Γράφει ο Γιώργος Κοτζαερίδης.
συνέχεια
Στην Αγία Κυριακή.
Η Αγία Κυριακή ανήκε στην υποδιοίκηση Μιχαλιτσίου και το
παλιό ελληνικό της όνομα ήταν Καμαριωτάτοι. Κερεμέντ ήταν το παλιό
τουρκικό της όνομα, με το οποίο την αναγνωρίζουν μόνο οι ηλικιωμένοι
Τούρκοι, όχι όμως και οι νεώτεροι.
Στην Αγία Μαρίνα της Βέροιας συνάντησα τον παππού Χρήστο, ο οποίος
μου εξιστόρησε όλα όσα ήξερε και θυμόταν για το χωριό του.
«Στην Κερεμέντ, Γιώργο, κατοικούσαν, περίπου 500 με 600 άτομα. Ανήκαμε
και εμείς στα Πιστικοχώρια και μας ονόμαζαν έτσι διότι οι πρόγονοί μας
ήταν τσομπάνοι του σουλτάνου και εγκαταστάθηκαν σε αυτή την περιοχή
μεταξύ Απολλωνιάδας-Προύσας και Μιχαλιτσίου, προερχόμενοι από την
περιοχή της Μάνης και των Αγράφων. Πολλές φορές άκουγα τους παππούδες
μου και τους συγχωριανούς να περηφανεύονται για την καταγωγή τους.
Είμαστε γνήσιοι Έλληνες, καταγόμαστε από τη Μάνη και μας έφερε εδώ η
βασίλισσα Μάρω, για να βοσκάμε τα κοπάδια του σουλτάνου.
Το όνομά του το χωριό το οφείλει στην εκκλησία του χωριού, η οποία
ήταν αφιερωμένη στη μεγαλομάρτυρα Αγία Κυριακή. Τη θυμάμαι την
εκκλησία μας. Ήταν πολύ παλιά, από τις πιο παλιές εκκλησίες της
περιοχής και είχε κτιστεί τον 18ο αιώνα. Τοποθετημένη στο βορειοδυτικό
μέρος του χωριού, σε απόσταση ενός χιλιομέτρου από αυτό, είχε το
μεγαλύτερο τμήμα της κτισμένο μέσα στην γη.
Για να μπει κανείς μέσα έπρεπε να κατέβει πέντε έως έξι σκαλοπάτια.
Στους τοίχους της είχε πολλές αγιογραφίες, οι οποίες, απ’ ότι έλεγαν
οι παλαιότεροι, είχαν μεγάλη αρχαιολογική αξία. Δεν ξέρω γιατί ήταν
τόσο μακριά από το χωριό, αλλά πολλές φορές βαριόμασταν και δεν
πηγαίναμε να εκκλησιαστούμε, με αποτέλεσμα να μας μαλώνουν οι γονείς
μας.
Είχε στη διάθεσή της μεγάλη περιουσία, την οποία αποκαλούσαν «μεράδες»
και με τα έσοδά της πλήρωνε τους δασκάλους του σχολείου, τους ιερείς,
τους Πρωτόγερους και βοηθούσε τους συγχωριανούς που είχαν ανάγκη
βοήθειας.
Ο θεσμός του Πρωτόγερου ήταν κοινός σε όλα τα Πιστικοχώρια, αλλά και
στα άλλα Ελληνικά χωριά. Πρωτόγερος ήταν ένας κάτοικος του χωριού,
στον οποίο ο μουχτάρης ανέθετε την φιλοξενία των Οθωμανών οι οποίοι
για διάφορους λόγους περνούσαν από το χωριό.
Την υποχρέωση αυτή την είχαν οι Πιστικοχωρίτες από τότε που
εγκαταστάθηκαν στην περιοχή.
Στις επτά Ιουλίου, που γιορτάζαμε την εκκλησία μας, ήμασταν όλοι εκεί.
