Ο Λευτέρης Ιωαννίδης αφηγείται τη διαμόρφωση της αντίληψής του για την οικολογία και τον τρόπο με τον οποίο ανέπτυξε τα πολιτικά χαρακτηριστικά της πράσινης κουλτούρας μέσα από τον τόπο στον οποίο γεννήθηκε. Μας μιλά για την εμπειρία του ως υποψήφιος δήμαρχος και αναφέρεται στην τετραετή περίοδο της θητείας του.

Σ.Μ. Τετάρτη 18 Οκτωβρίου. Είμαι ο Στέλιος ο Μήλιος, ερευνητής στο Istorima από την Κοζάνη. Βρίσκομαι με τον Λευτέρη Ιωαννίδη και ξεκινάμε τη συνέντευξή μας. Καλησπέρα σας. Θα μας πείτε το όνομά σας;

Ε.Ι. Λευτέρης Ιωαννίδης λέγομαι.

Σ.Μ. Πείτε μας λίγα λόγια για εσάς.

Ε.Ι. Λοιπόν, είμαι 46 πλέον χρονών, μένω στην Κοζάνη, κατάγομαι από το Μαυροδένδρι Κοζάνης. Είμαι παντρεμένος με δύο παιδιά. Ήμουνα πρώην δήμαρχος Κοζάνης για μια πενταετία. Ασχολούμαι με τα πολιτικά πράγματα της περιοχής για πάρα πολλά χρόνια και με τα κοινωνικά και σε έναν βαθμό και με τα περιβαλλοντικά. Και συνεχίζω να ασχολούμαι όντας αρκετά ευαισθητοποιημένος. Και εργάζομαι σε μια μεγάλη ιδιωτική εταιρεία της περιοχής.

Σ.Μ. Σίγουρα το να είναι κανείς δήμαρχος έχει πάρα πολλές βιωματικές ιστορίες. Και σίγουρα δεν ξέρετε από πού να πρωτοξεκινήσετε. Αλλά τι ήταν αυτό που σημάδεψε την πορεία σας μέχρι τώρα και το θυμάστε έντονα;

Ε.Ι. Δεν θα ήθελα να μιλήσω για τη δημαρχειακή θητεία. Όχι ότι δεν έχει πράγματα να πεις, έχει πολλά πράγματα να πεις. Και επειδή μιλάμε για βιωματικά στοιχεία, νομίζω, για να είναι αρκετά χρήσιμο αυτό που θα πούμε, θα ήθελα να πάω πολύ πιο πριν. Θα ήθελα να πάω στα μέσα της δεκαετίας του 2000. Και επειδή, νομίζω, θέλουμε αφηγήσεις οι οποίες σημάδεψαν τους ανθρώπους, θα ήθελα να περιγράψω λίγο μία διαδικασία όπου έζησα σταδιακή την περίοδο εκείνη. Δηλαδή στα μέσα της δεκαετίας του 2000, όπου διαμορφώθηκε μέσα μου μία αντίληψη για τα πράγματα και τα τοπικά ζητήματα που, νομίζω, χαρακτήρισε, στιγμάτισε όλη τη μετέπειτά μου και κοινωνική και πολιτική πορεία, σε έναν βαθμό και την προσωπική.

Όπως προανέφερα, κατάγομαι από το Μαυροδένδρι Κοζάνης. Στο Μαυροδένδρι μεγάλωσα εκεί. Η οικογένειά μου, οι γονείς μου συνεχίζουν και μένουν εκεί και έχω πολύ έτσι στενούς δεσμούς με το χωριό μου και τη γειτονιά μου. Το Μαυροδένδρι είναι ένα χωριό το οποίο υπάρχει τα τελευταία πενήντα, εβδομήντα χρόνια της μεγάλης πορείας του και της ιστορίας του όντας ένα προσφυγικό χωριό δίπλα από τις δραστηριότητες της ΔΕΗ. Ακριβώς περίπου ένα χιλιόμετρο από το τελευταίο σπίτι είναι ο ΑΗΣ Καρδιάς, στην ίδια περίπου απόσταση είναι και τα ορυχεία. Και όσο εγώ ζούσα στο χωριό ήδη από τη δεκαετία του ’80, θυμάμαι όλη αυτή η δραστηριότητα η ανθρακική να έχει χαρακτηρίσει το κοινωνικό, και το οικονομικό, και το παραγωγικό γίγνεσθαι του τόπου.

Άνθρωποι να πηγαινοέρχονται στα ορυχεία, εργάτες, άνθρωποι που δουλεύαν σε σταθμούς, νέοι οι οποίοι θέλανε να γίνουν εργάτες στη ΔΕΗ. Γιατί τότε ήταν λίγο όνειρο, ιδίως τη δεκαετία του ’80 και του ’90, να πιάσει κάποιος δουλειά στη ΔΕΗ, γιατί οι μισθοί ήταν καλοί. Μία έτσι κοινωνική και μία οικονομική μετατροπή, ανέλιξη, διαφοροποίηση συν τω χρόνω που αύξησε τα εισοδήματα. Έτσι, διαμόρφωσε άλλου είδους συνθήκες ζωής. Μετέτρεψε έναν οικισμό από αγροτικό σε βιομηχανικό. Αλλά όλο αυτό το σκηνικό, έτσι –εγώ θυμάμαι λεωφορεία να έρχονται και να παίρνουν εργάτες για να πάνε στα ορυχεία, ανθρώπους να φεύγουν βάρδιες ή να έρχονται από τα ορυχεία–, ήταν ένα στοιχείο της ταυτότητας του τόπου.

