Καλό μήνα!
Σήμερα στην Κοζάνη είμαστε σε επιφυλακή.
Εδώ το εθιμικό «ξεγέλασμα» δεν περιμένει την Πρωταπριλιά όπως στην υπόλοιπη χωρα και την Ευρώπη, αλλά πραγματοποιείται παραδοσιακά την 1η Μαρτίου.
Πρόκειται για μια ευφυή διαφοροποιημενη συλλογική αντίδραση στον αλλοπρόσαλλο καιρό και τις παραξενιές του μήνα.
Πραγματι ο ” Μάρτης γδαρτης ” είναι πιο αλλοπρόσαλλος από τον Απρίλη.
Σύμφωνα με τους πρώτους επιστημονες Λαογράφους Γεώργιο Μέγα και Δημήτριο Λουκάτο, το ψέμα δεν είναι μια απλή φάρσα. Εντάσσεται στα «σκόπιμα αλεξίκακα μέτρα», έναν λαϊκό μηχανισμό για να ξεγελαστούν οι βλαπτικές δυνάμεις που απειλούν την υγεία και την παραγωγή κατά την κρίσιμη μετάβαση από τον χειμώνα στην άνοιξη. Η ψευδολογία αυτή λειτουργεί ως όρος επιτυχίας για μια δύσκολη εργασία ή ως μαγική ενέργεια αποτροπής του κακού.
Στη κοινωνική λαογραφική διάσταση ο Βασίλης Νιτσιάκος, αναφερει γενικότερα γι’ αυτές τις τελετουργίες, πως δεν είναι απλές δεισιδαιμονίες, αλλά τρόποι με τους οποίους η κοινότητα νοηματοδοτεί τον χρόνο και διαχειρίζεται το άγχος της επιβίωσης.
Το γέλιο λειτουργεί ως «τελετουργική ανατροπή»: γελάμε τον Μάρτη πριν μας «γελάσει» αυτός με έναν απρόσμενο παγετό που θα κατέστρεφε τη σοδειά.
Η επιλογή της 1ης Μαρτίου συνδέεται με το παλαιό ρωμαϊκό ημερολόγιο, όπου ο Μάρτιος ήταν ο πρώτος μήνας του έτους. Όπως σημειώνει η Ματίνα Τσικριτζή-Μόμτσιου, η διατήρηση του εθίμου την ημέρα αυτή μας συνδέει με την αρχαιότερη μορφή της «Αρχιχρονιάς». Παράλληλα, ο Ιωάννης Κορκάς αναφέρει μεταξυ αλλων για τη μέρα, πως ήδη από το 1810 ο λόγιος Χαρίσιος Μεγδάνης κατέγραφε τη χρήση του «Μάρτη» στο χέρι ως προφυλακτικό μέσο.
Αν και το έθιμο αναβιωνει την 1η Μαρτιου σε μερικες περιοχές της Άνδρου και της Θράκης, πουθενά δεν έχει την έκταση, την κοινωνική ένταση με το «κασμέρι» της Κοζάνης. Ειδικότερα όταν το κασμερι είναι φρέσκο από την Αποκριά.
Και μια αρχαιολογική υπόθεση:
Τα κεραμικά κανατια με το εσωτερικό σύστημα που πας να πιεις και σε βρεχουν θα μπορούσαν κάλλιστα να αποτελούν πρώτης τάξεως αντικείμενα επιτελέσης του σκοπού του ξεγελασματος.
Αν προσπαθήσουν να σας γελάσουν, η παραδοσιακή απάντηση παραμένει η ίδια συμφωνα με τη Ματινα Μόμτσιου Τσικριτζή:
«Είνι απ’ τουν κιρό τς συννιφιάς, τρώει ου λύκους τα αυτιά σ κι αλιπού τα γόνατά σ, τηρώ κι δεν είνι!»
Και του χρόνου με υγεία, προσοχή στον κούκο και καλά κασμέρια.
Σύμφωνα με απόφαση του Δημάρχου Γιάννη Κοκκαλιαρη αύριο τα σχολεία θα παραμείνουν κλειστά ένεκα της σημερινής εορτής.
(Δεν ξέρω αν με κασμερεψε αλλά έτσι μ ειπιν)