Κανείς δεν ήθελε να χάσει το μεγάλο πανηγύρι που ακολουθούσε μετά τη
Θεία Λειτουργία. Μαζευόμασταν λοιπόν, στην πλατεία του χωριού,
χορεύαμε και τραγουδούσαμε…….
«Τούρκεψε ο Γιώργης, ο Γιωργής»
Ένα μεγάλο θαύμα, μεγάλο πατιρντί,
τούρκεψαν το Γιώργο, το Γιώργο, το Γιωργή
μεσ’ την Ανατολή.
Του τάζουν αγελάδια, του τάζουνε φλουριά
του τάζουν Τσερκεζούλα που προσκυνά τζαμιά.
Σαν τα ‘κουσε η μανούλα τ’ πέφτ’ και λιγοθυμά.
-Δεν είναι εδώ μαχαίρι για να μαχαιρωθώ;
Δεν είναι εδώ νερό, να πέσω να πνιγώ;
Άφησ’ την Τσερκεζούλα που προσκυνά τζαμί
και πάρε τη Μαρία που προσκυνά Σταυρό.
-Δε θέλω τη Μαρία που προσκυνά Σταυρό
μόν’ θέλω την Τσερκεζούλα που προσκυνά τζαμί.
Φτάνει κι ο γιος, ο μέγας και την παρηγορεί.
Άφησ’ τον μάνα, άφησ’ αυτόνε το σκυλί,
αυτός Τούρκος θα γίνει και θα μας αρνηθεί.»
Εμείς, τα παιδιά, μαζευόμασταν σε μια γωνιά, σε μια άλλη οι μάνες μας
και παρακολουθούσαμε τους άνδρες του χωριού, τους πατεράδες μας, που
γλεντούσαν. Χαρακτηριστικοί χοροί ήταν οι καρσιλαμάδες και οι
ζεμπεκιές.
Μετά τους χορούς, ζαλισμένοι από τη ρακί και το κρασί, έβγαζαν τα
πιστόλια τους και πυροβολούσαν στον αέρα.
Τις υπόλοιπες μέρες του χρόνου, ασχολούνταν με τη γεωργία και την
κτηνοτροφία. Τα παιδιά δεν πήγαιναν στο σχολείο. Προτιμούσαν να
βοηθούν τους γονείς τους στις γεωργικές δουλειές ή να φυλάνε τα
πρόβατα.
Τα περισσότερα καλλιεργήσιμα χωράφια βρίσκονταν στην περιοχή Χαϊντάτ
Μερασί. Είχαμε και εμείς χωράφια σε αυτήν την περιοχή και την
επισκεπτόμασταν συχνά για να δούμε την πρόοδο των σιτηρών.
Δίπλα ήταν μια άλλη περιοχή, την οποία ονόμαζαν Λεκούδι, από την οποία
βγάζαμε μεγάλες άσπρες πέτρες, σαν μάρμαρα. Τις φέρναμε στο σπίτι και
τις χρησιμοποιούσαμε για τον καλλωπισμό των αυλών μας.
Θυμάμαι και μια άλλη περιοχή, που αποτυπώθηκε στη μνήμη μου εξαιτίας
ενός περιστατικού που συνέβη εκεί. Μια φτωχή γριούλα που δούλευε στα
χωράφια για να ζήσει τα άρρωστα παιδιά της, αδιαθέτησε κατά την ώρα
της δουλειάς της. Αισθάνθηκε έντονη ζαλάδα και κάθισε πάνω σε μια
πέτρα για να αναπαυτεί.
Εκείνη ακριβώς τη στιγμή, δίπλα από την πέτρα, ξεπήδησε δροσερό νερό.
Η γριούλα ευχαρίστησε το θεό για το θαύμα, ήπιε νερό, δροσίστηκε και
συνέχισε την εργασία της. Από τότε, προς τιμήν της γριούλας,
ονομάστηκε η περιοχή Μανάπετρα.