Όμως αυτό δεν έγινε χωρίς προβλήματα ή χωρίς κόστος. Και το κόστος εκεί, καταρχήν, όχι αποκλειστικά αλλά καταρχήν, ήταν περιβαλλοντικό. Δηλαδή προφανώς ζούσαμε σε έναν αρκετά υποβαθμισμένο περιβαλλοντικά τόπο. Αυτό ήταν, αν θέλετε έτσι μέσα σε πολλά εισαγωγικά, το αντίτιμο το οποίο πληρώσαμε ή πληρώναμε και συνεχίζουμε να πληρώνουμε και μάλλον θα το πληρώνουμε πολύ έντονα. Οι επόμενες γενιές μάλλον θα συνεχίσουμε να πληρώνουν και αυτές. Αν και είναι άδικο αυτό. Εν τούτοις, ήταν το αντίτιμο που κλήθηκε ο τόπος να πληρώσει, οι άνθρωποι, για να έχουν αυτή την απολαβή την οικονομική από τις δραστηριότητες της ΔΕΗ. Γιατί οι μισθοί ήταν καλοί, οι άνθρωποι δουλεύαν καλά, άλλαξε η ζωή τους, απέκτησαν δεύτερο αυτοκίνητο, πιθανόν εξοχικό, μπορούσαν να σπουδάσουν τα παιδιά τους και ούτω καθεξής.

Όμως αυτό που άρχισα να αντιλαμβάνομαι έντονα τη δεκαετία του 2000 και παρακολουθώντας αρκετά τις εξελίξεις και αρκετά ευαισθητοποιημένος με όλα αυτά τα ζητήματα τα κοινωνικά και το μέλλον των πραγμάτων, άρχισε μέσα στο μυαλό μου να σχηματίζεται, και ακούγοντας διάφορους ανθρώπους που είχαν [00:05:00] μεγαλύτερη εμπειρία από μένα, άρχισα να συνειδητοποιώ ότι το πρόβλημα δεν είναι περιβαλλοντικό αποκλειστικά. Ότι το πρόβλημα στην ολότητά του είναι οικολογικό. Δηλαδή δεν έχει μόνο μια περιβαλλοντική διάσταση, είχε μία κοινωνική και μία οικονομική. Ότι δηλαδή ο τόπος και το μοντέλο το παραγωγικό και το κοινωνικό που έχει εγκαθιδρυθεί στην περιοχή και το οποίο απολαμβάνει της αποδοχής και της κοινωνίας αλλά και του πολιτικού συστήματος, είναι θνησιγενές. Δηλαδή άρχισα να συνειδητοποιώ ότι αυτό το οποίο ζούμε είναι  θνησιγενές και ότι στηρίζεται σε πήλινα πόδια και ότι πολύ σύντομα θα βρεθεί μπροστά σε πολύ τρομακτικά αδιέξοδα. Και αυτό θα δημιουργήσει τρομακτικά προβλήματα στον τόπο. Ανεργία, φτώχεια, ενεργειακή φτώχεια και ούτω καθεξής.

Αυτή η συνειδητοποίηση, αυτή η αντίληψη, αυτή η κατανόηση μάλλον αυτού του ζητήματος κατ’ αυτόν τον τρόπο, με οδήγησε σε έναν βαθμό να αποκτήσω και συγκεκριμένα πολιτικά χαρακτηριστικά. Δηλαδή να ασχολούμαι περισσότερο με την οικολογία, όχι με τον περιβαλλοντισμό μόνο, αλλά με την οικολογία στην ευρύτερή της διάσταση. Οπότε είμαι ένα παιδί του τόπου, θα μπορούσε κανείς να πει, το οποίο διαμόρφωσε τον εαυτό του με βάση τα χαρακτηριστικά του τόπου. Και αυτό, πώς το λέμε έτσι, στιγμάτισε την πορεία μου και κοινωνικά και πολιτικά, δηλαδή και μετέπειτα όλο αυτό το πράγμα σχηματοποιήθηκε μες στο μυαλό μου, άρχισε να αποκτά χαρακτηριστικά, άρχισα να εμβαθύνω σε όλα αυτά τα ζητήματα τα οικολογικά, να μελετάω, να διαβάζω, να τεκμηριώνω. Και νομίζω ότι και αυτό συνεχίζω και κάνω τώρα.

Η αλήθεια είναι βέβαια ότι αυτό το αφήγημα το οποίο, για να είμαι ειλικρινής, δεν το ανακάλυψα εγώ, έτσι. Το αφήγημα, δηλαδή, του οικολογικού προβλήματος του τόπου είχε ήδη τεθεί στον δημόσιο διάλογο από πολύ μικρές μειοψηφίες δυστυχώς, κυρίως από τον οικολογικό χώρο, οι οποίες μάλιστα υφίστατο και την πολύ έντονη σκληρή κριτική όλων των υπολοίπων. Δηλαδή υπήρχε και αν θέλετε και ένα κοινό μυστικό, μια τοπική συνενοχή στην αποδοχή εκείνου του παραγωγικού μοντέλου που στηριζόταν στη μονοκαλλιέργεια του λιγνίτη. Για αυτό, λοιπόν, εγώ νομίζω ότι είναι πολύ σημαντικό να αντιμετωπίζεις τα προβλήματα με ειλικρίνεια, να τα αντιμετωπίζεις έγκαιρα και κυρίως να αναλαμβάνεις πρωτοβουλίες προκειμένου να μπορείς να πείσεις τους ανθρώπους γύρω σου για αυτά τα οποία που εσύ πιστεύεις. Αν τα καταφέρεις, εν τέλει. Αλλά ίσως μια πολύ προσωπική ιστορία θα έλεγα ότι αυτή είναι ένα στοιχείο που με χαρακτήρισε και χαρακτήρισε και πολλά πράγματα μετέπειτα.

