Βασίλης Παπαδημούλης: Στον Πεντάλοφο Βοΐου, εκεί όπου οι πέτρινοι δρόμοι κρατούν ακόμη τον απόηχο άλλων εποχών και τα παλιά αρχοντικά μοιάζουν να αφουγκράζονται τη σιωπή της Πίνδου, πραγματοποιήθηκε μια συνάντηση που ξεπερνούσε τα όρια μιας απλής εκδήλωσης. Ήταν ένα αντάμωμα της ίδιας της γης. Μια μυστική συνομιλία ανάμεσα στα βουνά, στα ποτάμια, στους βράχους και στον χρόνο.
Εκεί ενώθηκαν οι φωνές τριών μεγάλων γεωπάρκων της UNESCO — του Γεωπάρκου Γρεβενών–Κοζάνης, του Βίκου–Αώου και του Μετεώρων–Πύλης — μεταφέροντας στον Πεντάλοφο την ψυχή της ελληνικής γης.
Γύρω από το χωριό η Πίνδος στεκόταν αγέρωχη και επιβλητική, σαν πανάρχαιος φύλακας της μνήμης. Οι κορυφές της, χαμένες μέσα στις ομίχλες, έμοιαζαν να αφηγούνται ιστορίες από τότε που η γη ακόμη διαμορφωνόταν, όταν τα νερά και οι άνεμοι γεννούσαν φαράγγια, ποτάμια και βράχους. Μέσα σε αυτό το σκηνικό, οι άνθρωποι που πήραν τον λόγο δεν μιλούσαν μόνο ως επιστήμονες ή εκπρόσωποι φορέων· μιλούσαν σαν αφηγητές της ίδιας της φύσης, σαν άνθρωποι που έμαθαν να διαβάζουν τη μνήμη της γης μέσα στην πέτρα και στο νερό.
Την παρουσίαση του Γεωπάρκου Γρεβενών–Κοζάνης έκανε η υπεύθυνη του γεωπάρκου, Άννα Μπάτση, μαζί με τον γενικό διευθυντή της ΑΝΚΟ, Αναστάσιος Σιδηρόπουλος. Μέσα από τα λόγια τους αναδύθηκε ένας κόσμος βαθύς και αρχέγονος. Ένας τόπος όπου τα απολιθώματα κρατούν ακόμη μέσα τους την ανάσα χαμένων εποχών και τα πετρώματα αφηγούνται τη γεωλογική περιπέτεια εκατομμυρίων ετών. Μίλησαν για δάση που σκεπάζουν τις πλαγιές της δυτικής Μακεδονίας, για πέτρινα γεφύρια που ενώνουν όχι μόνο όχθες αλλά και εποχές, για μονοπάτια που οδηγούν τον άνθρωπο βαθύτερα μέσα στην άγρια ομορφιά της φύσης.
Το Γεωπάρκο Βίκου–Αώου παρουσίασε ο βιολόγος Χαρίτακης Παπαιωάννου, μεταφέροντας στην αίθουσα την άγρια μεγαλοπρέπεια της Ηπείρου. Μέσα από την αφήγησή του ζωντάνεψαν τα βαθιά φαράγγια του Βίκου, εκεί όπου οι κάθετοι βράχοι μοιάζουν να αγγίζουν τον ουρανό και ο άνεμος περνά σαν αρχαίος θρήνος ανάμεσα στις χαράδρες. Ο Αώος κυλούσε μέσα στις λέξεις του σαν ποτάμι αιώνων, διασχίζοντας δάση, αλπικές λίμνες και πέτρινα γεφύρια, παρασύροντας μαζί του εικόνες μιας φύσης που παραμένει ακόμη αυθεντική και αδάμαστη. Η Ήπειρος παρουσιάστηκε σαν τόπος σχεδόν μυθικός, όπου η σιωπή των βουνών γίνεται γλώσσα της ψυχής.
Κι ύστερα ήρθαν τα Μετέωρα. Το Γεωπάρκο Μετεώρων–Πύλης παρουσίασε η Έφη Φωτάκη, και τότε μέσα στις λέξεις γεννήθηκε ένα τοπίο που μοιάζει να στέκει ανάμεσα στη γη και στον ουρανό. Οι τεράστιοι βράχοι των Μετεώρων υψώθηκαν σαν πέτρινοι γίγαντες, φύλακες της πίστης και της αιωνιότητας. Στο φως του δειλινού έμοιαζαν με ακίνητα καράβια πάνω σε πέτρινη θάλασσα, ενώ τα μοναστήρια στις κορυφές τους έδιναν την αίσθηση πως αιωρούνται έξω από τον χρόνο. Η περιοχή της Πύλης, με τα ορμητικά νερά, τα πυκνά δάση και τα βουνά που αγκαλιάζουν τον θεσσαλικό κάμπο, παρουσιάστηκε σαν ένας τόπος όπου η φύση και η ανθρώπινη παρουσία συμπορεύονται αρμονικά εδώ και αιώνες.