Οι σχέσεις μας με τους Τούρκους των διπλανών χωριών ήταν πολύ καλές.
Μια δυο φορές με πήρε ο πατέρας μου μαζί του, όταν πήγε σε κάποιους
φίλους του σε ένα τούρκικο χωριό για να αγοράσει κοκκάρι κρεμμυδιών.
Γνώρισα και έπαιξα με κάποια Τουρκάκια, τα οποία με έβλεπαν σαν φίλο.
Άλλωστε δε διαφέραμε μεταξύ μας, ίδιοι και απαράλλαχτοι ήμασταν.
Οι δυσκολίες άρχισαν από τον Ιούλιο του 1914. Τότε ήρθε ένας
υπάλληλος της νομαρχίας από την Προύσα και παρέδωσε στο μουχτάρη ένα
σφραγισμένο γράμμα, με την εντολή να μην το ανοίξει κανείς, παρά μόνο
όταν τους ειδοποιήσουν οι τουρκικές αρχές. Ο μουχτάρης δεν υπάκουσε
στις εντολές του Τούρκου υπαλλήλου και παρέδωσε το γράμμα στον
αρχιερατικό επίτροπο της Απολλωνιάδας, τον Παπαθανάση Μεντεσίδη.
Ήταν ηλίου φαεινότερο ότι το γράμμα αυτό είχε σπουδαία σημασία.
Τρέμοντας ο παπάς, άνοιξε το γράμμα και έβγαλε ένα λευκό χαρτί, πάνω
στο οποίο υπήρχε ζωγραφισμένη μια πυραμίδα, ένα γιαταγιάνι και ένα
τουφέκι.
Απόρεσαν, δεν μπορούσαν να καταλάβουν τι μπορεί να σήμαινε αυτό το
έμβλημα. Αργότερα όμως, όταν κηρύχθηκε το Σεφέρ Μπεηλίκι, που έδινε
τάχα ίσα δικαιώματα προς όλους τους Τούρκους πολίτες, κατάλαβαν…
Τότε άρχισαν τα δεινά μας, με πρώτο και χειρότερο την υποχρεωτική
πρόσκληση των Ελλήνων στον τουρκικό στρατό. Πόσοι δικοί μας χάθηκαν
τότε υπηρετώντας στον τουρκικό στρατό!
Στη συνέχεια, σταδιακά άρχισαν να παρουσιάζονται στην περιοχή μας
άγνωστοι Τούρκοι, που έρχονταν από τα βάθη της Ανατολής. Μαθαίναμε για
τις λεηλασίες πολλών ελληνικών χωριών και περιμέναμε να έρθει και η
σειρά μας.
Και αυτή δεν άργησε να έρθει. Δεν μπορούσαμε να αντισταθούμε στους
Τσέτες και αναγκαστήκαμε να εγκαταλείψουμε το χωριό μας και να
καταφύγουμε στο Μιχαλίτσι. Όταν γυρίσαμε πίσω, το βρήκαμε
κατεστραμμένο και λεηλατημένο. Μείναμε εκεί μέχρι τη στιγμή που το
αφήσαμε οριστικά και ήρθαμε στην Ελλάδα».
Πλησιάζαμε στην Αγία Κυριακή ή Τάς Πινάρ. Οι πλαγιές τριγύρω μας ήταν
γεμάτες λιόδεντρα, ενώ τα χωράφια ήταν σπαρμένα με ηλιόσπορους.
Η εναλλαγή του πράσινου των λιόδεντρων και του κίτρινου των ηλιόσπορων
έδινε στο τοπίο μια ξεχωριστή ομορφιά βγαλμένη από πίνακες του Βάν
Γκόγκ.
Σταματήσαμε στο πρώτο καφενείο που βρίσκονταν στην άκρη του δημόσιου
δρόμου. Όπως σε όλα τα χωριά, οι κάτοικοι μας πρόσφεραν το απαραίτητο
τσάι και συγκεντρώθηκαν γύρω από το τραπέζι μας.
