Η χαμηλότερη συγκέντρωση ιατρών ανάμεσα αναλογικά με τον πληθυσμό – Το μικρότερο ποσοστό απασχολούμενων στον πολιτισμό
Σύμφωνα με την έκθεση κοινωνικών και οικονομικών τάσεων στις ελληνικές περιφέρειες που εκπόνησε το Παρατηρητήριο Περιφερειακών Πολιτικών (ΠΠΠ) σε συνεργασία με το Ίδρυμα Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών πέρα από τις περιφερειακές ανισότητες που είναι εμφανέστατες, η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας συνεχίζει να συρρικνώνεται, με περαιτέρω αρνητικές προοπτικές λόγω της διαδικασίας απολιγνιτοποίησης του ελληνικού ενεργειακού συστήματος που αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2028.
Δημογραφικές τάσεις
Η Δυτική Μακεδονία είναι η τρίτη μικρότερη πληθυσμιακά περιφέρεια της χώρας μετά τις περιφέρειες Ιονίων Νήσων και Βορείου Αιγαίου. Επίσης είναι η περιφέρεια με τη μικρότερη πληθυσμιακή πυκνότητα στην Ελλάδα. Σε όρους δημογραφικών τάσεων, στην Δυτική Μακεδονία παρατηρούμε την μεγαλύτερη καταγεγραμμένη πληθυσμιακή μείωση την τελευταία 12ετία ανάμεσα στις περιφέρειες της χώρας. Συγκεκριμένα, ο πληθυσμός της Δυτικής Μακεδονίας συρρικνώθηκε κατά 11,3%, ποσοστό κατά σχεδόν 2 μονάδες μεγαλύτερο από αυτό της Κεντρικής Ελλάδας, που κατέγραψε τη δεύτερη μεγαλύτερη μείωση μεταξύ των περιφερειών. Η πληθυσμιακή μείωση κατανέμεται ισόρροπα ανάμεσα στα δύο φύλα, ενώ το ποσοστό των ατόμων παραγωγικής ηλικίας μειώθηκε αισθητά την ίδια περίοδο, συντελώντας και στην αύξηση του λόγου εξάρτησης των ατόμων τρίτης ηλικίας κατά 18% κατά την εν λόγω περίοδο. Το 2022, καταγράφεται στη Δυτική Μακεδονία ο πέμπτος μεγαλύτερος λόγος εξάρτησης της τρίτης ηλικίας ανάμεσα στις περιφέρειες της χώρας.
Οικονομική δραστηριότητα
Στον τομέα της οικονομικής δραστηριότητας, η περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας εμφανίζει σημαντικά περιθώρια σύγκλισης με τον μέσο όρο των περιφερειών της χώρας. Ενδεικτικά, η περιφέρεια εμφανίζει το μοναδικό μεταξύ των περιφερειών αρνητικό, και αρκετά υψηλό, ρυθμό μεταβολής του ΑΕΠ το διάστημα 2017-2019, ενώ και μετά το τέλος της πανδημίας συνεχίζει να συρρικώνεται. Επίσης, η περιφέρεια βρίσκεται στην προτελευταία θέση στην κατάταξη των περιφερειών όσο αφορά το ρυθμό μεγέθυνσης των εξαγωγών αγαθών την περίοδο 2017-2021.
Επιχειρηματικότητα
Επίσης, στον τομέα της επιχειρηματικότητας, η Δυτική Μακεδονίας εμφανίζει περιθώριο για σύγκλιση με τον μέσο όρο των περιφερειών σύμφωνα με τις επιδόσεις της σε επιλεγμένες μεταβλητές που αφορούν το επιχειρηματικό οικοσύστημα και την ανταγωνιστικότητα. Ενδεικτικά, η περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας κατέγραψε τη μεγαλύτερη μείωση σε αριθμό νομικών μονάδων και οριακή μόνο αύξηση των απασχολουμένων το διάστημα 2017-2019. Από πλευρά ανταγωνιστικότητας κατέχει την έβδομη θέση στην κατάταξη κατά φθίνουσα σειρά με βάση το Δείκτη Περιφερειακής Ανταγωνιστικότητας (ΔΠΑ) το 2022, καταγράφοντας ωστόσο το δεύτερο υψηλότερο ρυθμό μεγέθυνσης του δείκτη το διάστημα 2019-2022.