Ξεχωριστή στιγμή της εκδήλωσης αποτέλεσε η ομιλία του καθηγητή αρχιτεκτονικής Βασίλης Γκανιάτσης. Με λόγο βαθιά ποιητικό και ουσιαστικό, πραγματοποίησε μια μεγάλη νοερή περιπλάνηση στις φυσικές ομορφιές του πλανήτη. Από τις μεγάλες οροσειρές της γης και τα φαράγγια που δημιούργησε ο χρόνος, μέχρι τους πολιτισμούς που γεννήθηκαν δίπλα στην πέτρα και έμαθαν να ζουν μαζί της, ο λόγος του έμοιαζε με ταξίδι στην ίδια την ιστορία της φύσης και του ανθρώπου.
Και καθώς αυτή η περιήγηση κορυφωνόταν, όλα έμοιαζαν να οδηγούν φυσικά πίσω στον Πεντάλοφο. Στο χωριό των πετράδων. Εκεί όπου η πέτρα δεν υπήρξε ποτέ απλώς υλικό οικοδομής, αλλά ψυχή, τέχνη και τρόπος ζωής. Ο καθηγητής στάθηκε ιδιαίτερα στη μεγάλη προσπάθεια δημιουργίας της σχολής πέτρας, που πρόκειται να ιδρυθεί στον Πεντάλοφο ώστε να διατηρηθεί και να μεταδοθεί στις επόμενες γενιές η σπουδαία τέχνη των μαστόρων της πέτρας.
Μέσα από τα λόγια του αναδύθηκαν οι μορφές των παλιών πετράδων της Πίνδου — ανθρώπων που γνώριζαν να «διαβάζουν» την πέτρα πριν την αγγίξουν, που ήξεραν τη φλέβα κάθε βράχου και τη δύναμη κάθε υλικού. Δεν έχτιζαν μόνο σπίτια, γεφύρια και εκκλησίες· έχτιζαν μνήμη. Μετέτρεπαν το άγριο σώμα του βουνού σε πολιτισμό. Τα έργα τους έμοιαζαν να γεννήθηκαν από την ίδια τη γη, σαν φυσική συνέχεια του τοπίου.
Η σχολή πέτρας παρουσιάστηκε σαν μια πράξη αντίστασης απέναντι στη λήθη. Σαν μια γέφυρα που θα ενώσει το χθες με το αύριο. Γιατί η τέχνη των πετράδων δεν είναι μόνο τεχνική· είναι σοφία αιώνων, μια βαθιά σχέση του ανθρώπου με τη φύση. Είναι η απόδειξη πως ο άνθρωπος μπορεί να δημιουργεί χωρίς να πληγώνει το τοπίο, να συνεργάζεται με τη γη αντί να την καταστρέφει.
Όσο προχωρούσε η εκδήλωση, οι ομιλίες έπαψαν να μοιάζουν με απλές παρουσιάσεις. Έγιναν εικόνες, ήχοι και μνήμες. Έγιναν ποίηση γραμμένη πάνω σε βράχια και ποτάμια. Οι άνθρωποι που βρέθηκαν εκεί δεν μιλούσαν μόνο για γεωλογία ή τουρισμό· μιλούσαν για ευθύνη. Για την ανάγκη να προστατευθούν αυτοί οι τόποι πριν η λήθη και η αδιαφορία τραυματίσουν την ομορφιά και την ψυχή τους.
Γιατί τα γεωπάρκα της UNESCO δεν είναι απλώς φυσικά τοπία μεγάλης αξίας. Είναι ζωντανά σχολεία της γης. Είναι τόποι όπου ο άνθρωπος μπορεί να μάθει ξανά να ακούει τη φύση, να κατανοεί τον χρόνο και να συνειδητοποιεί πόσο μικρός είναι μπροστά στην αιωνιότητα της δημιουργίας. Και ο Πεντάλοφος, με την ιστορία των πετράδων του και τη σχολή πέτρας που ετοιμάζεται να γεννηθεί, έμοιαζε σαν φυσική συνέχεια αυτής της μεγάλης κληρονομιάς της γης και του ανθρώπου.
Καθώς η νύχτα απλωνόταν πάνω από το χωριό και τα φώτα άναβαν ένα ένα σαν μικρές χρυσές φλόγες μέσα στο σκοτάδι, η Πίνδος στεκόταν γύρω τους σιωπηλή και επιβλητική. Σαν να άκουγε τις υποσχέσεις των ανθρώπων. Σαν να περίμενε από εκείνους να γίνουν οι φύλακες των θησαυρών της.
Και μέσα στη βαθιά σιωπή των βουνών γεννιόταν μια αλήθεια δυνατή: πως όσο ο άνθρωπος σέβεται τη μνήμη της γης και προστατεύει τους θησαυρούς της φύσης και της παράδοσης, τόσο η ίδια η γη θα συνεχίζει να του χαρίζει ομορφιά, ιστορία και ζωή. Γιατί η Πίνδος δεν είναι μόνο βουνά και πέτρες. Είναι μια ζωντανή ψυχή της Ελλάδας. Και τα γεωπάρκα της UNESCO, μαζί με την αιώνια τέχνη των πετράδων της, είναι οι τελευταίοι μεγάλοι αφηγητές αυτής της ψυχής.
