Προσπαθώντας να κατανοήσουμε την πρόθεση της κυβέρνησης να αναθεωρήσει το υπάρχον οικογενειακό δίκαιο που θεωρείται ένα από τα πιο προοδευτικά στην Ευρώπη και στο οποίο ήδη προβλέπεται η συνεπιμέλεια των παιδιών, ας δούμε γιατί η υποχρεωτική συνεπιμέλεια που προωθείται στο νέο νομοσχέδιο είναι λάθος.
Συνήθως τα ζευγάρια χωρίζουν για θέματα που αφορούν τις διαφορετικές τους αξίες που γίνονται πιο φανερές με τον ερχομό των παιδιών, τις οικονομικές διαφορές που προκύπτουν, την ενδοοικογενειακή βία, τη χρήση ουσιών, ή ένα τρίτο πρόσωπο στη σχέση. Επίσης, συνήθως χωρίζουν έπειτα από μία περίοδο μεγάλων συγκρούσεων (high-conflict) που ήδη έχει δημιουργήσει προβλήματα στο συναισθηματικό κόσμο όλων των εμπλεκόμενων μερών και που σύμφωνα με έρευνες, οι μεγάλες συγκρούσεις συνεχίζονται ακόμα και 3 χρόνια μετά το χωρισμό.
Ας δούμε τι λέει η έρευνα των Johnston, Kline and Tschann (1989): «Τριάντα πέντε από τα παιδιά τέθηκαν υπό κοινή επιμέλεια και 65 σε αποκλειστική επιμέλεια κατά την παρακολούθηση. Ενώ δεν υπήρχαν σαφείς ενδείξεις ότι τα παιδιά προσαρμόστηκαν καλύτερα σε κάθε τύπο επιμέλειας, η κοινή επιμέλεια σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με την πιο συχνή πρόσβαση (του γονέα.) Οι συγγραφείς βρήκαν σαφείς ενδείξεις ότι τα παιδιά που είχαν πιο συχνή πρόσβαση, ήταν συναισθηματικά πιο προβληματικά και συμπεριφέρονταν πιο διαταραγμένα. Τα παιδιά που μοιράζονταν πολλές ημέρες το μήνα και με τους δύο γονείς, θεωρούνταν από τους γονείς τους ότι ήταν πολύ πιο καταθλιπτικά, αποσυρμένα και μη επικοινωνιακά και πιο επιθετικά. Τα μεγαλύτερα παιδιά αναμειγνύονταν περισσότερο στις γονεϊκές συγκρούσεις. Το εύρημα είναι συνεπές με προηγούμενες αναλύσεις που έδειξαν ότι καθώς τα παιδιά αναπτύσσουν τη γνωστική ικανότητα για ενδοσκόπηση, κριτική σκέψη και αναστοχασμό και αντιλαμβάνονται τις διαφορετικές απόψεις των γονιών που συγκρούονται, γίνονται πιο ευάλωτα στις οξείες συγκρούσεις υποστηρίζοντας το γονέα με τον οποίο συμφωνούν (acute loyalty conflict.)»
Μία μεγάλη ανασκόπηση της βιβλιογραφίας, σύμφωνα με το Υπουργείο Δικαιοσύνης του Καναδά, καταλήγει στο εξής συμπέρασμα: «Εν ολίγοις, η βιβλιογραφία δείχνει ότι η γονεϊκή σύγκρουση είναι μια σημαντική πηγή βλάβης για τα παιδιά, είτε τα παιδιά μεγαλώνουν και με τους δύο γονείς είτε οι γονείς τους είναι σε διάσταση ή έχουν χωρίσει. Τα παιδιά των οποίων οι γονείς είναι σε διάσταση ή έχουν χωρίσει, όταν υπάρχει υψηλό επίπεδο σύγκρουσης μεταξύ των γονέων, εμφανίζουν μεγαλύτερα προβλήματα συμπεριφοράς από τα παιδιά από διαζευγμένες οικογένειες χαμηλής ή μεσαίας σύγκρουσης.»