Σ.Μ. Μέσα σε αυτά τα χρόνια, από το 2000 μέχρι τώρα, υπάρχει κάτι στον χώρο της οικολογίας το οποίο σας σημάδεψε μέσα από τις δράσεις σας;

Ε.Ι. Πολλά πράγματα. Δεν θα έλεγα ότι υπήρχε κάτι πολύ πολύ συγκεκριμένο. Με σημάδεψε όμως, έτσι για να το πω, η εμπειρία μου στην οικολογική κίνηση Κοζάνης που ήταν τα πρώτα μου βήματα εκεί, με τους ανθρώπους που είδα ότι ασχολούνται με τα περιβαλλοντικά και τα οικολογικά ζητήματα της περιοχής. Η συμμετοχή μου στις εκλογές του 2007 ως υποψήφιος με τους Οικολόγους Πράσινους. Μια πολύ δυνατή εμπειρία για εμένα. Και ουσιαστικά ήταν ένα βάπτισμα του πυρός σε έναν δρόμο ο οποίος ανοίχτηκε μπροστά μου και ήταν και καλός. Και θα έλεγα ότι παρότι οι εισηγήσεις του στενού μου κύκλου ήταν να μην κάνω αυτό το βήμα, εγώ το έκανα. Άκουσα το ένστικτό μου και δεν διαψεύστηκα, επιβεβαιώθηκα. Τι άλλο; Τώρα πολλά επιμέρους γεγονότα. Και οι εκλογές του 2009.

Και προφανώς ένα στοιχείο που μάλλον αξίζει τον κόπο να ειπωθεί, είναι η απόφαση να κατέβω υποψήφιος δήμαρχος το 2010. Το 2010, σε ηλικία 33 ετών, χωρίς έτσι κανένα πολύ ισχυρό background κοινωνικό ή οικογενειακό, δημιουργείται μία δημοτική κίνηση στις στάχτες ενός καταρρέοντος πολιτικού συστήματος από διάφορους ανθρώπους με στόχο να κατέβουν στις δημοτικές εκλογές του 2010. Προσπαθεί να έχει πολυσυλλεκτικά χαρακτηριστικά. Ενίοτε τα καταφέρνει, ενίοτε με λιγότερη επιτυχία, είναι η αλήθεια. Αλλά γενικά τα καταφέρνει. Και παρότι δεν ήταν στα σχέδιά μου, το καλοκαίρι του 2010, τον Ιούλιο, τον Αύγουστο αν θυμάμαι καλά, αποφασίζεται, και εγώ το αποδέχομαι προφανώς, να είμαι υποψήφιος δήμαρχος το 2010. Πάρα πολύ μικρός, πάρα πολύ άγουρος, δεν με ήξερε και κανείς.

Και για μένα αυτό ήταν ένα πολύ δυνατό και μια δυνατή εμπειρία, πολύ δυνατή εμπειρία, με πολλές ψυχολογικές μεταπτώσεις, αλλά και συγκινήσεις, συγκρούσεις, δυσκολίες αλλά και ωραίες στιγμές, νέες παρέες, νέοι φίλοι, νέα ζητήματα, έτσι. Και θα έλεγα ότι και αυτό είναι ένα δεύτερο γεγονός το οποίο διαμόρφωσε μετέπειτα τα πράγματα. Υπό την έννοια ότι η ομάδα που διαμορφώθηκε εκείνο το καλοκαίρι, απέκτησε μια ισχυρή συνοχή, ήταν κατά βάση καλοί άνθρωποι οι οποίοι αυτό που πιστεύανε, το εννοούσανε και είχανε αγαθές προθέσεις. Και χτίσαμε μία ομοιογένεια για αυτό εκείνη η ομάδα συνεχίζει μετά από δεκατρία χρόνια. Διοίκησε τον δήμο για μια πενταετία, συνεχίζει και υπάρχει, ήμασταν και υποψήφιοι τώρα με άλλον επικεφαλής, κοντέψαμε να περάσουμε στον δεύτερο γύρο. Έχει μία συνέχεια και δεν είναι τυχαίο.

Και νομίζω αυτό από μόνο του είναι ένα πολύ καλό στοιχείο προς διερεύνηση. Αλλά και για μένα ήταν ένα πολύ έντονο πράγμα. Και προσπάθησα και σαν δήμαρχος μετέπειτα, πολλά πράγματα που πίστευα ως ενεργός πολίτης στα πλαίσια της οικολογικής ή της κοινωνικής μου δράσης να τα κάνω και πράξη. Κάποια, νομίζω, τα δρομολογήσαμε, κάποια δεν τα προλάβαμε, κάποια θέλαμε να τα κάνουμε. Εν τούτοις, θέλω να πιστεύω ότι το αποτέλεσμα είναι θετικό, το ρεζουμέ, το αποτύπωμα μάλλον είναι θετικό και καλό. Άσχετα αν δεν επιβεβαιώθηκε στις εκλογές του ’19.

