Η φράση εμφανίζεται σε διαφορετικές συζητήσεις, αλλά σχεδόν πάντα τελειώνει με την ίδια μικρή λέξη: «Θα γύριζα, αλλά…». Αλλά δεν βρίσκω εργασία στο αντικείμενό μου. Αλλά δεν ξέρω αν θα έχω προοπτική εξέλιξης. Αλλά ο σύντροφός μου δεν θα μπορούσε να εργαστεί εδώ. Αλλά αν κάνουμε οικογένεια, πώς θα οργανώνεται η καθημερινότητά μας;
Για ανθρώπους που μεγάλωσαν στην Κοζάνη, στην Πτολεμαΐδα, στη Φλώρινα, στην Καστοριά ή στα Γρεβενά και έφυγαν για σπουδές ή εργασία, η επιστροφή δεν είναι απλώς νοσταλγία. Είναι μια απόφαση που πρέπει να αντέχει οικονομικά και πρακτικά. Το να αγαπάς τον τόπο σου δεν σημαίνει ότι μπορείς να ζήσεις εκεί με οποιουσδήποτε όρους.
Οι αριθμοί εξηγούν γιατί το δίλημμα δεν είναι θεωρητικό
Η έκδοση «Regions in Europe 2026» της Eurostat καταγράφει για το 2025 ποσοστό συνολικής ανεργίας 15,3% στη Δυτική Μακεδονία, ένα από τα υψηλότερα μεταξύ των περιφερειών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόκειται για τον συνολικό δείκτη ανεργίας, όχι αποκλειστικά για την ανεργία των νέων. Παρόλα αυτά, δείχνει ότι η συζήτηση για την επαγγελματική προοπτική στην περιοχή έχει πραγματική βάση.
Η οικονομία της Δυτικής Μακεδονίας καλείται παράλληλα να προσαρμοστεί σε μεγάλες αλλαγές που συνδέονται με τη σταδιακή απομάκρυνση από το παραγωγικό μοντέλο του λιγνίτη. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο πόσες νέες θέσεις θα ανακοινωθούν, αλλά ποιες δεξιότητες θα χρειάζονται, πόσο σταθερές θα είναι οι ευκαιρίες και εάν οι κάτοικοι θα μπορούν να σχεδιάζουν το μέλλον τους με μεγαλύτερη ασφάλεια.
Η πρώτη δουλειά μπορεί να φέρει κάποιον πίσω. Η δεύτερη θα τον κρατήσει;
Ένα συχνά ξεχασμένο ερώτημα είναι τι συμβαίνει ύστερα από την πρώτη πρόσληψη. Αν ένας νέος επιστρέψει για μια θέση εργασίας, θα μπορεί σε τρία χρόνια να εξελιχθεί, να αλλάξει εργοδότη ή να δοκιμάσει μια διαφορετική επαγγελματική διαδρομή χωρίς να χρειαστεί να ξαναφύγει; Η ύπαρξη περισσότερων από μίας επιλογών είναι κρίσιμο στοιχείο για μια υγιή τοπική αγορά εργασίας.
Αυτό αφορά ιδιαίτερα τα ζευγάρια. Μια καλή προσφορά στον έναν δεν λύνει το πρόβλημα όταν ο άλλος δεν βρίσκει αντίστοιχη δυνατότητα. Η απόφαση για επιστροφή παίρνεται πολλές φορές από δύο ανθρώπους μαζί, όχι από τον εργαζόμενο που έχει την πιο εύκολη επαγγελματική μετακίνηση.
Το «μετά τη δουλειά» είναι μέρος της εξίσωσης
Η ποιότητα ζωής μετριέται σε φαινομενικά μικρά πράγματα: αν υπάρχει αξιόπιστη μετακίνηση χωρίς αυτοκίνητο, αν μια οικογένεια βρίσκει κατάλληλη κατοικία, αν μπορεί να οργανώσει τη φροντίδα ενός παιδιού ή ενός ηλικιωμένου, αν έχει πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες υγείας. Σε πόλεις και χωριά με κρύους χειμώνες, το κόστος και η ποιότητα της κατοικίας μπαίνουν ακόμη πιο έντονα στη συζήτηση.