Άλλη μελέτη, Johnston (1994), κατέληξε στο συμπέρασμα, «ότι η γονεϊκή σύγκρουση μετά το διαζύγιο (για παράδειγμα, λεκτική και σωματική επιθετικότητα, ανοιχτή εχθρότητα και δυσπιστία) και η συνεπακόλουθη συναισθηματική δυσφορία του γονέα που έχει την επιμέλεια, προβλέπουν αθροιστικά μια πιο προβληματική σχέση γονέων- παιδιών και μεγαλύτερη κακή προσαρμογή των παιδιών. Οι αποφάσεις κοινής επιμέλειας και οι συχνές επισκέψεις που έχουν διαταχθεί από το δικαστήριο τείνουν να σχετίζονται με δυσμενείς συνέπειες για τα παιδιά και ειδικά για τα κορίτσια.»
Για περισσότερες πληροφορίες δείτε το σύνδεσμο: https://www.justice.gc.ca/eng/rp-pr/fl-lf/divorce/2004_1/p3.html
Ας δούμε και το θέμα του συνδρόμου της γονεϊκής αποξένωσης για το οποίο οι υπέρμαχοι της υποχρεωτικής συνεπιμέλειας ισχυρίζονται πως είναι παιδική κακοποίηση. Οι ισχυρισμοί ενός δικηγόρου που βρίθουν στον εγχώριο τύπο, ότι ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) το Μάιο του 2019, αποδέχθηκε την ένταξη της Γονεϊκής Αποξένωσης στην τρέχουσα έκδοση ICD-11 στον Κωδικό QE.52 Problem Caregiver-Child Relationship καταρίπτονται πανηγυρικά, καθώς τον Φεβρουάριο του 2020 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) απέσυρε το σύνδρομο από τους καταλόγους του ICD-11 και καλεί τους δικαστές και τους επαγγελματίες ψυχικής υγείας να μην επικαλούνται αυτόν τον ψευδοεπιστημονικό ισχυρισμό στις αποφάσεις τους.
Δείτε τους συνδέσμους :
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23535957/
Στη Σουηδία που κάποιοι διατείνονται ότι υπερισχύει η κοινή κηδεμονία, τα πράγματα δεν είναι έτσι ακριβώς. Η κοινή κηδεμονία προκύπτει έπειτα από κοινή συμφωνία των γονέων και χορηγείται δικαστικά, ότι δηλαδή ισχύει ήδη στην Ελλάδα που όπως είπαμε έχει ένα από τα πιο προοδευτικά οικογενειακά δίκαια στον κόσμο. Επίσης, στη Σουηδία λαμβάνεται υπόψη η άποψη των παιδιών, υποχρεωτικά από την ηλικία των 12 ή και νωρίτερα, αν θεωρηθεί ότι τα παιδιά έχουν κατακτήσει την απαιτούμενη ωριμότητα. Βέβαια, αυτό προϋποθέτει οργανωμένα οικογενειακά δικαστήρια και ειδικούς που θα αποφασίζουν για την ωριμότητα των παιδιών και όχι δικηγόρους. Επίσης, στην περίπτωση ανύπαντρων μητέρων, η κηδεμονία παραμένει αποκλειστικά στη μητέρα.