«Είμαστε και εμείς πρόσφυγες από την Ελλάδα», πήρε το λόγο ο
Μουσταφάμπεης. «Οι γονείς μας κατάγονταν από την περιοχή του Σοχού
Λαγκαδά, από το χωριό Ντουγάντσα.
Όταν ήρθαν εδώ, βρήκαν το χωριό καμένο από φωτιά που είχαν βάλει
στρατιώτες του ελληνικού στρατού.
Σήμερα στο Τας Πινάρ ζούμε τριακόσια άτομα και οι ασχολίες μας είναι η
κτηνοτροφία, η γεωργία και η ελαιοκομία».
Η Αγία Κυριακή δεν παρουσιάζει τίποτε το διαφορετικό από τα άλλα
τουρκικά χωριά. Δεν υπάρχουν ελληνικά σπίτια, αλλά και τα καινούργια
που έχουν κτιστεί δεν είναι όμορφα, ούτε καν σοβαντισμένα.
Οι δρόμοι άσχημοι και οι περισσότεροι χαρακωμένοι από τα αυλάκια που
είχε σχηματίσει η βροχή.
Χαιρετήσαμε τους συμπαθητικούς κατοίκους και φύγαμε για το Τσατάλ Αγήλ.
Στο δρόμο ρώτησα το Μουσταφά γιατί είναι τόσο απεριποίητα τα χωριά
τους. Γιατί αφήνουν τα σπίτια τους ασοβάντιστα και γενικά γιατί
παρουσιάζουν αυτήν την τραγική κατάσταση.
Δεν μου απάντησε, παρά μόνο αόριστα, ότι αυτό οφείλεται στην άσχημη
οικονομική τους κατάσταση. Δεν με έπεισε όμως.
Την προηγούμενη φορά που του είχα απευθύνει την ίδια ερώτηση, μου
απάντησε ότι είναι «περισάνηδες», δηλαδή τεμπέληδες και αχαΐρευτοι.
Δεν ενδιαφέρονται για την ευπρέπεια και την ομορφιά του χωριού και των
σπιτιών τους, είτε είναι πλούσιοι ή φτωχοί.
Στο Τσατάλ Αγήλ.
Έξω από το Τσατάλ Αγήλ, όρθωνε λεβέντικα τον όγκο της η
εκκλησία του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου. Τοποθέτησαν πάνω στη σκεπή της
κάποιες αλουμινοκατασκευές και τη χρησιμοποιούσαν πια σαν αποθήκη
ζωοτροφών.
«Ήταν όμορφη η εκκλησιά μας, κύριε Γιώργο», μου είπε ο μπάρμπα
Γιάννης από τις Σέρρες. Είχε κτιστεί στα μέσα του 19ου αιώνα και
γιόρταζε στις 8 Μαΐου και μαζί της όλο το χωριό.
Ανήμερα της γιορτής της, μας σήκωνε η μάνα μας πρωί-πρωί για να πάμε
να προσκυνήσουμε τον Άγιο. Εμείς φορούσαμε τα καλύτερα ρούχα μας και
καμαρωτοί- καμαρωτοί πηγαίναμε να ανάψουμε ένα κεράκι στη Χάρη του.
Λίγο αργότερα, έξω από τον περίβολο της εκκλησίας, στήνονταν χοροί με
ζουρνάδες και νταούλια.
Κατά τη διάρκεια του γλεντιού δινόταν η ευκαιρία να γνωριστούν οι νέοι
και οι νέες του χωριού μεταξύ τους, με σκοπό τον αρραβώνα και
μετέπειτα το γάμο.
Επίσης, ήταν μια καλή ευκαιρία και για τα ήδη αρραβωνιασμένα ζευγάρια
να συναντηθούν, να ανταλλάξουν κρυφές ματιές και να πιάσουν ο ένας το
χέρι του άλλου, όταν θα ερχόταν η ώρα να χορέψουν.
