Πέρασαν κιόλας 30 χρόνια από τότε που έφυγε ο Ανδρέας. Και δεν είναι μόνο όσοι ανήκουμε στον χώρο της σοσιαλδημοκρατίας που τον θυμόμαστε. Σχεδόν όλοι έχουν να διηγηθούν μια ιστορία από εκείνη την εποχή.
Άλλος θυμάται τις συγκεντρώσεις στη Θεσσαλονίκη, όπου η πόλη βούλιαζε από τον κόσμο. Άλλος το Σύνταγμα, με τα πλήθη να γεμίζουν την πλατεία και να δίνουν την αίσθηση πως έτριζαν τα τζάμια της Βουλής. Θυμόμαστε τις νύχτες που κολλούσαμε αφίσες, τις σκοπιές έξω από τα τοπικά γραφεία για να μην μας σπάσουν τα τζάμια, τις ατέλειωτες πολιτικές συζητήσεις στα καφενεία και τους καβγάδες στις πλατείες. Θυμάμαι ακόμη μια προεκλογική συγκέντρωση στην Κοζάνη. Υπήρχε μια μεγάλη αφίσα του ΠΑΣΟΚ που έγραφε με τεράστια γράμματα: «ΜΠΡΟΣΤΑ! ΟΧΙ ΠΙΣΩ, ΟΥΤΕ ΣΗΜΕΙΩΤΑ». Ήμουν τότε δέκα, ίσως έντεκα χρονών. Ρώτησα τον πατέρα μου τι σημαίνει η λέξη «σημειωτά». Μου απάντησε πως σημαίνει «με μικρά βήματα». Δεν κατάλαβα και τον ξαναρώτησα. Γύρισε, με κοίταξε και μου είπε χαμογελώντας: «Μουζαβεζίτικα πατήματα, ρε παιδί μου!». Γέλασα, αλλά κατάλαβα αμέσως το νόημα. Ήταν χρόνια γεμάτα πάθος, ελπίδα και πίστη ότι η Ελλάδα μπορούσε να αλλάξει. Χρόνια ζωγραφισμένα με όραμα για μια νέα χώρα, πιο δίκαιη, πιο δυνατή, με προοπτική να ξαναγίνει ένα μεγάλο έθνος. Τελικά, τριάντα χρόνια μετά, το όραμα έμεινε ζωντανό στις αναμνήσεις. Η ελπίδα, όμως, χάθηκε κάπου στον δρόμο.
Και σήμερα, τριάντα χρόνια μετά, το πολιτικά αταυτοποίητο ΚΙΝΑΛ προσπαθεί να ποζάρει ως ΠΑΣΟΚ. Καπηλεύεται ένα ιστορικό όνομα και δείχνει να πιστεύει ότι αρκεί να κολλήσει δίπλα στο ΚΙΝΑΛ τις μαγικές λέξεις «Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα» για να επιστρέψει ο κόσμος. Λες και οι πολίτες θα εμπιστευθούν ξανά έναν χώρο μόνο και μόνο επειδή χρησιμοποιεί ένα σύμβολο ή ένα όνομα. Τις τελευταίες ημέρες τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης γέμισαν με ιστορίες για τον Ανδρέα. Και πρωταγωνιστές σε αυτές εμφανίζονται άνθρωποι που δεν είχαν καμία σχέση με τους αγώνες, τις αγωνίες και τα οράματα εκείνης της εποχής. Λίγη σοβαρότητα δεν θα έβλαπτε. Οι πραγματικοί ΠΑΣΟΚοι και σοσιαλιστές δεν ήταν όσοι αναζητούσαν μια θέση, μια καρέκλα ή μια φωτογραφία δίπλα στην εξουσία. Ήταν οι ανώνυμοι άνθρωποι που πίστεψαν σε μια ιδέα. Οι αγρότες, οι εργάτες, οι βιοτέχνες, οι μικρομεσαίοι επαγγελματίες, οι έμποροι της γειτονιάς. Άνθρωποι που είδαν στον Ανδρέα την ελπίδα για κοινωνική δικαιοσύνη και αξιοπρέπεια.