Χρηματοπιστωτικός τομέας
Η περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας εμφανίζει περιθώριο για σύγκλιση με τον μέσο όρο των περιφερειών σε τομείς του χρηματοπιστωτικού συστήματος, όπως καταγράφονται μέσα από επιλεγμένες μεταβλητές για την πρόσβαση στο τραπεζικό σύστημα, τις καταθέσεις και τη χρηματοδότηση του επιχειρηματικού τομέα. Ενδεικτικά, στη Δυτική Μακεδονία το 2022 εμφανίζονται ο δεύτερος χαμηλότερος λόγος αποθέματος επιχειρηματικών δανείων προς ΑΕΠ και ο τέταρτος χαμηλότερος λόγος καταθέσεων προς ΑΕΠ.
Αγορά εργασίας
Αναφορικά με την αγορά εργασίας, η περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας έχει το τρίτο χαμηλότερο μερίδιο στη συνολική απασχόληση την χώρας, ενώ την περίοδο 2001-2022 αυτή παρουσίασε την τέταρτη ηπιότερη μείωση. Επίσης, παρουσιάζει το τέταρτο υψηλότερο μέσο μερίδιο μισθωτής απασχόλησης στη χώρα την περίοδο 1999-2022, ενώ το ποσοστό των αυτοαπασχολουμένων διαμορφώθηκε σε 37,2% και των βοηθών στην οικογενειακή επιχείρηση σε 5,5% (δεύτερο χαμηλότερο ποσοστό). Το ποσοστό ανεργίας, την περίοδο 2008-2013 αυξήθηκε από 12,5% κατά 19,1 π.μ. (τέταρτη υψηλότερη αύξηση) και διαμορφώθηκε στο υψηλότερο επίπεδο στη χώρα. Το 2022 περιορίστηκε κατά 13,9 π.μ. (έκτη ισχυρότερη μείωση) αλλά παρέμεινε το υψηλότερο μεταξύ των περιφερειών. Η συγκεκριμένη περιφέρεια παρουσιάζει την περίοδο 1999-2022 το δεύτερο υψηλότερο μέσο ποσοστό ανεργίας στα άτομα με χαμηλό επίπεδο εκπαίδευσης (ISCED 0-2) και το υψηλότερο στα άτομα με μέσο επίπεδο εκπαίδευσης (ISCED 3-4) και στα άτομα με υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης (ISCED 5-8). Τέλος, οι θετικές ροές προσλήψεων-αποχωρήσεων την περίοδο 2015-2022 σημείωσαν τη μικρότερη αύξηση και διαμορφώθηκαν σε 0,6 χιλ. θέσεις εργασίας κατά μέσο όρο.