Τίποτα παραπάνω ασφαλώς…
Κάπως έτσι γνωρίστηκαν και οι γονείς μου και μέχρι να ενωθούν με τα
δεσμά του γάμου, μόνο μια φορά έπιασε ο μπαμπάς μου το χέρι της μάνας
μου, σε ένα πανηγύρι. Και αυτό έγινε κρυφά από τον παππού μου, διότι
αν τον έπαιρνε χαμπάρι… τέρμα ο αρραβώνας.
Το χωριό μου είχε ογδόντα οικογένειες και τετρακόσια περίπου άτομα.
«Τσατάλ» στα τούρκικα σημαίνει περόνη και «Αγήλ» μάντρα. Γιατί πήρε
αυτό το όνομα δεν το κατάλαβα ποτέ. Άλλωστε μεταξύ μας
χρησιμοποιούσαμε το ελληνικό του όνομα, που ήταν Κωνσταντινάτοι.
Οι γονείς μας ασχολούνταν με τη γεωργία, την κτηνοτροφία και την
αλιεία. Συχνά πήγαινα και εγώ με τον πατέρα μου και ψαρεύαμε στη λίμνη
της Απολλωνιάδας γουλιανούς, σαζάνια και καραβίδες. Ήταν πλούσια σε
ψάρια η λίμνη και τροφοδοτούσε όλα τα τριγύρω χωριά.
Το χωριό μας, όπως άλλωστε όλα τα Πιστικοχώρια, ήταν πλούσιο, διότι
είχε πολλές παραγωγές. Σπάνια γίνονταν οι Πιστικοχωρίτες μετανάστες,
πράγμα που το θεωρούσαν προσβλητικό και ιδιαίτερα υποτιμητικό.
Μόνο το 1914 είχαν εγκαταλείψει το χωριό τέσσερα – πέντε άτομα, όχι
όμως για οικονομικούς λόγους, αλλά για να αποφύγουν την υποχρεωτική
στράτευση.
Αυτό συνέβη σε όλα τα ελληνικά χωριά και πολλά παλικάρια αναγκάστηκαν
να ξενιτευτούν στην Αμερική και στην Κύπρο για να γλυτώσουν από τα
δεινά του τουρκικού στρατού.
Έρχονταν αργότερα οι ζανταρμάδες και έψαχναν τους «κατσάκηδες» στα
σπίτια τους και βασάνιζαν τους γονείς και τα αδέλφια τους, για να τους
φανερώσουν που βρισκόταν ο φυγάς συγγενής τους.
Όταν ο θείος μου ο Στρατής το έσκασε από τον στρατό και κατόπιν έφυγε
στην Αμερική, ήρθαν και στο σπίτι μας οι Τούρκοι και ζητούσαν να τους
φανερώσουμε που κρύβεται.
Ήρθε σε μένα ένας ζανταρμάς και επειδή δεν του απαντούσα, μου έσκασε
μια σφαλιάρα που έκανε το αυτί μου να σφυρίζει μια εβδομάδα.
Ένα ρέμα χώριζε το χωριό μου σε δυο μαχαλάδες. Εμείς, τα παιδιά του
κάτω μαχαλά, δύσκολα πηγαίναμε στον επάνω μαχαλά για να παίξουμε.
Θεωρούσαμε τους πανωμαχαλίτες εχθρούς και όταν βλέπαμε κανέναν από
αυτούς στο δικό μας μαχαλά, τον ξυλοφορτώναμε.
Το ίδιο βέβαια γινόταν και αντίστροφα.
Προτιμούσαμε βέβαια να παίζουμε στο Κουρί, στο πανέμορφο δάσος δίπλα
στο χωριό. Καμαρώναμε όλοι για το δάσος μας και επειδή όλοι οι
χωριανοί φοβόντουσαν μήπως καταστραφεί, ανάγκασαν το Δεσπότη να έρθει
και να κάνει αγιασμό. Ήταν πολύ θρήσκοι οι πατεράδες μας.