Σ.Μ. Από το 2000 μέχρι τώρα έχουν γίνει βήματα…

Ε.Ι. Από το 2000;

Σ.Μ. Ναι, μέχρι τώρα. Έχουν γίνει βήματα στον χώρο της οικολογίας για μια πιο πράσινη Ελλάδα, να το πω έτσι;

Ε.Ι. Πράσινη Ελλάδα; Κοίτα. Τώρα η ερώτηση είναι αρκετά γενική μεν, εντούτοις έχει και ενδιαφέρον. Προφανώς τα πράγματα δεν είναι σήμερα, εν έτη 2023, ίδια με αυτά που ήταν πριν από πέντε χρόνια, ούτε πριν από δέκα χρόνια, ούτε πριν από δεκαπέντε χρόνια. Προφανώς έχουν γίνει πράγματα και πολύ και σημαντικά. Το ερώτημα που θα θέσω εγώ, είναι άλλο. Αν έχουν γίνει αυτά που θα έπρεπε να γίνουν στην ταχύτητα και στον χρόνο, ούτως ώστε να υπάρχει ένας πράσινος μετασχηματισμός της ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας. Σήμερα δεν πρέπει να συζητάμε για το πρασίνισμα κάποιων πολιτικών. Δηλαδή να βάλουμε λίγο πράσινο σε μία πορτοκαλί, ή κόκκινη, ή μπλε σαλάτα. Σήμερα μιλάμε για τον πράσινο μετασχηματισμό της ελληνικής οικονομίας και κοινωνίας.

Μιλάμε για κάτι πιο βαθύ, πιο ουσιαστικό. Για αλλαγή του τρόπου παραγωγής και κατανάλωσης, αλλαγή του τρόπου με τον οποίον οργανώνονται οι πόλεις, διαχειριζόμαστε τα απορρίμματά μας, μεταβαίνουμε σε ένα σύστημα κυκλικής οικονομίας, φτιάχνουμε την κινητικότητα που στηρίζεται περισσότερο στα μέσα μαζικής μεταφοράς, στο ποδήλατο, παρά στις μεγάλες λεωφόρους, στους δρόμους και στα αυτοκίνητα. Το βλέπουμε το παράδειγμα στη Θεσσαλονίκη με το λεγόμενο fly over τώρα, ας πούμε. Άρα είναι πιο ουσιαστικό.

Θα σας έλεγα ότι έχουν γίνει βήματα, αλλά πρέπει να γίνουν πολύ περισσότερα. Και δυστυχώς αποδεικνύεται ότι το πολιτικό σύστημα δεν εμφανίζεται τόσο ώριμο για να κάνει αυτού του είδους τους ριζικούς μετασχηματισμούς. Να φέρω ένα άλλο δεύτερο παράδειγμα. Μιλάμε για την ενεργειακή μετάβαση. Η ενεργειακή μετάβαση εξελίσσεται και εξελίσσεται γρήγορα στην Ελλάδα. Δηλαδή αυτή τη στιγμή το περίπου 50% της ενέργειας που παράγεται στην Ελλάδα, παράγεται από ΑΠΕ. Αυτό είναι ένα τεράστιο βήμα, έτσι. Αν βάλεις τα μεγάλα υδροηλεκτικά, φτάνουν κοντά στο 60%. Το ερώτημα όμως έχει να κάνει, θα ήτανε, ένας πράσινος μετασχηματισμός θα προϋπέθετε μαζί με αυτό να υπάρχει και μία πιο κοινωνικά δίκαιη κατανομή αυτής της παραγωγής.

Δηλαδή να συμμετάσχουν περισσότερες ενεργειακές κοινότητες, περισσότεροι πολίτες, να προωθηθεί ο θεσμός των prosumer, δηλαδή ο καταναλωτής που είναι και ταυτόχρονα παραγωγός, για να μπορέσουμε να πάμε σε μια πιο δίκαιη διαδικασία. Επίσης, ένας οικολογικός μετασχηματισμός, επαναλαμβάνω, δεν σημαίνει μόνο να εστιάσουμε στα περιβαλλοντικά θέματα ή στην ενέργεια αλλά ακόμα και σε κοινωνικά ζητήματα. Δεν μπορεί να μιλήσουμε για κοινωνική δικαιοσύνη ή να μην μιλήσουμε για ανθρώπινα δικαιώματα. Δεν μπορεί να υπάρχει πράσινη πολιτική χωρίς κοινωνική δικαιοσύνη. Δεν μπορεί να υπάρχει πράσινη πολιτική χωρίς σεβασμό στα κοινωνικά δικαιώματα ή στα ανθρώπινα δικαιώματα εν γένει. Αυτά είναι αλληλένδετες… Πώς το λένε;

Μπορεί να έχουν γίνει βήματα, πολλές κυβερνήσεις, μπροστά, πίσω. Αλλά κατά την άποψή μου δεν έχουν γίνει αυτά που έπρεπε να γίνουν. Ας πούμε, στο θέμα της ενέργειας γίνονται τα τελευταία χρόνια βήματα, αλλά πληρώνουμε εν πολλοίς –και σαν περιοχή το πληρώνουμε αυτό και ίσως από αυτό έπρεπε να ξεκινήσω– το γεγονός ότι εμείναμε στον λιγνίτη ακόμα και σε εποχές που φαινόταν διά γυμνού οφθαλμού ότι ο λιγνίτης [00:15:00] πεθαίνει, τελειώνει. Εμείς όμως, για πολιτικάντικους και λόγους πολιτικού κόστους, εμείναμε στον λιγνίτη και αυτό το πληρώνουμε σήμερα.

