Η αυτοκυριαρχία είναι πρωταρχικό στοιχείο για την ατομική πρόοδο.Ο αγώνας που διεξάγει ο άνθρωπος για την ατομική πρόοδο, ελευθερία και προσωπική ευτυχία, είναι ένας αγώνας επίπονος και πολυμέτωπος.Ο πιο μεγάλος του εχθρός βρίσκεται μέσα του και είναι ο ίδιος ο εαυτός του, που συναθροίζει όλα τα πάθη, τα κατώτερα ένστικτα,τις ορμές και τις προσωπικές του αδυναμίες.Έτσι η κυριαρχία πάνω στον ίδιο του εαυτό του οδηγεί στην κατάχτηση της εσωτερικής ελευθερίας, που θεμελιώνει την ατομική πρόοδο.
Η αυτοκυριαρχία είναι η νίκη κατά του ιδίου του εαυτού μας και ο Πλάτων πολύ σωστά τη θεώρησε ως ”πασών των νικών αρίστη και πρώτη ”.Η αυτοκυριαρχία χαρακτηρίζει τον άνθρωπο που είναι σε θέση να περιορίσει και να εξουδετερώσει τα ίδια τα πάθη του, να διαφυλάξει την αξιοπρέπεια και την υπόληψή του, να διατηρεί την ψυχραιμία και την ηρεμία του και να επιλέγει τις θέσεις και αποφάσεις του με μοναδικό κριτήριο
Η έννοια της αυτοκυριαρχίας είναι στενά συνδεδεμένη με τον αρχαίο νόμο του μέτρου. Ο άνθρωπος που χαρακτηρίζεται από την αρετή της αυτοκυριαρχίας ποτέ δε φτάνει στην υπερβολή και στην έλλειψη.Για παράδειγμα, ποτέ δεν υπεραισιοδοξεί ούτε και απελπίζεται, ποτέ δεν απογοητεύεται ούτε και παραφέρεται.Χαρακτηρίζεται από το ισοζύγισμα των λόγων,των σκέψεων,των ενεργειών και των συναισθημάτων.
Πέρα απ’ αυτά η δύναμη της αυτοκυριαρχίας προϋποθέτει τη σιγουριά και την αυτοπεποίθηση του ατόμου.Σε μια τέτοια περίπτωση τα συμπλέγματα κατωτερότητας και οι αδυναμίες δεν μπορούν να εξοστρακίσουν την πειθαρχία και την κυριαρχία του εσώτατου μας εαυτού.
Μέσα του ο κάθε άνθρωπος κουβαλάει τόσο το καλό, όσο και το κακό.Αυτές οι δύο δυνάμεις βρίσκονται σε μια διαρκή μάχη.Μέσα του συντελείται ένας συνεχής πόλεμος ανάμεσα στο δέον και το μη δέον,το καλό και το κακό,το ηθικό και το ανήθικο ,το ωραίο και το άσχημο.Για να μπορέσουν να κυριαρχήσουν οι δυνάμεις του καλού, του ηθικού,του δέοντος και του ωραίου, πρέπει ο άνθρωπος να είναι θωρακισμένος με μεγάλη ψυχική δύναμη,με την δύναμη του λογικού και με την δύναμη της πίστης σε υψηλές ηθικές και πνευματικές αξίες.Μόνο ο άνθρωπος ο σωστά παιδευμένος μπορεί να νικήσει την Κίρκη που κρύβεται μέσα του.
Ο άνθρωπος μόνο μέσα από προσωπικές θυσίες, πόνους και παθήματα θα μπορέσει να ολοκληρώσει την προσωπικότητά του.Αυτό όμως δε θα τον οδηγήσει στο δρόμο της προσωπικής εξέλιξης και ανάδειξης.Κι αυτό γιατί η αυτοκυριαρχία είναι η πηγή κάθε δημιουργικής πνοής και κάθε επιστημονικής έρευνας.Όταν στην τέχνη και την επιστήμη χάσει ο άνθρωπος την κυριαρχία πάνω στον εαυτό του,τότε τα δημιουργήματά του δεν εκπληρώνουν τον ύψιστο σκοπό της δημιουργίας και της έρευνας,που είναι η συνεχής αναζήτηση της αλήθειας και η προαγωγή και η ανάδειξη της ανθρώπινης ύπαρξης.