Κοινωνικές υπηρεσίες και κοινωνική ένταξη
Η Δυτική Μακεδονία εμφανίζει περιθώρια σύγκλισης με τον εθνικό μέσο όρο στον τομέα της κοινωνικής ένταξης και της πρόσβασης σε κοινωνικές υπηρεσίες. Πιο συγκεκριμένα, το κατά κεφαλήν διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών κινείται σε χαμηλότερα επίπεδα του εθνικού μέσου όρου ενώ καταγράφει και συγκριτικά υψηλότερο ποσοστό του πληθυσμού της σε κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού, με αρκετά χαμηλή θετική επίδραση των κοινωνικών μεταβιβάσεων (πλην των συντάξεων) στη μείωση των ποσοστών φτώχειας. Άλλη μια πρόκληση για την περιφέρεια είναι το σχετικά υψηλό χάσμα απασχόλησης των φύλων, το τρίτο υψηλότερο ανάμεσα στις ελληνικές περιφέρειες. Στις θετικές επιδόσεις συγκαταλέγεται ο χαμηλότερος του εθνικού μέσου όρου δείκτης εισοδηματικής ανισότητας και οι σχετικά χαμηλές αυτοαναφερόμενες μη εξυπηρετούμενες ανάγκες για ιατρική φροντίδα. Επιπρόσθετα, το προσδόκιμο επιβίωσης στη Δυτική Μακεδονία είναι οριακά υψηλότερο από τον εθνικό μέσο όρο και τα ποσοστά βρεφικής θνησιμότητας χαμηλά. Αναφορικά με τη δυναμικότητα του συνολικού υγειονομικού συστήματος ενδεικτικά αναφέρεται πως οι διαθέσιμες κλίνες νοσηλείας είναι κοντά στον εθνικό μέσο όρο. Εντούτοις, στην περιφέρεια σημειώνεται η χαμηλότερη συγκέντρωση ιατρών ανάμεσα στις περιφέρειες της χώρας, αναλογικά με τον πληθυσμό τους.
Δείκτες σε επιλεγμένους κλάδους
Στον τομέα του πολιτισμού και σε σχετικούς διαθέσιμους δείκτες στο περιφερειακό επίπεδο, αναφέρεται ενδεικτικά πώς η περιφέρεια της Δυτικής Μακεδονίας παρουσιάζει το μικρότερο ποσοστό απασχολούμενων σε χώρους πολιτισμού μαζί με την Ήπειρο. Αναφορικά με την επισκεψιμότητα σε μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους, η περιφέρεια σημειώνει πολύ μικρό αριθμό επισκεπτών, ωστόσο τα στοιχεία του 2022 παρουσιάζουν μικρή αύξηση στους επισκέπτες των μουσείων.
Ως προς τον τουρισμό, τα διαθέσιμα στατιστικά για τις ροές, τις διανυκτερεύσεις όσο και την πληρότητα των καταλυμάτων καταδεικνύουν τα μεγάλα περιθώρια ανάπτυξης του τομέα στη Δυτική Μακεδονία στο μέλλον, καθώς η περιφέρεια διαχρονικά αποτελεί τον λιγότερο δημοφιλή προορισμό τόσο για τους τουρίστες τόσο της αλλοδαπής όσο και της ημεδαπής.
Περιβάλλον και χωροταξία
Ως προς το περιβάλλον και τους δείκτες διαχείρισης αποβλήτων η περιφέρεια της Δυτικής Μακεδονίας σημειώνει τον δεύτερο μικρότερο αριθμό μονάδων μετά το Βόρειο Αιγαίο, ενώ περιορισμένος συγκριτικά με τις υπόλοιπες περιφέρειες είναι και ο αριθμός των μονάδων ανακύκλωσης και ανάκτησης.
Αναφορικά με τις χρήσεις γης στην περιφέρεια, σύμφωνα με τα στοιχεία του 2018, η Δυτική Μακεδονία συγκεντρώνει το μεγαλύτερο ποσοστό χρήσεων γης για αλιεία και υδατοκαλλιέργειες της χώρας και το δεύτερο μεγαλύτερο για δασοκομία μετά την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη. Επίσης, σημειώνει το δεύτερο μικρότερο ποσοστό κατοικημένων περιοχών, γεγονός που συνάδει και με τα διαθέσιμα στατιστικά περί ιδιαίτερα χαμηλής πληθυσμιακής πυκνότητας. Τέλος, σημαντικά μικρότερο από τον μέσο όρο της επικράτειας είναι και το ποσοστό των αχρησιμοποίητων και εγκαταλελειμμένων περιοχών.