Ήταν οι άνθρωποι που πίστεψαν σε αρχές σε όραμα στα λόγια του, όπως.
- «Η δημοκρατία δεν έχει νόημα χωρίς κοινωνική δικαιοσύνη.»
- «Στο επίκεντρο της πολιτικής μας βρίσκεται ο άνθρωπος.»
- «Η Αλλαγή σημαίνει συμμετοχή του λαού και όχι προνόμια για τους λίγους.»
- «Η εθνική ανεξαρτησία, η λαϊκή κυριαρχία και η κοινωνική απελευθέρωση είναι αδιαχώριστες έννοιες.»
- «Θέλουμε μια κοινωνία ανθρωπιάς και αλληλεγγύης.»
- «Ο λαός πρέπει να είναι πρωταγωνιστής και όχι θεατής των εξελίξεων.»
- «Δεν υπάρχουν πολίτες δεύτερης κατηγορίας.»
- «Η πρόοδος μετριέται από το πόσο βελτιώνεται η ζωή των πολλών και όχι των λίγων.»
- «Η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες.»
Αυτές οι φράσεις δεν ήταν απλά συνθήματα. Ήταν ένας πολιτικός και κοινωνικός κώδικας που ενέπνευσε εκατομμύρια ανθρώπους. Γι’ αυτό και ο Ανδρέας δεν έγινε απλώς ένας ακόμη πρωθυπουργός. Έγινε πολιτικό φαινόμενο. Πού να ξαναβρεθεί ένας τέτοιος ηγέτης; Μετά από εκείνον είδαμε μόνο απομιμήσεις, άλλες καλύτερες και άλλες χειρότερες, αλλά ποτέ το αυθεντικό. Για πολλούς από εμάς, το ΠΑΣΟΚ τελείωσε πολιτικά τη μέρα που έφυγε ο Ανδρέας. Υπήρξε αργότερα μια μικρή αχτίδα ελπίδας με τον Μιχάλη, έναν άνθρωπο που μιλούσε για παραγωγική Ελλάδα, περιφερειακή ανάπτυξη και εθνικό σχέδιο. Όμως κι εκείνος έφυγε νωρίς, αφήνοντας ανεκπλήρωτες πολλές από τις ιδέες του. Έτσι, τριάντα χρόνια μετά, μένουν οι αναμνήσεις, οι ιστορίες και η νοσταλγία μιας εποχής που πίστεψε ότι μπορούσε να αλλάξει τη χώρα. Το όραμα έμεινε. Η ελπίδα χάθηκε. Και όσοι σήμερα επιχειρούν να φορέσουν τα ρούχα εκείνης της εποχής, καλό θα ήταν πρώτα να αποδείξουν ότι διαθέτουν κάτι από το ανάστημά της.
Αφιερωμένο σε όλους εμάς τους ρομαντικούς παλιούς ΠΑΣΟΚους. Δεν ξέρω αν τελικά αγαπήσαμε περισσότερο το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα ή τον ίδιο τον Ανδρέα. Για τη δική μας γενιά, ΠΑΣΟΚ, σοσιαλισμός και Ανδρέας ήταν σχεδόν συνώνυμες έννοιες. Μπορεί να διαψευστήκαμε σε πολλά, μπορεί να απογοητευτήκαμε ακόμη περισσότερες φορές, όμως κανείς δεν μπορεί να μας πάρει τις αναμνήσεις, τα όνειρα και την πίστη που είχαμε σε μια καλύτερη Ελλάδα. Γιατί για εμάς ο Ανδρέας δεν ήταν απλώς ένας πολιτικός. Ήταν μια ολόκληρη εποχή.
