Κίνδυνος για τη δημόσια υγεία- Από τα χειρότερα εισβολικά είδη
Όπως αναφέρει η ειδική περιβαλλοντική μελέτη του ΥΠΕΝ για τις περιοχές Natura 2000 Καστοριάς και Πρεσπών τα μινκ είναι από τα χειρότερα εισβολικά είδη που απειλούν τη βιοποικιλότητα της περιοχής , για αυτό προτείνεται η κατάργηση των υφιστάμενων εκτροφείων και η αναστολή ίδρυσης νέων. Όπως λέχθηκε σε εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στην Καστοριά θα ήταν καλό να υπάρχει και μια μετάβαση από τον χώρο της εκτροφής γουνοφόρων σε μια νέα δραστηριότητα. Πρέπει σε κάθε περίπτωση να ελαχιστοποιηθεί η δραστηριότητα αυτών των ζώων.
«Τα μινκ εμφανίζονται στην άγρια φύση της ευρύτερης περιοχής της Καστοριάς από τότε που δημιουργήθηκαν οι πρώτες εγκαταστάσεις εκτροφής τους. Κατάφεραν να αναπαραχθούν στο φυσικό περιβάλλον και να εγκατασταθούν με πληθυσμούς που κατανέμονται σε ολόκληρη τη Δυτ. Μακεδονία, από τους κάμπους της Καστοριάς και της Σιάτιστας, μέχρι τον Γράμμο και την κοιλάδα του Σαραντάπορου. Τα εκτρεφόμενα ζώα διαφεύγουν συστηματικά από τα κλουβιά και τις αυλές των μονάδων εξαιτίας της πλημμελούς φύλαξης ή της ανεπαρκούς περίφραξης των εκτροφείων ή ακόμα και λόγω λανθασμένων χειρισμών του προσωπικού τους. Πέραν αυτού, όσο παραμένουν τα μινκ στα εκτροφεία της ευρύτερης περιοχής, ελλοχεύει ο κίνδυνος να υπάρξει κάποιο επεισόδιο μαζικής απόδρασής τους, είτε από ανθρώπινο λάθος, είτε από ακτιβιστικές δράσεις, είτε από κάποια φυσική καταστροφή. Μια τέτοια μαζική διαφυγή θα ενέτεινε σημαντικά τις σοβαρότατες επιπτώσεις που ούτως ή άλλως έχουν τα μινκ στα σπάνια και προστατευόμενα είδη της πανίδας των περιοχών NATURA.
Για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων των ελεύθερων μινκ στην άγρια ζωή κρίνεται αναγκαία η λήξη της λειτουργίας των εγκαταστάσεων εκτροφής τους στην ευρύτερη περιοχή, καθώς και η αναστολή ίδρυσης νέων. Κρίνεται μάλιστα σκόπιμο, αυτό να γίνει στο πλαίσιο υλοποίησης ενός σαφούς χρονοδιαγράμματος για την όσο το δυνατόν συντομότερη κατάργηση των εκτροφείων μινκ στη χώρα μας, ακολουθώντας το παράδειγμα των ολοένα και περισσότερων Ευρωπαϊκών κρατών, που το ένα μετά το άλλο θεσπίζουν την κατάργηση των εκτροφείων στις επικράτειές τους.
Η κατάργηση των εκτροφείων μινκ θα πρέπει να προγραμματιστεί βάσει ενός σχεδίου κοινωνικά δίκαιης αναπτυξιακής μετάβασης (ΣκΔΑΜ) για την ευρύτερη περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας, καθώς και των άλλων περιοχών όπου σήμερα εξακολουθούν και λειτουργούν αυτού του είδους οι εγκαταστάσεις. Στο μεσοδιάστημα θα πρέπει να σταματήσει οποιαδήποτε αδειοδότηση νέων μονάδων, όπως για παράδειγμα είναι τα εκτροφεία στην περιοχή του Κρανιώνα Κορεστείων της Καστοριάς, η διαδικασία αδειοδότησης των οποίων συνάντησε το καλοκαίρι του 2021 την αντίδραση της ξεσηκωμένης τοπικής κοινότητας, που εύλογα οδηγήθηκε στον μονόδρομο της προσφυγής στο Ανώτατο Δικαστήριο».
Σε άλλο σημείο αναφέρεται ότι: «Τα λεγόμενα “εισβολικά” είδη πανίδας και χλωρίδας αποτελούν παγκοσμίως μια μεγάλη απειλή για το φυσικό περιβάλλον και τη διατήρηση της της βιοποικιλότητας.
