Άρθρο γραμμένο από τον Bayram Aygun Δημοσιογράφο και συνταξιούχο εκπαιδευτικό που έχει συνεργαστεί με τον Σταύρο Π. Καπλανογλου . Στην συγγραφή του βιβλίου <<Isparta >> στην Τουρκική γλώσσα – Η Σπάρτη της Μ. Ασίας ήταν η πατρίδα του πατέρα του Παντελή .
ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΤ. ΚΑΠΛΑΝΟΓΛΟΥ .
Το άρθρο που ακολουθεί δημοσιεύθηκε στις 25 Ιουνίου 2026 στην τουρκική εφημερίδα της Σπάρτης (Isparta) της Μικράς Ασίας —της ιδιαίτερης πατρίδας του πατέρα μου, Παντελή Στ. Καπλάνογλου. Συγγραφέας του είναι ο Τούρκος δημοσιογράφος και συνταξιούχος εκπαιδευτικός κ. Bayram Aygün, με τον οποίο είχαμε την τιμή να συνγράψουμε πρόσφατα ένα βιβλίο αφιερωμένο στην κοινή πατρίδα των προγόνων μας.
Αφορμή για τη σύνταξη αυτού του άρθρου στάθηκε μια ευχαριστήρια επιστολή που απέστειλα στον κ. Aygün. Την επιστολή συνόδευε μια φωτογραφία-στιγμιότυπο, την οποία απομόνωσα από το βίντεο που μου έστειλε ο ίδιος. Στο στιγμιότυπο αυτό απεικονίζεται ο Δήμαρχος της Σπάρτης, κ. Şükrü Başdeğirmen, να υποδέχεται θερμά μια 37μελή ελληνική αποστολή.
Η αποστολή αποτελούνταν από απογόνους Ελλήνων της Μικράς Ασίας, μέλη του ιστορικού Συλλόγου Σπαρταλήδων Νέας Ιωνίας, οι οποίοι ταξίδεψαν στην Isparta για να παρευρεθούν στο Διεθνές Φεστιβάλ Τριαντάφυλλου (5-7 Ιουνίου 2026), κατόπιν επίσημης πρόσκλησης του Δημάρχου. Στη φωτογραφία διακρίνεται καθαρά, εκτός από τον αξιόλογο Δήμαρχο, και ο αγαπητός συνάδελφος γεωπόνος και Γενικός Γραμματέας του Συλλόγου, κ. Σταύρος Παπαγερασίμου. Η συγκινητική αυτή υποδοχή έλαβε χώρα σε μια ειδικά διαμορφωμένη αίθουσα, η οποία κατασκευάστηκε στον προαύλιο χώρο της εκ βάθρων ανακαινισμένης εκκλησίας της Μητρόπολης της Σπάρτης, Η Εκκλησία της Παναγίας (Aya Baniye)
Στην τιμητική αυτή εκδήλωση είχα προσκληθεί επίσημα να παρευρεθώ κι εγώ, μαζί με δύο μέλη της οικογένειάς μου, με τη μεσολάβηση του καλού μου φίλου Bayram. Αν και η μετάβασή μας κατέστη τελικά αδύνατη για λόγους ανωτέρας βίας, η καρδιά μας βρέθηκε εκεί, δίπλα στους συμπατριώτες μας που γεφύρωσαν ξανά το παρελθόν με το παρόν.Παραθέτω το άρθρο αυτούσιο, ως μια ελάχιστη συμβολή στην ειρηνική επαφή, τη συνεργασία και τη φιλία των δύο λαών μας.
