Στις 25 Ιουνίου είχα δημοσιεύσει μια φωτογραφία από τα πρώτα χρόνια της λιγνιτικής εποχής της Πτολεμαΐδας, στην οποία διακρινόταν το βαγόνι 101 της ΛΙ.ΠΤΟΛ. (Λιγνιτωρυχεία Πτολεμαΐδος) εν ώρα εργασίας, λίγους μόλις μήνες μετά την κατασκευή και την παραλαβή του.
Σήμερα, η ιστορία μάς πήγε ένα βήμα πιο πίσω.
Στη νέα αυτή φωτογραφία βλέπουμε το ίδιο βαγόνι, το 101, όχι πια στο ορυχείο, αλλά μέσα στο εργοστάσιο της KRUPP, στη φάση της τελικής προετοιμασίας του, πριν πάρει τον δρόμο για την Πτολεμαΐδα. Πρόκειται, ουσιαστικά, για το ίδιο τεκμήριο σε μια προγενέστερη στιγμή της ζωής του: λίγο πριν ενταχθεί στην παραγωγική διαδικασία που θα συνδεόταν άρρηκτα με την οικονομική και κοινωνική εξέλιξη της περιοχής.
Ιδιαίτερη αξία έχει και η πίσω όψη της φωτογραφίας, όπου αναγράφονται πολύτιμα στοιχεία:
Και τώρα η μικρή, σχεδόν απολαυστική, λεπτομέρεια: στην επιγραφή του βαγονιού διαβάζουμε τη λέξη «ΧΩΡΗΤΚΙΟΤΗΣ» αντί για το σωστό «ΧΩΡΗΤΙΚΟΤΗΣ». Το ίδιο λάθος φαίνεται και στο πίσω βαγόνι. Αν το βλέπαμε σήμερα αποκομμένο από το ιστορικό του πλαίσιο, ίσως κάποιος να έλεγε χαριτολογώντας ότι πρόκειται για ένα από εκείνα τα λαθάκια της τεχνητής νοημοσύνης.
Μόνο που εδώ η τεχνητή νοημοσύνη δεν είχε καμία απολύτως σχέση· το λάθος είναι αυθεντικά ανθρώπινο και γι’ αυτό ακόμη πιο γοητευτικό ως λεπτομέρεια μιας άλλης εποχής.
Τέτοια τεκμήρια θα μπορούσαν ασφαλώς να είχαν αξιοποιηθεί και στο ντοκιμαντέρ «Μαύρος Χρυσός», καθώς φωτίζουν με ιδιαίτερο τρόπο τις απαρχές της βιομηχανικής ιστορίας της Πτολεμαΐδας.
Η στιγμή, όμως, δεν βοήθησε. Αυτό δεν αλλάζει τη σημασία τους. Άλλωστε, τα ντοκουμέντα δεν σταματούν ποτέ να εμφανίζονται και κάθε νέο εύρημα μάς βοηθά να συμπληρώνουμε, κομμάτι κομμάτι, το μεγάλο παζλ της τοπικής μας ιστορίας.
Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο εντυπωσιακό απ’ όλα:
ότι, τόσα χρόνια μετά, ένα παλιό φωτογραφικό χαρτί μπορεί ακόμη να μας γυρίσει πίσω στον χρόνο και να μας δείξει όχι μόνο τι έγινε, αλλά και τι προηγήθηκε.