Ως εκ τούτου η προστασία της γηγενούς βιοποικιλότητας από τα εισβολικά είδη είναι ρητός στόχος και της ενωσιακής και της εθνικής νομοθεσίας. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο η παρουσία και διαχείριση ξενικών ειδών ειδικά σε προστατευόμενες περιοχές αποτελεί συχνά μεγάλο και σύνθετο πρόβλημα και η εκρίζωση τέτοιων ειδών είναι συχνά εξαιρετικά δύσκολη. Το είδος Mustela vison (ή Neovison neovison – βιζόν ή αμερικάνικο μινκ) θεωρείται ένα από τα χειρότερα εισβολικά είδη θηλαστικών στην Ευρώπη εξαιρετικά δύσκολο να εξοντωθεί αν εγκατασταθεί ελεύθερο στη φύση. Είναι ιδιαίτερο βλαπτικό όταν εγκατασταθεί σε υγροτόπους, όπου αποδεκατίζει προστατευόμενα υδρόβια πουλιά και ανταγωνίζεται προστατευόμενα είδη θηλαστικών, όπως η ευρωπαϊκή ενυδρίδα ή βίδρα (Lutra lutra)
Ο συνήθης τρόπος διαφυγής του είδους αυτού στο φυσικό περιβάλλον είναι με αποδράσεις από τις εγκαταστάσεις εντατικής εκτροφής μινκ για την εκμετάλλευση της γούνας τους, οι οποίες, παρότι παίρνουν σχετικά προληπτικά μέτρα, δεν μπορούν να αποτρέψουν πλήρως τις αθέλητες ή και ηθελημένες – λόγω δολιοφθοράς – διαφυγές.
Είναι γνωστό ότι στην παραλίμνια ζώνη της λίμνης Μικρής Πρέσπας (Εθνικό Πάρκο Πρεσπών και τόπος NATURA 2000 GR1340001 – Εθνικός Δρυμός Πρεσπών) η παρουσία μινκ έχει καταγραφεί από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, όταν στην περιοχή λειτουργούσε εκτροφείο μινκ, το οποίο λίγο αργότερα έκλεισε. Παρότι πληθυσμοί μινκ δεν φαίνεται να εγκαταστάθηκαν στην περιοχή των Πρεσπών σε μεγάλους αριθμούς, ακόμα και σήμερα δαπανώνται πόροι και προσπάθεια για να εντοπιστούν τέτοια ζώα και να απομακρυνθούν από την περιοχή. Υλοποιείται μάλιστα την τρέχουσα περίοδο στις περιοχές, μεταξύ άλλων, Πρεσπών και Καστοριάς, με τη συνεργασία πολλών φορέων, πρόγραμμα LIFE (ATIAS – LIFE18/NAT/GR/000430) που χρηματοδοτείται με ενωσιακούς πόρους και στοχεύει στον εντοπισμό και απομάκρυνση ατόμων μινκ από τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) Πρεσπών και Καστοριάς, τις περιοχές δηλαδή των οποίων η προστασία έχει θεσμοθετηθεί κυρίως λόγω της μοναδικής και σπάνιας ορνιθοπανίδας τους. Στην περιοχή της Καστοριάς μάλιστα το πρόβλημα αναγνωρίζεται ως ιδιαίτερα σημαντικό για την ορνιθοπανίδα. Την τελευταία δεκαετία έχουν καταγραφεί άτομα μινκ στην περιοχή των Πρεσπών κατ’ εκτίμηση προερχόμενα από απομακρυσμένες περιοχές, και συγκεκριμένα από το Χιλιόδεντρο Καστοριάς και το Καλονέρι Σιάτιστας, από όπου διέφυγαν μαζικά το 2010.
Λόγω των μεγάλων δυσκολιών στην εκτίμηση των πιθανών επιπτώσεων των εισβολικών ειδών στη βιοποικιλότητα, καθώς και την αντιμετώπισή τους, η διεθνής και ειδικότερα η Ευρωπαϊκή πολιτική επιβάλει την εφαρμογή της αρχής της προφύλαξης, η οποία στο πλαίσιο της εκτίμησης περιβαλλοντικών επιπτώσεων έργων, δραστηριοτήτων και σχεδίων σημαίνει ότι πρέπει να υιοθετείται μια συντηρητική προσέγγιση ακόμα και όταν δεν υπάρχει επιστημονική βεβαιότητα για τις πιθανολογούμενες αρνητικές επιπτώσεις έργου ή δραστηριότητας που αφορά τέτοια είδη. Ειδικότερα, μέσα ή γύρω από προστατευόμενες περιοχές όπως αυτές στις οποίες αφορά η παρούσα ΕΠΜ, τις λίμνες δηλαδή των Πρεσπών και της Καστοριάς, οι ευρωπαϊκές προδιαγραφές προβλέπουν την απαγόρευση εγκαταστάσεων με εισβολικά είδη σε περιορισμό ή αιχμαλωσία και κατ’ ελάχιστον την εφαρμογή αυστηρότατων κανόνων λειτουργίας.
Τα τελευταία χρόνια πολλές ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ολλανδία, η Δανία, η Πολωνία, η Γαλλία, η Ουγγαρία, η Κροατία, η Σλοβενία, η Βόρεια Μακεδονία, η Σερβία, η Βοσνία – Ερζεγοβίνη, η Εσθονία, η Σλοβακία, η Νορβηγία, το Βέλγιο, το Λουξεμβούργο, η Τσεχία, η Ιταλία και πρόσφατα η Βουλγαρία, αποφάσισαν να τερματίσουν νωρίτερα από ό,τι είχαν προγραμματίσει τον κλάδο εκτροφής μινκ και κατασκευής ενδυμάτων από τη γούνα τους, λόγω της ευαισθητοποίησης της κοινής γνώμης εναντίον της βιομηχανίας της γούνας, αλλά και των κινδύνων στη δημόσια υγεία που είχε η μόλυνση πολλών ζώων με SARS-COV-2».
Ιωάννα Παπαδημητρίου
Πρόβλεψη για κατάργηση της εκτροφής των γουνοφόρων σε Καστοριά και Βόιο