Ο τίτλος του άρθρου είναι <<GULUN HATIRASI, LOZAN’IN COCUKLARI >> που σημαίνει στα Ελληνικά :
Η φράση «Gülün Hatıράσι, Lozan’ın Çocukları» μεταφράζεται στα ελληνικά ως «Η ανάμνηση του Ρόδου, τα παιδιά της Λωζάνης»
Πρόκειται για μια τουρκική φράση με έντονο ιστορικό και συναισθηματικό βάρος, η οποία αναφέρεται στην Ανταλλαγή Πληθυσμών του 1923 μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας Η φράση χρησιμοποιείται συχνά σε βιβλία, ντοκιμαντέρ, άρθρα και καλλιτεχνικά έργα στην Τουρκία για να περιγράψει:
Τους πρόσφυγες πρώτης και δεύτερης γενιάς: Τόσο τους Έλληνες (Ρωμιούς) που έφυγαν από την Μικρά Ασία, όσο και τους Μουσουλμάνους που μεταφέρθηκαν από την Ελλάδα στην Τουρκία.
Επίσης εκφράζει το τραύμα του ξεριζωμού: Η «μνήμη» κρατά ζωντανή την πατρίδα που χάθηκε, τις φιλίες και την κοινή ζωή των δύο λαών πριν από το 1923.
Χαρακτηρίζει τους ανθρώπους αυτούς ως «παιδιά» μιας πολιτικής απόφασης (της Συνθήκης της Λωζάνης) που καθόρισε τη ζωή τους.
Σταύρος Π. Καπλάνογλου
Γεωπόνος – Ερευνητής της Ιστορίας του Μικρασιατικού Ελληνισμού
**********************************************************
Η ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ
Η ΑΝΑΜΝΗΣΗ ΤΟΥ ΡΟΔΟΥ – ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΗΣ ΛΩΖΑΝΗΣ
Έρευνα – Καταγραφή: Bayram AYGÜN
Ημερομηνία Δημοσίευσης στην Τουρκία: 25.6.2026
Η ευώδια του ροδέλαιου έφερε τα «παιδιά της Λωζάνης» στο ίδιο τραπέζι, έναν αιώνα μετά. στους μοσχομυριστούς δρόμους της πόλης μας, φέτος υπήρχε ένας διαφορετικός ενθουσιασμός. Το Διεθνές Φεστιβάλ Τριαντάφυλλου της Σπάρτης (Isparta) δεν ήταν απλώς μια ανοιξιάτικη γιορτή λουλουδιών, αλλά μετατράπηκε σε μια σκηνή συνάντησης που αναδύθηκε μέσα από τα βάθη της ιστορίας.
Μια 37μελής ομάδα, αποτελούμενη από απογόνους των Ρωμιών της Σπάρτης, βρέθηκε στην πόλη μας μεταξύ 5 και 7 Ιουνίου 2026 για το Διεθνές Φεστιβάλ, κατόπιν επίσημης πρόσκλησης του Δημάρχου μας, κ. Şükrü Başdeğirmen.
Η Συνθήκη της Λωζάνης του 1923 άλλαξε τη μοίρα της Ανατολίας και των Βαλκανίων. Εκείνες τις ημέρες, οι Ρωμιοί γείτονές μας μετανάστευσαν από τη Σπάρτη στην Ελλάδα, ενώ με τον ίδιο τρόπο Μουσουλμάνοι ανταλλάξιμοι ήρθαν από την Ελλάδα στη Σπάρτη. Οι απόγονοι αυτής της αμοιβαίας μετανάστευσης συναντήθηκαν ξανά στη Σπάρτη έναν αιώνα μετά, γύρω από τη ζωντανή μνήμη του τριαντάφυλλου.
Ο Δήμαρχος Σπάρτης, Şükrü Başdeğirmen, και ο ερευνητής-συγγραφέας Bayram Aygün, αναλαμβάνοντας ρόλο γέφυρας, φιλοξένησαν τους απογόνους των Οθωμανών Ρωμιών, χτίζοντας έτσι ένα πέρασμα προς την κοινή ιστορία. Αυτή η φιλοξενία προκάλεσε μεγάλη αίσθηση στην Ελλάδα. Πρόσφατα, ο Έλληνας συγγραφέας κ. Σταύρος Π. Καπλάνογλου, σε ευχαριστήριο μήνυμά του, εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του τόσο προς τον λαό της Σπάρτης όσο και προς τον Δήμαρχο κ. Başdeğirmen.