Στο προωθούμενο νομοσχέδιο υποχρεωτικής συνεπιμέλειας της Ελληνικής κυβέρνησης, επιχειρείται μια ίσως παγκόσμια πρωτοτυπία και η κηδεμονία των παιδιών εκτός γάμου, δίνεται υποχρεωτικά και στον πατέρα, ακόμα κι αν η σύλληψη του παιδιού προέκυψε από μια σχέση ημερών. Αυτή η αφαίρεση του δικαιώματος των γυναικών να δημιουργήσουν μονογονεϊκές οικογένειες και να αναθρέψουν μόνες τα παιδιά τους, τις καθιστά με έναν καταχρηστικό τρόπο υπόλογες για την πορεία της ζωή τους στον πατέρα του παιδιού, όποιος κι αν είναι αυτός, ενώ το παράδοξο είναι ότι στην υιοθεσία διατηρείται το δικαίωμα του μονογονέα να αποκτήσει παιδί και να το αναθρέψει μόνος του έχοντας πλήρη κηδεμονία. Στην ίδια κατεύθυνση παραβίασης βασικών ανθρώπινων δικαιωμάτων (ελεύθερη μετακίνηση, βελτίωση επιπέδου ζωής) κινείται και η πρόβλεψη του νομοσχεδίου να μην επιτρέπει στο γονέα που έχει την κηδεμονία να μετακινηθεί σε άλλη πόλη από αυτή που ζούσε το ζευγάρι, κάτι που δεν ισχύει ούτε στη Σουηδία μιας και πολλοί την αναφέρουν ως χώρα-πρότυπο. Whether a child’s residence may be changed without a mutual decision of joint custodians is unclear. Professor Johanna Schiratzki is of the opinion that mutual consent is not required. Johanna Schiratzki, Barnets Basta I Ett Mangkulturellt Sverige at 141 (2000).
Δείτε το σύνδεσμο: https://www.international-divorce.com/SWEDEN-AND-INTERNATIONAL-CHILD-ABDUCTION.htm
Θα συνεχίσω με τη Σουηδία που θεωρείται κοινωνικά ίσως η πιο προοδευτική χώρα στον κόσμο, όπου λαμβάνει υπόψη όχι μόνο τα συμφέροντα του παιδιού αλλά προωθεί παράλληλα και την ισοτιμία των δύο φύλων, λαμβάνοντας υπόψη τη θλιβερή πραγματικότητα ότι οι γυναίκες βρίσκονται σε δυσχερέστερη θέση.
Στη Σουηδία, η εκπαίδευση στην ισοτιμία των φύλων ξεκινά με ευθύνη της κυβέρνησης από το νηπιαγωγείο, δεν περιμένει δηλαδή τους γονείς να το κάνουν, θεωρεί ότι θα εκπαιδεύσει κάποιες γενεές ανθρώπων στην ισοτιμία των φύλων που θα επιφέρουν δομικές αλλαγές στην κοινωνία τους. Παράλληλα, το κοινωνικό κράτος αυτής της χώρας είναι σε συνεχή επαγρύπνηση με χρηματοδοτήσεις σε μελέτες για την ισοτιμία των φύλων, καθώς οι έρευνες δείχνουν ότι στην Σουηδική οικογένεια, οι γυναίκες επιφορτίζονται κατά 60% περισσότερο έναντι των αντρών με τις οικιακές εργασίες και πασχίζουν να επέλθει κατά 50% επιμερισμός τους, Svensson E.M., Gunnarsson, A., (2012). Αντίθετα εδώ στην Ελλάδα, είναι λυπηρό να βλέπουμε μέσα από το λαϊκισμό κάποιων να προωθείται από το νομοσχέδιο η υποχρεωτική συνεπιμέλεια των παιδιών, με πρόσχημα την ισότητα των φύλων και το συμφέρον των παιδιών. Λυπηρό είναι επίσης να θεωρούμε, ότι οι άνθρωποι και συγκεκριμένα τα παιδιά μπορούν να μοιραστούν εξίσου και εξ αδιαιρέτου ανάμεσα στους δύο γονείς, όταν αυτό που χρειάζονται είναι το σταθερό σπίτι (και όχι την εναλλασσόμενη κατοικία) και τη σταθερή παρουσία του καταλληλότερου γονέα στη ζωή τους και συνήθως αυτός προκύπτει να είναι η μητέρα, όχι μόνο από τις αποφάσεις των δικαστηρίων αλλά από την ίδια τη φύση.
