήκης, ο οποίος θεωρείται ένδειξη χριστιανικής ταυτότητας σε ένα περιβάλλον που ήταν αρχικά παγανιστικό.
Οι λατρείες επικεντρώνονταν έντονα στις έννοιες της δικαιοσύνης, της ευσέβειας και της εκδίκησης, συχνά συνδεδεμένες με τις αγροτικές κοινότητες.
Συνολικά, η Ευμένεια αποτελεί μια κλασική περίπτωση πόλης της Ρωμαϊκής Μικράς Ασίας όπου η παραδοσιακή “ζωντανή θρησκεία” (lived ancient religion) των αγροτών σταδιακά έδωσε τη θέση της στον Χριστιανισμό, αφήνοντας πίσω της μοναδικά επιγραφικά μνημεία
ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ
Η Ευμένεια ( έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ιστορία του Πρώιμου Χριστιανισμού.
Βασικά Στοιχεία για τον Χριστιανισμό στην Ευμένεια:
Η εξάπλωση του Χριστιανισμού είναι, ωστόσο, το πιο ενδιαφέρον γεγονός στην ιστορία της.
Ήδη από τον τρίτο αιώνα ο πληθυσμός της ήταν σε μεγάλο βαθμό χριστιανικός και φαίνεται να υπέφερε πολύ κατά τη διάρκεια του διωγμού του Διοκλητιανού
Πρώιμη Χριστιανική Παρουσία (3ος αιώνας):
Ήδη από τον 3ο αιώνα μ.Χ., μεγάλο μέρος του πληθυσμού της Ευμένειας ήταν χριστιανικό.
Η πόλη αποτελούσε έδρα της Φρυγίας Πακατιανής και ήταν εξαρτημένη της Ιεράπολης.
* Άγιος Θρασέας
Ο Άγιος Θρασέας επίσκοπος και μάρτυρας, έζησε κατά την περίοδο των διωγμών (πιθανώς του Διοκλητιανού).
* Επίσκοπος, ο Μητρόδωρος
Ένας άλλος επίσκοπος, ο Μητρόδωρος, αναφέρεται σε επιγραφή και έζησε πιθανότατα λίγο μετά τον Μέγα Κωνσταντίνο.
ΠΑΙΔΕΙΑ
Η αρχαία Ευμένεια, πόλη της Φρυγίας που ιδρύθηκε τον 2ο αιώνα π.Χ. από τον Άτταλο Β’ τον Φιλάδελφο, αποτέλεσε έναν σημαντικό ελληνιστικό και μετέπειτα ρωμαϊκό οικισμό, όπου η παιδεία και ο πολιτισμός ήταν έντονα επηρεασμένα από την Ελληνική παράδοση
. Ως πόλη-μέλος της ευρύτερης ελληνιστικής οικουμένης, η εκπαίδευση στην Ευμένεια ακολουθούσε το κλασικό ελληνικό πρότυπο, εστιάζοντας στην ολιστική ανάπτυξη του ατόμου (σώμα και πνεύμα)
Συνοπτικά, η παιδεία στην αρχαία Ευμένεια της Φρυγίας ήταν ελληνοκεντρική, βασισμένη στον θεσμό του γυμνασίου, συνδυάζοντας την κλασική ελληνική παράδοση με τις ρωμαϊκές και αργότερα χριστιανικές επιρροές της περιοχής.
ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ
Ασχολούνταν κυρίως με γεωργοκτηνοτροφικές δραστηριότητες, ενώ οι κύριες απασχολήσεις των κατοίκων περιελάμβαναν:
Η εκτροφή προβάτων αποτελούσε βασική βιομηχανία, καθώς το μαλλί της περιοχής ήταν υψηλής ποιότητας και σε μεγάλη ζήτηση.
Λόγω του εύφορου εδάφους, η καλλιέργεια δημητριακών (κριθάρι) ήταν διαδεδομένη, παρά το σκληρό κλίμα της περιοχής.
Υπάρχουν στοιχεία για την καλλιέργεια αμπελιών και την παραγωγή οίνου.
Εξόρυξη Μαρμάρου: Στην ευρύτερη περιοχή (ιδιαίτερα κοντά στο Δοκίμιον) λειτουργούσαν σημαντικά λατομεία μαρμάρου, το οποίο χρησιμοποιήθηκε σε μεγάλα έργα, όπως η Βιβλιοθήκη του Κέλσου στην Έφεσο.
Οι Φρύγες ήταν γνωστοί για την ξυλογλυπτική, τη μεταλλουργία (χάλκινα/ορειχάλκινα σκεύη) και την αγγειοπλαστική.
Η πόλη βρισκόταν σε οδικό άξονα (από το Δορύλαιο προς την Απάμεια), γεγονός που ευνοούσε το εμπόριο.
ΣΗΜΕΡΑ
Η αρχαία Ευμένεια της Φρυγίας βρίσκόταν στη θέση του οικισμού
Işıklı (Ισικλί), ο οποίος υπάγεται στην επαρχία Ντενιζλί (Denizli) της Τουρκίας.
Συγκεκριμένα:
Το χωριό Işıklı (πρώην Ishekli/Iskeleköy), κοντά στην πόλη Çivril.
Το Ισικλί είναι μια γειτονιά του δήμου και της περιφέρειας Τσιβρίλ , στην επαρχία Ντενιζλί της Τουρκίας . Ο πληθυσμός του είναι 1.563 (2022).
Απόσταση από το Ντενιζλί: Το Işıklı απέχει περίπου 90-100 χιλιόμετρα βορειοανατολικά από το κέντρο του σημερινού Ντενιζλί (οδικώς, μέσω Çivril).