Μέσα από τη δική του οπτική και με τα δικά του θερμά λόγια, ο κ. Καπλάνογλου μετέφερε το συναίσθημα των 1,5 εκατομμυρίων απογόνων της Μικρασιατικής Ανταλλαγής και των προσφύγων της Σπάρτης, σημειώνοντας με υπερηφάνεια τις προσπάθειες του Δημάρχου για την ανάδειξη της κοινής πατρίδας των προγόνων τους. Στο μήνυμά του, εκφράζοντας τις βαθιές πνευματικές και ανθρώπινες αξίες που ενώνουν τους ανθρώπους πέρα από θρησκευτικές διαφορές, ανέφερε χαρακτηριστικά πως οι σκέψεις και οι ευχές όλων των προσφύγων συνοδεύουν τον Δήμαρχο, ώστε να αξιωθεί να επιτελέσει ακόμη μεγαλύτερα έργα ειρήνης και συνεργασίας.
Αυτά τα λόγια δεν αποτελούν απλώς μια ευχαριστία, αλλά εκφράζουν μια κοινή μνήμη και ένα βαθύ αίσθημα για την πατρίδα των προγόνων. Τα «παιδιά της Λωζάνης», αν και μεγάλωσαν σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές, τρέφονται από τις ίδιες ρίζες.
Στο μήνυμά του, ο κ. Καπλάνογλου εξέφρασε επίσης ιδιαίτερες ευχαριστίες προς τον Bayram Aygün, τον Γενικό Γραμματέα του Συλλόγου Σπαρταλήδων Νέας Ιωνίας κ. Σταύρο Παπαγερασίμου, καθώς και σε όλους τους «αφανείς ήρωες». Αυτό συμβαίνει διότι τέτοιες συναντήσεις αποκτούν το πραγματικό τους νόημα όχι μόνο μέσα από το επίσημο πρωτόκολλο, αλλά μέσα από την επανασύνδεση των λαών, των φιλιών και των αναμνήσεων.
Σήμερα, οι ροδώνες της Σπάρτης έγιναν σύμβολο μιας ειρήνης που ξεπερνά τους χωρισμούς εκατό ετών. Το τριαντάφυλλο, ως σύμβολο αγάπης και πνευματικότητας, απέκτησε θέση στις παραδόσεις και των δύο πλευρών, διαχέοντας το άρωμά του τόσο στην Ανατολία όσο και στα Βαλκάνια.
Η Εκκλησία της Παναγίας (Aya Baniye), η οποία κατά την οθωμανική περίοδο αποτελούσε το κέντρο της «γιορτής των αρωμάτων» στη Σπάρτη, ήταν ένας ιερός χώρος όπου τα αρώματα που παράγονταν στον περίβολό της διανέμονταν ως θεραπεία στους Μουσουλμάνους, Ρωμιούς και Αρμένιους κατοίκους. Σήμερα, η ιστορική αυτή εκκλησία, η οποία αναζωογονήθηκε πλήρως χάρη στις εργασίες αποκατάστασης του Δήμου Σπάρτης υπό την καθοδήγηση του Δημάρχου κ. Başdeğirmen (λειτουργώντας πλέον ως Μουσείο Αρωμάτων MİSPARTA), έχει γίνει το σημείο συνάντησης των Ρωμιών που έλκουν την καταγωγή τους από τη Σπάρτη και ζουν στην Ελλάδα.
Από αυτήν εδώ τη στήλη, θα θέλαμε να σημειώσουμε το εξής: Η ιστορία μερικές φορές καταγράφει επώδυνους αποχωρισμούς, όμως ο πολιτισμός και η φιλία απλώνουν ροδοπέταλα πάνω από αυτούς τους χωρισμούς. Το Φεστιβάλ Τριαντάφυλλου της Σπάρτης είναι ακριβώς μια τέτοια ιστορία ειρήνης και επανένωσης.