Σ.Μ. Να γυρίσω λίγο πίσω, όταν καταφέρατε το 2014 και βγήκατε δήμαρχος. Πώς ήταν η πρώτη βραδιά νίκης;

Ε.Ι. Λοιπόν, πώς ήταν η πρώτη βραδιά νίκης; Ήταν απίστευτη. Το 2014 είναι η δεύτερή μου εμπειρία ως υποψηφίου δημάρχου. Βρισκόμαστε εν μέσω πολιτικών ανακατατάξεων ευρύτερων στη χώρα. Μνημόνια, κρίση του πολιτικού συστήματος, των κομμάτων και όλα αυτά, κρίση της αντιπροσώπευσης. Και εμείς μέσα σε αυτό το πλαίσιο, νομίζω, παρουσιάζουμε μία πολύ ενδιαφέρουσα πρόταση. Οπότε όλος αυτός ο συνδυασμός μάς δίνει μια ελπίδα να πάμε καλά στις εκλογές. Η αλήθεια είναι ότι εγώ δεν περίμενα ότι θα κερδίζαμε για πάρα πολλούς λόγους. Οπότε την πρώτη Κυριακή παίρνουμε ένα ποσοστό 24% και ο βασικός μας αντίπαλος, ο πρώτος παίρνει 44%.

Η αλήθεια είναι ότι το πρώτο βράδυ της πρώτης Κυριακής περίμενα να πάμε λίγο καλύτερα, περίμενα η διαφορά να είναι μικρότερη. Και ένιωσα πολύ μεγάλη απογοήτευση. Σε βαθμό που «Δεν ξέρω», λέω, «αν εγώ έχω κουράγιο να πάω και για τη δεύτερη Κυριακή. Δεν ξέρω αν έχει λόγο». Δηλαδή έχοντας φάει στο πρώτο ημίχρονο πέντε γκολ, λες «Τώρα τι με περιμένει στο δεύτερο ημίχρονο;». Εν τούτοις, στα μέσα της εβδομάδας, δηλαδή μετά την Τρίτη, αρχίζουμε να βλέπουμε ότι το κλίμα γέρνει υπέρ μας. Παρ’ όλα αυτά, εγώ πιστεύω ότι πάλι δεν θα κερδίζαμε. Είκοσι μονάδες δεν καλύπτονται. Αλλά τουλάχιστον δεν θα φάμε πέντε γκολ. Μπορεί να το κάνουμε 5-2, 5-3, να χάσουμε με αξιοπρέπεια και να συνεχίσουμε τη ζωή μας.

Παρ’ όλα αυτά, το κύμα ήταν έντονο, το βλέπαμε μέσα στην εβδομάδα ότι έχουμε ένα ρευματάκι ή ρεύμα. Εν τούτοις, την Κυριακή γίνονται εκλογές, κλείνουν οι κάλπες, πάμε στο γραφείο και περιμένουμε. Έρχεται το πρώτο αποτέλεσμα από ένα πολύ μικρό χωριό και μας βγάζει πρώτους με καμιά δεκαπενταριά ψήφους. Εκατόν δεκαπέντε εμείς, εκατόν δέκα ο αντίπαλος. Λέω: «Εντάξει, έτυχε. Ήταν και το χωριό». Έρχεται το δεύτερο, μας βγάζει πάλι πρώτους. «Εντάξει, έτυχε. Θα ανατραπεί αυτό μόλις θα μπουν τα μεγάλα». Έρχεται το τρίτο, πάλι πρώτους. «Ωπ», λέμε, «κάτι συμβαίνει εδώ». Τώρα αρχίζαμε και την ψυλλιαζόμαστε ότι κάτι πάει να συμβεί.

Νομίζω, στα πρώτα δέκα ήμασταν, στα εννιά, πρώτοι. Και εκεί καταλάβαμε ότι το παιχνίδι έχει τελειώσει. Σοκ. Σοκ απερίγραπτο, υπό την έννοια ότι δεν το περιμέναμε, υπό την έννοια ότι δεν ήμασταν ψυχολογικά έτοιμοι να ζήσουμε έναν εκλογικό θρίαμβο. Κυρίως αυτό το έκανε ακόμα πιο ωραίο και ενδιαφέρον. Αλλά αυτό που ένιωσα εγώ εκείνη την ημέρα, παρότι όλοι δίπλα μου χαιρόντουσαν, εγώ ένιωσα έναν φόβο και έναν τρόμο. Αντιλαμβανόμενος ότι θα πρέπει για την επόμενη πενταετία να είμαι δήμαρχος και κυρίως να μπορέσω να διαχειριστώ όλο αυτό που θα πέσει πάνω μου με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Ήταν τεράστια η ευθύνη. Από τη μία ήθελα να χαρώ, να ξεσκάσω, να μου φύγει όλη η πίεση, αλλά από την άλλη συγκρατιόμουν. «Και τώρα τι κάνουμε; Πώς θα το διαχειριστούμε αυτό;». Ήταν μια δύσκολη ψυχολογικά κατάσταση. Όχι δύσκολη. Ωραία ήτανε, για να μην είμαι υπερβολικός. Αλλά ήταν λίγο μυστήρια, λίγο διπολική ίσως θα τη χαρακτήριζα.

Παρ’ όλα αυτά, ήταν μια πολύ ωραία βραδιά, ήταν από τις πιο ωραίες βραδιές της ζωής μου σε προσωπικό επίπεδο. Ήταν η ικανοποίηση γιατί όλο αυτό το οποίο είχε συμβεί τα προηγούμενα χρόνια, όλη αυτή η δουλειά, οι αγώνες, η προσπάθεια που ξεκινήσανε από τα μέσα της δεκαετίας του 2000, από το μικρό χωριό που κάναμε προσπάθεια για το περιβάλλον, για τα δάση, για τα δέντρα, για τον πολιτισμό. Μετά με τους οικολόγους, με την οικολογική κίνηση, με τη δημοτική κίνηση. Όλη αυτή η κοινωνική δράση, νομίζω, οδήγησε με έναν πολύ ωραίο τρόπο σε μια εκλογική επιτυχία και σε μία επιβεβαίωση. Δηλαδή δεν προέκυψε ξαφνικά, δεν προέκυψε ως αποτέλεσμα μιας φιλοδοξίας ή μιας ματαιοδοξίας. Προέκυψε ως αποτέλεσμα μιας πορείας. Και αυτό είναι το σωστό.