Εκτός από την όμορφη εκκλησία μας, είχαμε γύρω από το χωριό και
Αγιάσματα, αφιερωμένα στους Αγίους Θεοδώρους, στον Προφήτη Ηλία, στον
Αϊ Θανάση και στην Αγία Παρασκευή.
Όταν γιόρταζε η Αγία Παρασκευή, πηγαίναμε στο Αγίασμα, κάναμε Θεία
Λειτουργία και μετά σφάζαμε αρνιά, τα ψήναμε και γλεντούσαμε. Δίπλα
στο Αγίασμα υπήρχαν τα ερείπια μιας άλλης εκκλησίας, για την οποία οι
παλαιότεροι έλεγαν πως υπήρχε εκεί από την εποχή του Βυζαντίου.
Έξω από το χωριό, σε ένα πολύ όμορφο μέρος με θέα προς τη λίμνη της
Απολλωνιάδας, υπήρχε ένα παλιό φρούριο, το οποίο η εκκλησία το είχε
μετατρέψει σε χάνι και το εκμεταλλευόταν οικονομικά. Έλεγαν ότι το
είχαν κτίσει οι Βυζαντινοί για να ελέγχουν το δρόμο προς την Προύσα.
Tα σπίτια του χωριού ήταν όλα διώροφα ή τριώροφα, κτισμένα με το
σύστημα μπάγκνταντι, δηλαδή με θεμέλια πέτρινα και στους τοίχους
μεγάλα καδρόνια, που τα γέμιζαν με πέτρες και λάσπη.
Το σχολείο του χωριού μας ήταν τετραθέσιο και είχε δύο ορόφους. Στον
επάνω όροφο στεγαζόταν το σχολείο και στο ισόγειο το καφενείο του
χωριού. Εμείς σπάνια πηγαίναμε στο σχολείο, όπως οι περισσότεροι
εκείνη την εποχή. Εγώ πήγα μόνο δύο τάξεις.
Μάλωσα με το δάσκαλο και δεν ξαναπάτησα το πόδι μου. Άλλωστε τα
τελευταία χρόνια οι δάσκαλοι που έρχονταν στο χωριό ήταν αμφιβόλου
μόρφωσης. Εγώ πρόλαβα ένα δάσκαλο από το διπλανό χωριό, που το
επάγγελμά του ήταν κτηνοτρόφος. Τον προσέλαβαν σαν δάσκαλο γιατί είχε
γνώσεις Ψαλτικής και για να δικαιολογήσουν την πράξη τους, ανέφεραν
ότι και ο Μωάμεθ ήταν καμηλιέρης, αλλά εξελίχτηκε σε μεγάλο προφήτη.
Θυμάμαι καλά το χωριό μου, και αν σήμερα το επισκεπτόμουν, θα ήμουν σε
θέση να αναγνωρίσω όλα τα σπίτια και τις γειτονιές του: Αγιάσματα,
Αεράδες, Αλυκές, Αϊ Γιάννης, Βίγλες, Γούρνες, Κελεμπέκια, Διαβολίσιο
δέντρο, Καρύδες, Καγιόγλου Κουριά, Κρανιάς Οργιάκι, Καστρούδ,
Καστερνόστρατα, Κληματίσιο Οργιάκι, Κουσόρια, Κούκο, Κούτρες,
Κλανήτες, Κουρί, Μαρμαρούδια, Μυλόπετρες, Πλάγια, Σταλός, Τραχώνι,
Χατζηγιάννη πηγάδια.
Πολλές φορές πηγαίναμε με τους γονείς μας στις περιοχές αυτές και τους
βοηθούσαμε στις γεωργικές εργασίες ή βόσκαμε τα γελάδια και τα πρόβατά
μας.