Επιπλέον:
Ενώ το ΑΕΠ το 2019 αυξήθηκε ετησίως σε όλες τις περιφέρειες πλην της Δυτικής Μακεδονίας, οι επενδύσεις συνεισέφεραν θετικά στο ρυθμό μεγέθυνσης του ΑΕΠ, μόνο σε τρεις περιφέρειες: συγκεκριμένα στις περιφέρειες του Νοτίου Αιγαίου, της Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης και της Δυτικής Ελλάδας.
Από την άλλη πλευρά, η περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας φαίνεται να μη μπορεί να συμβαδίσει με τους ρυθμούς ανάπτυξης των υπόλοιπων περιφερειών. Τις αναπτυξιακές προοπτικές της περιφέρειας επιβαρύνει περαιτέρω η διαδικασία απολιγνιτοποίησης του ελληνικού ενεργειακού συστήματος που αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2028.
Κάποιες περιφέρειες μετάβασης βελτίωσαν την ανταγωνιστικότητας, όπως οι περιφέρειες της Δυτικής Μακεδονίας και της Δυτικής Ελλάδας. Ο ρυθμός μεταβολής της Δυτικής Μακεδονίας σε τομείς όπως οι θεσμοί, η μακροοικονομία, οι υποδομές, η υγεία, η εκπαίδευση, η αποδοτικότητα της αγοράς και η καινοτομία των επιχειρήσεων αυξήθηκε κατά 6, 8% από το 2019 στο 2022.
Η Δυτικής Μακεδονία βρίσκεται χαμηλά στην κατάταξη σχετικά με το ποσοστό του εργατικού δυναμικού που απασχολείται στην επιστήμη και την τεχνολογία
Οι περιφέρειες Αττικής (78,4%), Κεντρικής Μακεδονίας (61,7%), Δυτικής Μακεδονίας (57,3%) και Κρήτης (56,8%) παρουσιάζουν την περίοδο 1999-2022 υψηλότερο μέσο μερίδιο μισθωτών συγκριτικά με το εθνικό ποσοστό (56,7%).
Το 2013 το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας καταγράφηκε στην περιφέρεια όπου διαχρονικά παρουσιάζει από τα υψηλότερα ποσοστά ανεργίας μεταξύ των 13 περιφερειών της χώρας, δηλαδή την Δυτική Μακεδονία, όπου ανήλθε στο 31,5% από 12,5% το 2008. Το 2022 το υψηλότερο ποσοστό ανεργίας καταγράφηκε στις περιφέρειες Δυτικής Μακεδονίας (17,7% από 19,8% το 2021) και Θεσσαλίας (16,3% από 16,7% το 2021)
Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύει το πληροφοριακό σύστημα ΕΡΓΑΝΗ, την περίοδο 2015-2022 σε όλες τις περιφέρειες της χώρας προκύπτει θετικό ισοζύγιο στις ροές μισθωτής απασχόλησης, δηλαδή οι προσλήψεις είναι περισσότερες από τις αποχωρήσεις (Πίνακας 5.2). Μάλιστα το ισοζύγιο παραμένει θετικό ακόμα και τα έτη που εμφανίστηκε καιεξαπλώθηκε η πανδημία του COVID-19, δηλαδή τα έτη 2020 και 2021. Εξαίρεση στη συγκεκριμένη εικόνα αποτελούν οι περιφέρειες Δυτικής Μακεδονίας και Νοτίου Αιγαίου. Στην πρώτη περιφέρεια προκύπτει αρνητικό ισοζύγιο το 2015 κατά μόλις 500 θέσεις εργασίας (27,1 χιλ. προσλήψεις και 27,6 χιλ. αποχωρήσεις) και το 2020 κατά 447 (28,1 χιλ. προσλήψεις και 28,5 χιλ. αποχωρήσεις). Οι χαμηλότερες ροές μισθωτής απασχόλησης εντοπίζονται στις περιφέρειες Βορείου Αιγαίου (+0,9 χιλ. θέσεις εργασίας) και Δυτικής Μακεδονίας (+0,6 χιλ. θέσεις εργασίας).
Ιωάννα Παπαδημητρίου