Το άρωμα του παγκοσμίως φημισμένου τριαντάφυλλου της Σπάρτης κατέχει ιερή και πνευματική θέση στις παραδόσεις των λαών της περιοχής. Η δύναμη αυτού του αρώματος είναι τόσο μεγάλη, ώστε έναν αιώνα μετά, κατάφερε να αναζωογονήσει τη μνήμη του κοινού πολιτισμού, ενώνοντας διαφορετικές κοινότητες στο ίδιο τραπέζι αγάπης και ειρήνης, υπό τη ζεστή φιλοξενία του Δημάρχου κ. Başdeğirmen.
Η σκηνή της ανταλλαγής δώρων που ακολούθησε το Φεστιβάλ απέδειξε για άλλη μια φορά πώς χτίζεται μια γέφυρα ιστορίας και πολιτισμού. Τα δώρα που προσέφεραν οι Ρωμιοί απόγονοι των προσφύγων της Λωζάνης στον Δήμαρχο Şükrü Başdeğirmen δεν ήταν απλώς υλικά αντικείμενα, αλλά μετέφεραν ένα βαθύ πνευματικό μήνυμα.
Το γεγονός ότι, παρά τη χριστιανική ορθόδοξη πίστη τους, προσέφεραν ως δώρο ένα παραδοσιακό χαλί προσευχής (σετζάντε), υφασμένο με την παραδοσιακή τεχνοτροπία της Σπάρτης, αποτέλεσε το πιο κομψό παράδειγμα του πώς διαφορετικές θρησκευτικές παραδόσεις μπορούν να συναντηθούν σε ένα έδαφος αμοιβαίου σεβασμού και φιλίας. Αυτό το χαλί ήταν ένας αθόρυβος χαιρετισμός που έλεγε: «προερχόμαστε ακόμα από την ίδια ρίζα».
Ένα άλλο εξαιρετικά σημαντικό δώρο ήταν ο τρισδιάστατος πίνακας με μοτίβα ελιάς και τριαντάφυλλου, ο οποίος έφερε το έμβλημα του Συλλόγου Σπαρταλήδων Νέας Ιωνίας. Τα κλαδιά ελιάς συμβόλιζαν την ειρήνη, την αφθονία και την αδελφοσύνη. Η ελιά είναι η κοινή γλώσσα της Μεσογείου και το τριαντάφυλλο είναι η καρδιά της Σπάρτης. Δίπλα-δίπλα, τα δύο αυτά σύμβολα έγραψαν μια νέα ιστορία ειρήνης για τα παιδιά της Λωζάνης.
Το πιο πολύτιμο, ωστόσο, δώρο ήταν το φωτογραφικό λεύκωμα με ιστορικές φωτογραφίες της Σπάρτης από την οθωμανική περίοδο. Αυτό το άλμπουμ λειτούργησε ως ένα ημερολόγιο μνήμης που μετέφερε τις σκιές του παρελθόντος στο φως του σήμερα. Κάθε φωτογραφία διηγούνταν τόσο τη μελαγχολία του αποχωρισμού όσο και τη χαρά της επανένωσης.
Αυτά τα δώρα που παρουσιάστηκαν στον Δήμαρχο κ. Başdeğirmen ήταν στην πραγματικότητα συναισθηματικές σημειώσεις αποτυπωμένες στη μνήμη της πόλης. Το χαλί, ο πίνακας και το λεύκωμα… Και τα τρία μαζί, έκαναν τα τριαντάφυλλα της Σπάρτης και τις ελιές της Ελλάδας να ανθίσουν στον ίδιο κήπο, μετατρέποντας τους χωρισμούς του παρελθόντος σε φιλίες του μέλλοντος. Bayram Aygün