Υπάρχει και κάτι που δεν μπαίνει εύκολα σε πίνακες: η δυνατότητα να κάνεις φίλους, να συμμετέχεις σε μια ομάδα, να πας σε μια παράσταση, να βρεις χώρους για δημιουργική δραστηριότητα. Δεν είναι «έξτρα» της ζωής. Είναι το κομμάτι που κάνει μια καθημερινότητα βιώσιμη και ενδιαφέρουσα.
Όλα αυτά είναι κοινωνικά ζητήματα της καθημερινής ζωής που συνδέονται άμεσα με την εργασία και τη δημογραφική προοπτική μιας περιοχής. Η οικονομική ανάπτυξη αποκτά ουσία όταν γίνεται αισθητή και στον χρόνο που περισσεύει στους κατοίκους για να ζήσουν.
Η επιστροφή δεν χρειάζεται να σημαίνει επιστροφή στο ίδιο επάγγελμα
Η εξ αποστάσεως εργασία, οι μικρές επιχειρήσεις που εξυπηρετούν πελάτες σε όλη την Ελλάδα, η δημιουργική οικονομία και οι συνεργασίες με εκπαιδευτικά ιδρύματα μπορούν να διευρύνουν τις δυνατότητες. Δεν αποτελούν μαγική λύση: δεν εφαρμόζονται σε όλα τα επαγγέλματα ούτε αντικαθιστούν την ανάγκη για υποδομές και σταθερές συμβάσεις. Δείχνουν, όμως, ότι η γεωγραφία δεν χρειάζεται πάντοτε να καθορίζει απόλυτα την επαγγελματική πορεία.
Τον Νοέμβριο του 2024, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ζήτησε μεγαλύτερη υποστήριξη των νέων στις αγροτικές και απομακρυσμένες περιοχές, με καλύτερη πρόσβαση σε εκπαίδευση και εργασία. Η ευρωπαϊκή αυτή προσέγγιση θυμίζει πως η παραμονή στον τόπο καταγωγής δεν είναι θέμα ατομικής προσπάθειας μόνο. Χρειάζεται συνθήκες που επιτρέπουν την επιλογή.
Καλύτερη ερώτηση από το «πώς θα τους κρατήσουμε»
Η συζήτηση συχνά μιλά για τους νέους σαν να οφείλουν να μείνουν ή να επιστρέψουν. Όμως όποιος επιλέγει μια άλλη πόλη δεν εγκαταλείπει τον τόπο του, όπως και όποιος μένει δεν πρέπει να θεωρείται ότι συμβιβάστηκε. Οι προσωπικές διαδρομές δεν χωρούν σε τέτοιους χαρακτηρισμούς.
Πιο ουσιαστικό θα ήταν να μετριούνται τα εμπόδια ένα προς ένα: πόσο διαρκεί μια μετακίνηση, πόσες διαφορετικές δουλειές μπορεί να διεκδικήσει ένας απόφοιτος, ποια είναι η πρόσβαση σε υπηρεσίες και πόσο εύκολα μπορεί ένας άνθρωπος να ξαναχτίσει κοινωνικό κύκλο. Εκεί κρύβονται οι απαντήσεις που δεν δίνει μια γενική εξαγγελία.
Ο στόχος για τη Δυτική Μακεδονία δεν μπορεί να είναι να ζητήσει από τους νέους να επιστρέψουν από υποχρέωση. Είναι να φτιάξει τις συνθήκες ώστε η φράση «θα γύριζα, αλλά…» να μη χρειάζεται πια τόσες εξηγήσεις. Η πραγματική επιτυχία θα είναι να μπορεί κάποιος να μείνει, να φύγει ή να επιστρέψει επειδή το επιλέγει — όχι επειδή δεν έχει άλλη λύση.
Συντάκτης: Κωνσταντίνος Τζώρτζογλου · Premiumweb.gr



