Μέσα στην ιστορία μπορούμε να βρούμε παραδείγματα όπου η αυτοκυριαρχία του ατόμου οδήγησε σε μια εσωτερική ολοκλήρωση και ατομική πρόοδο.Η ηρεμία και η αυτοκυριαρχία του Σωκράτη -όπως φαίνεται στους πλατωνικούς διαλόγους -τον ώθησε σε αξιοθαύμαστες παρατηρήσεις στο χώρο της φιλοσοφίας.Η σημασία της αυτοκυριαρχίας φαίνεται και από ένα άλλο παράδειγμα από την ιστορία της φιλοσοφίας.Οι Στωικοί φιλόσοφοι ύψωσαν την αυτοκυριαρχία ή την ”απάθεια”, όπως την ονόμασαν, σε ύψιστο σκοπό της ανθρώπινης ύπαρξης.Όμως το πιο διαχρονικό παράδειγμα μας έρχεται μέσα από τον Ομηρικό κόσμο και από τον αιώνιο Οδύσσειο παράδειγμα.Η αυτοκυριαρχία του
Οδυσσέα μπροστά στους πολυποίκιλους πειρασμούς τον οδήγησε στην δικαίωση του μακρινού αγώνα του που ήταν η επιστροφή στην Ιθάκη.
Αντίθετα, όταν ο άνθρωπος χάσει τον έλεγχο του εαυτού του, όταν γίνει άβουλο όργανο των παθών και των ορμών του, τότε χάνει την ελευθερία της βουλησής του.Η δύναμη της λογικής παραγκωνίζεται και τη θέση της παίρνει η δύναμη του πάθους,του ενστίκτου και των δεισιδαιμονιών.Καθώς το άτομο χάνει την λογική,που είναι και η ειδοποιός διαφορά του από τα άλλα έμβια όντα,σε τίποτα δεν υπερέχει από τα ζώα.Η καθημερινή ζωή είναι γεμάτη από παραδείγματα που δείχνουν, που μπορεί να φτάσει η δύναμη του πάθους.Τα αποτελέσματα της αδυναμίας του ατόμου να κυριαρχήσει στον εσώτατο-αληθινό εαυτό του είναι ο εξευτελισμός της ανθρώπινης ύπαρξης,των ανθρώπινων αξιών και το σταμάτημα της ατομικής και γενικότερα της κοινωνικής προόδου.
Από την εποχή του Σωκράτη και του Πλούτωνα καθορίστηκε ότι η ψυχή του ανθρώπου αποτελείται από τα συναισθήματα,τα πάθη και το λογικό.Το λογικό ώς η υψίστη ανθρώπινη λειτουργία πρέπει να κυριαρχεί και να μετριάζει τα πάθη και τα συναισθήματα.Μόνο με τη χαλιναγώγηση από το λογικό των άλλων εσώτατων πτυχών της ανθρώπινης ψυχής θα μπορέσει ο άνθρωπος να υψωθεί.Αυτό μπορεί να γίνει μόνο ”αν μεν η σκέψης σου υψηλή…αν εκλεκτή συγκίνησης το πνεύμα και το σώμα σου αγγίζει ” σύμφωνα με τον ποιητικό λόγο του Κ.Καβάφη.
”Εκείνος μόνο μπορεί να κυβερνήσει άλλους,που μπορεί να κυβερνήσει τον εαυτό του”.
Σόλων ο Αθηναίος (περίπου 640-560 π.χ.).
ΒΙΣΚΑ ΖΩΗ-ΠΟΛΥΞΕΝΗ