Στο θέμα της φύσης, θα διαφωνήσουν οι υπέρμαχοι της υποχρεωτικής συνεπιμέλειας ότι δεν υπάρχει βιολογική υπεροχή των γυναικών στην ανατροφή των παιδιών, κάτι το οποίο ευθέως αντικρούεται όχι μόνο από τα εξελικτικά προνόμια της φύσης που τους παραχώρησε το δικαίωμα στην κυοφορία και στην ανατροφή, όχι μόνο στη σημασία του πρωταρχικού φροντιστή σύμφωνα με τη θεωρία δεσμού (attachment theory) την οποία εμπιστεύονται οι ψυχολόγοι, αλλά και για την αυξημένη τους ικανότητα για ενσυναίσθηση που τις κάνει πιο δοτικές προς τις ανάγκες των παιδιών.
Είναι επίσης γεγονός πως ο συναισθηματικός δεσμός του παιδιού με τη μητέρα είναι άρρηκτος, ακόμα κι αν κάποιες φορές η μεταξύ τους σχέση δεν είναι καλή. Εκτός από τις θεωρίες, έχουμε ως επαγγελματίες και πολλά παραδείγματα παιδιών που με την ενηλικίωση τους, αυτόν που ψάχνουν πρώτα να βρουν έπειτα από πολύχρονη παραμονή σε ίδρυμα ή και υιοθεσία είναι η μητέρα τους, ακόμα κι αν δεν την γνώρισαν ποτέ. Έχουμε και ως άνθρωποι το παράδειγμα της καθημερινότητας μας, ότι μέσα στο γάμο, στην συντριπτική τους πλειοψηφία, οι μητέρες είναι αυτές που αναλαμβάνουν το μεγαλύτερο κομμάτι της φροντίδας του παιδιού και δυστυχώς μαζί και του σπιτιού.
Σε κανονικές συνθήκες τα παιδιά φυσικά και χρειάζονται και τους δύο γονείς, αυτό όμως δε σημαίνει πως δεν μπορούν να μεγαλώσουν μόνο με έναν ή και με κανέναν, αν προκύψει από τις συνθήκες. Μεγαλώνουν παιδιά σε ιδρύματα χωρίς γονείς, μεγαλώνουν παιδιά με παππούδες, με θείους, με θείες. Μεγαλώνουν παιδιά με χήρους γονείς. Αυτά τα παιδιά δεν χρειάζονται και τους δύο γονείς; Δυστυχώς η ζωή σε κάποιους ανθρώπους δείχνει το πιο σκληρό της πρόσωπο, αυτό όμως δε σημαίνει ότι πρέπει να καταφεύγουμε σε επικίνδυνες γενικεύσεις για το πως πρέπει να ζήσουν οι χωρισμένες οικογένειες τις ζωές τους και να επιχειρούμε να περιορίσουμε τις ελευθερίες των εμπλεκόμενων μερών.
Ας δώσουμε στα παιδιά μας το καλύτερο που τους αξίζει, το δικαίωμα στην αγάπη, στην προστασία, στην ασφάλεια και την υγεία. Ας αφήσουμε στους γονείς το δικαίωμα να συναποφασίζουν για την κοινή επιμέλεια ή τα οικογενειακά δικαστήρια για την αποκλειστική επιμέλεια σε περιπτώσεις αντιδικίας, και ας αφήσουμε στην άκρη την υποχρεωτική συνεπιμέλεια των παιδιών και το μοίρασμα τους 50-50 και στους δύο γονείς, γιατί εξ αδιαιρέτου μπορούν να μοιραστούν μονάχα τα άψυχα αντικείμενα, όπως είναι τα σπίτια και τα οικόπεδα.
Συντάκτης:
Σοφία Τσεγγενέ
Οικογενειακή θεραπεύτρια
Απόφοιτη Ψυχολογίας και Κοινωνικής Εργασίας
Θα ήθελα να ευχαριστήσω τη Michelle Kondou, web developer, για την υποστήριξη της στη συγγραφή του άρθρου.