Και έτσι κατά την άποψή μου πρέπει να γίνονται τα πράγματα για να είμαστε ξεκάθαροι. Η αλήθεια είναι ότι μετά την επόμενη μέρα ξυπνήσαμε, καταφέραμε και ξυπνήσαμε. Μεσολάβησαν δυόμισι μήνες μέχρι να αναλάβουμε, προσπαθήσαμε να προετοιμαστούμε. Και στις 1 του Σεπτέμβρη πρωί πρωί, κατά τις 07:00 η ώρα παίρνω τα πράγματά μου και πάω στο δημαρχείο.

Σ.Μ. Πώς ήταν η πρώτη μέρα εκεί;

Ε.Ι. Δεύτερο σοκ. Δεν είχα καταλάβει. Δηλαδή ένιωσα όμως… Λέω «Τώρα πώς είναι να είσαι δήμαρχος; Τι κανείς; Πώς το ζεις; Και κυρίως πώς κυβερνάς ένα τόσο μεγάλο καράβι με τόσους ανθρώπους μέσα οι οποίοι είναι χρόνια εκεί; Πώς τους ελέγχεις; Πώς τους εμπνέεις να σε σεβαστούν ως δήμαρχο, να τους κερδίσεις σαν δήμαρχος;». Γιατί μην θαρρεί κανείς ότι ο τίτλος από μόνος του γεννά τον σεβασμό, την εκτίμηση και την υπακοή. Το «υπακοή», μέσα σε εισαγωγικά. Εννοώ το πώς μεταφέρονται οι εντολές και υλοποιούνται τα προγράμματα. Μην παρεξηγηθεί. Ήταν δύσκολη μέρα.

Και μάλιστα το χαρακτηριστικό της πρώτης μέρας στο δημαρχείο ήταν το εξής. Ότι: «Εντάξει, δεν έκανα και πολλά πράγματα. Γνώρισα τους ανθρώπους, με κατατόπισαν οι άνθρωποι του γραφείου και η διευθύντρια, κάναμε μια συνάντηση με τους διευθυντές το μεσημέρι όπου έγινε η πρώτη γνωριμία». Και το μεσημέρι βλέπω τον καιρό σκοτεινιάζει. «Εντάξει», λέω, «χαλάει ο καιρός». Και αρχίζει και βρέχει. Και πλημμυρίζει η πόλη. Και πλημμυρίζει η πόλη πρώτη μέρα στο δημαρχείο. Τέλος πάντων. Και βγαίνουμε έξω και κάνουμε μια γύρα στους πλημμυρισμένους τόπους να δούμε τι γινόταν. Δεν μπορούσα να κάνω και πολλά. Και μην θαρρεί κανείς ότι δεν έκανα κάτι. Οι υπηρεσίες ξέρανε τι έπρεπε να κάνουν. Πήγανε εκεί τα φορτηγά, καθαρίσανε, ανοίξανε ό,τι ήταν να ανοίξουνε.

Εγώ νομίζω όμως ότι για μένα η πρόκληση ήταν αυτή που περιέγραψα πιο πριν. Ότι για μένα η πρόκληση είναι να καταφέρω να πείσω τους ανθρώπους, να κερδίσω τους ανθρώπους. Δεν σημαίνει ότι επειδή έχω τον τίτλο του δημάρχου, που προέκυψε από ένα εκλογικό αποτέλεσμα, συνεπάγεται ότι ο άλλος θα σε διαχειριστεί και σαν δήμαρχο. Τον σεβασμό, την εκτίμηση και την αποδοχή την κερδίζεις, δεν στη χαρίζει κανείς. Και την κερδίζεις με την καθημερινή σου δράση. Και νομίζω ότι έτσι προσπάθησα να κινηθώ σεβόμενος τους ανθρώπους, εργαζόμενος πολύ σκληρά, δουλεύοντας  πάρα πολύ σκληρά και κυρίως και επίσης φτιάχνοντας μία ομάδα. Δηλαδή το αποτέλεσμα είναι ομαδικό.

ΟΚ, αντιλαμβάνομαι την αξία του ηγέτη, της ηγεσίας. Πολύ μεγάλη σημασία. Αλλά ένα από τα χαρακτηριστικά είναι και πώς χτίζεις μια ομάδα, το πώς σε εμπνέει μια ομάδα και πώς εμπνέεις τους ανθρώπους. Είναι κλειδί. Και ξαφνικά, λοιπόν, από το τίποτα, ίσως υπερβολικό το τίποτα, γίνεσαι δήμαρχος μιας αρκετά μεγάλης πόλης για τα δεδομένα της Ελλάδας. Και νομίζω ότι ήταν μία από τις πιο ωραίες εμπειρίες που έχω ζήσει, η οποία διεκόπη το 2019.

Σ.Μ. Εκείνη τη νύχτα το 2019 ήρθε το αντίστροφο συναίσθημα.