Αξέχαστες είναι επίσης και οι ιστορίες της γιαγιάς μου, που μας μάζευε
το βράδυ κοντά της και μας έλεγε για τον Κέλ Ογλάν και τον Καμπέρ. Μας
μιλούσε επίσης για έθιμα και δοξασίες, όπως για την παραμονή της
Πρωτοχρονιάς, που αν κάποιος ευσεβής χριστιανός ανέβαινε στη στέγη του
σπιτιού του, θα έβλεπε να ανοίγουν οι ουρανοί και να πέφτει χρυσάφι.
Τη Μεγάλη Πέμπτη πάλι, έβαφαν τα κόκκινα αυγά, και για να τιμήσουν την
ημέρα αυτή, επτά συνεχείς Πέμπτες έπρεπε να απέχουν της εργασίας.
Με τους Τούρκους των διπλανών χωριών Μπατρικιά και Άκ Τσαλάρ, είχαμε
πολύ καλές σχέσεις. Τους ονόμαζαν Ντελμισάδες, διότι τάχα πίστευαν
περισσότερο στον Προφήτη Ηλία παρά στο Μωάμεθ.
Αυτό δεν το καταλάβαινα και πολύ καλά, από πού προέκυπτε, αλλα και ο
παππούς μου που τον ρωτούσα σχετικά δεν μου έδινε σαφή απάντηση.
Μετά την καταστροφή, οι περισσότεροι από εμάς εγκατασταθήκαμε στο νομό Σερρών».
Φθάσαμε με το Μουσταφά μπροστά στην εκκλησία του Αϊ Γιάννη. Δεν
μπορώ να πω ότι θα ήταν και πολύ όμορφη εκκλησία στον καιρό της. Δε
συγκρίνεται με τις εκκλησίες του Ντερέκιοϊ ή του Αϊνασί.
Έτσι μάλιστα που τη μεταμόρφωσαν με τη λαμαρινοσκεπή, μάλλον
περισσότερο με αχούρι έμοιαζε. Από ότι κατάλαβα τη χρησιμοποιούσαν για
αποθηκευτικό χώρο ζωοτροφών.
Το καφενείο στην πλατεία του χωριού ήταν γεμάτο. Ο Μουσταφά ανέλαβε
να με συστήσει στους κατοίκους του χωριού, οι οποίοι κατάγονταν από τα
χωριά της Κοζάνης, Μαυροπηγή, Μαυροδέντρι, Καλαμιά, Βατερό, Λεύκαρα,
Καπνοχώρι.
«Όταν ήρθαν οι πατεράδες μας, βρήκαν το χωριό καμένο από τους Έλληνες
στρατιώτες, για να μη μείνει τίποτε σε εμάς», είπε με πίκρα ο Νουρί
αγάς.
«Όλα τα σπίτια ήταν κατεστραμμένα και μόνο η εκκλησιά, στο κέντρο του
χωριού, διασώθηκε. Χτίσαμε καινούργια σπίτια και γι’ αυτό η εκκλησιά
έμεινε στην άκρη.
Σήμερα το χωριό έχει 250 κατοίκους, οι οποίοι ασχολούνται με τη
γεωργία, την κτηνοτροφία και την παραγωγή κηπευτικών. Ανήκει στο δήμο
Νιλουφέρ Προύσας».
Άφησα το Μουσταφά στο καφενείο και περπάτησα στα σοκάκια του χωριού
για να βγάλω τις απαραίτητες φωτογραφίες.
Το χωριό δεν παρουσίαζε κάποιο ενδιαφέρον, δεν είχε απομείνει άλλωστε
και κάτι που να θυμίζει ότι κάποτε κατοίκησαν εδώ Έλληνες! Επέστρεψα
στο καφενείο, ήπια το τσαγάκι που με κέρασαν και φύγαμε για τη Χωρούδα
ή Καρατζάομπα.




