Ε.Ι. Το αντίστροφο συναίσθημα. Τη δεύτερη Κυριακή εγώ το περίμενα το αποτέλεσμα. Το ξέραμε ότι δεν θα είναι θετικό κατά πολύ μεγάλη πιθανότητα. Γιατί την πρώτη Κυριακή το αποτέλεσμα, επίσης, δεν ήταν καλό. Που δεν το περιμέναμε. Δηλαδή την πρώτη Κυριακή φάγαμε την ψυχρολουσία. Πιστεύαμε ότι θα είχαμε καλύτερο αποτέλεσμα. Η αίσθηση που είχαμε από τον κόσμο τους προηγούμενους μήνες ήταν ότι αποδεχόντουσαν ότι είμαστε μια καλή δημοτική αρχή. Όμως και δικά μας λάθη και δικά μου λάθη τα οποία δεν είναι ώρα να τα συζητήσουμε, έχουνε συζητηθεί επαρκώς, αλλά και το ευρύτερο πολιτικό κλίμα δυστυχώς δεν μας ευνόησαν. Είχε προηγηθεί η συζήτηση εκτεταμένα, ο χαμός για τη Συμφωνία των Πρεσπών, υπήρχε μια πολιτική κρίση του ΣΥ.ΡΙΖ.Α., ο οποίος μας υποστήριζε.

Όλα αυτά μας σημάδεψαν αρνητικά. Δηλαδή η συμφωνία των Πρεσπών επηρέασε δραματικά ή η πρωτοβουλία μας για τη διακοπή του καπνίσματος. Θα μου πεις τώρα, κανείς δεν μπορεί να ξέρει πώς θα ήταν τα πράγματα χωρίς αυτά. Αλλά η αίσθηση που είχαμε από τα πράγματα ήταν ότι θα μας έδινε ο κόσμος –γιατί έβλεπε ότι προσπαθούσαμε και ότι κάτι μπορούσαμε να κάνουμε–, η αίσθησή μας ότι θα μας έδινε μια ακόμα ευκαιρία. Αυτή ήταν η αίσθηση που είχαμε τους προηγούμενους μήνες. Και η αλήθεια είναι ότι ξαφνιαστήκαμε την πρώτη Κυριακή. Ήταν πάρα πολύ σκληρό το αποτέλεσμα. Εκεί ήτανε πολύ μεγάλη η πίκρα. Και όχι μόνο σ’ εμένα, σε όλη την ομάδα. Ήταν μια ψυχρολουσία.

Εγώ αυτό που είχα να κάνω μεταξύ της πρώτης και της δεύτερης Κυριακής ήταν να προσπαθήσω να ανατρέψω το αποτέλεσμα. Έκανα, νομίζω, έναν πολύ σκληρό αγώνα, αλλά όφειλα ταυτόχρονα να προετοιμάσω και τον εαυτό μου για τη διαχείριση μιας πιθανής ή επερχόμενης ήττας. Δηλαδή έπρεπε μες στη βδομάδα να διαχειριστώ ψυχολογικά αυτό που έρχεται. Πρώτον, για να προστατεύσω τον εαυτό μου, για να μην απογοητεύσω την ομάδα και κυρίως ο τρόπος που χάνεις είναι πάρα πολύ σημαντικός για την επόμενη μέρα. Πρέπει να μάθεις να χάνεις σωστά και με αξιοπρέπεια. Αποδεχόμενος τις ευθύνες σου και κοιτώντας την επόμενη μέρα. Και αποδεχόμενος και το αποτέλεσμα. Άρα την Κυριακή ήταν ένα αποτέλεσμα που μάλλον το περίμενα. Όχι μάλλον, το περίμενα. Είχα μια κρυφή ελπίδα ότι μπορεί να άλλαζε, αλλά πολύ μικρή.

Και προσπάθησα να το διαχειριστώ με τη μεγαλύτερη δυνατή αξιοπρέπεια και χωρίς να περιορίσω και την απογοήτευση των ανθρώπων που ήταν δίπλα μου. Της οικογένειάς μου, των δικών μου ανθρώπων, της ομάδος, των υποψηφίων, δίνοντας και το στίγμα της επόμενης μέρας. Σκληρό, βέβαια, αποτέλεσμα, πολύ σκληρό. Η ήττα είναι πολύ σκληρή, η πολιτική είναι πολύ σκληρή. Δηλαδή οι διακυμάνσεις και τα συναισθήματα είναι ακραία. Είναι –πώς το λένε– πολύ δυνατά, πολύ σκληρά, αδυσώπητα. Καμιά φορά νιώθεις σαν το καρυδότσουφλο που βρίσκεται σε μια τρικυμία και όπου το πάει το κύμα καμιά φορά. Το έχω νιώσει πολλές φορές κατά τη διάρκεια της δημαρχιακής μου θητείας. Είσαι εκτεθειμένος πολύ έντονα. Άρα ένα μεγάλο κύμα μπορεί να σε πάρει και να σε πετάξει οπουδήποτε. Αλλά αυτά είναι και τα ωραία της ζωής.

Σ.Μ. Ήμασταν η πρώτη πόλη που εφαρμόσαμε τον αντικαπνιστικό νόμο;

Ε.Ι. Ταυτόχρονα το κάναμε με τον Δήμο Τρικκαίων.

Σ.Μ. Και αυτό, ποιος την πήρε την απόφαση;

Ε.Ι. Καταρχήν, να πω το εξής. Ο νόμος προϋπήρχε, έτσι. Είχαν γίνει και παλιότερες προσπάθειες από παλιότερες κυβερνήσεις, αποτυχημένες. Τραγικό. Και θα σου πω ποιο ήταν το σκεπτικό. Εμείς είχαμε ξεκινήσει μια συζήτηση από πολύ νωρίς, ήδη από το 2018, ίσως και νωρίτερα, με τους φορείς της πόλης, «Παιδιά, πρέπει να το εφαρμόσουμε αυτό το πράγμα». Δηλαδή εγώ θεωρούσα δική μου υποχρέωση ως ένας άνθρωπος ο οποίος προέρχεται από τον χώρο της πολιτικής οικολογίας και ο οποίος θέλει να πρεσβεύει κάτι διαφορετικό, δεν είναι δυνατόν να μην κάνουμε μια προσπάθεια να προστατεύσουμε τη δημόσια υγεία και το τσιγάρο και τους πολίτες από το τσιγάρο. Για να μην μπορούν να είναι οι τόποι και οι χώροι και τα μαγαζιά και οι δημόσιοι χώροι, χώροι όπου μπορεί ο καθένας να πάει και χωρίς να κινδυνεύει η υγεία του.

Οπότε πήραμε την απόφαση έγκαιρα και σχεδόν ταυτόχρονα με τον Δήμο Τρικκαίων και με τον εκεί δήμαρχο, που ήμασταν φίλοι, ξεκινήσαμε αυτή την πρωτοβουλία. Η αλήθεια είναι όμως ότι στην περιοχή της Κοζάνης σε αντίθεση με την περιοχή των Τρικάλων, είχαμε πολύ μεγάλες αντιδράσεις και μας κόστισε και πολιτικά και εκλογικά πάρα πολύ. Γιατί μία κοινωνική τάξη και στη συγκεκριμένη περίπτωση τα καταστήματα εστίασης νιώθανε ότι τους είχαμε απέναντι. Θα μπορούσε, μια κριτική που θα μπορούσε να σκεφτεί, είναι ότι το κάναμε ίσως λίγο πιο χοντροκομμένο από ό,τι θα έπρεπε. Εντάξει, οι απόψεις διίστανται. Δεν έχω ακόμα κατανοήσει τι ακριβώς έχει συμβεί.

Σε κάθε περίπτωση, δεν μετανιώνω για αυτό γιατί η εμπειρία μετά έδειξε ότι πολύ καλά το κάναμε. Και μάλιστα στην Κοζάνη όπως και σε κάποιες άλλες πόλεις που είχαν ξεκινήσει και μετά από εμάς, η προσαρμογή ήρθε πιο εύκολα όταν πλέον η κυβέρνηση πήρε την απόφαση να εφαρμόσει αυτόν τον νόμο. Σε εμάς η μετάβαση του 2019, όταν η νέα κυβέρνηση τότε είπε: «Παιδιά, τέλος», σε εμάς έγινε πιο ομαλά. Γιατί είχε προϋπάρξει ήδη, είχε διαμορφωθεί η κουλτούρα ήδη από νωρίτερα.

Να πω και κάτι άλλο όμως. Τι λέει η δική μου εμπειρία στα πολιτικά πράγματα. Και όχι μόνο στα πολικά πράγματα. Αν θες να είσαι αποτελεσματικός, αν θέλεις να πεις ότι αφήνεις ένα στίγμα πίσω σου και οι άνθρωποι φεύγοντας λένε ότι «Αυτός προσπάθησε να κάνει κάτι και έκανε κάτι», αυτό δεν γίνεται πάντα με διπλωματικές μεθόδους και με μια λογική «Να τα έχουμε με όλους καλά». Αυτό σε σώζει ίσως από κακοτοπιές εκλογικές. Αλλά από την άλλη όμως αν θες πραγματικά να είσαι χρήσιμος, πρέπει κάποιες φορές και να πάρεις και δυσάρεστες αποφάσεις και δύσκολες, συγκρουσιακές. Εγώ είμαι αυτής της άποψης και αυτό εφαρμόζω. Μπορεί να κάνω και λάθος. Δεν ισχυρίζομαι ότι είναι σωστό αυτό που λέω. Αλλά αυτή είναι η άποψή μου και θα συνεχίσω να το λέω και θα συνεχίσω να την πιστεύω και να πορεύομαι.

Σ.Μ. Tο μέλλον;

Ε.Ι. Κανείς δεν μπορεί να πει για το μέλλον. Δεν ξέρω, θα δούμε. Θα δούμε τι μας περιμένει. Εγώ θα προσπαθήσω να κινούμαι με βάση τις αρχές μου. Δηλαδή αυτό που είπα σε κάποια φάση, ότι δεν θέλω να θυσιάσω. Είπα σε κάποια στιγμή ότι κάποιες εκλογικές επιτυχίες ή κάποιες θέσεις ή κάποια έρχονται ως αποτέλεσμα μιας πορείας. Αυτό είναι το σωστό. Και ας μην έρθουν, ρε παιδί μου, στην τελική. Δεν τρέχει και τίποτα. Άρα εμένα με ενδιαφέρει η πορεία. Η πορεία θα γεννήσει πράγματα ή μπορεί και να μην γεννήσει. Αλλά σημασία έχει η πορεία και πώς εσύ τη διαμορφώνεις. Άρα εγώ θα συνεχίσω να πορεύομαι με βάση το τι πιστεύω και το τι αντιλαμβάνομαι ότι είναι χρήσιμο. Μπορεί να κάνω και λάθος, μπορεί να πορεύομαι λάθος. Αλλά το [00:30:00] ζήτημα είναι να πορεύεσαι με βάση αυτό που πιστεύεις ότι είναι σωστό. Τώρα από κει και πέρα η ζωή και τα αποτελέσματα θα δείξουν.

Σ.Μ. Ευχαριστούμε πολύ.

πηγή:istorima.org