Ο φανός Λατσκ’ τ’ πηγαδ’ είναι ορφανός- Γράφει ο Γιάννης Κορκάς

Γράφω ότι είναι Ορφανός γιατί δεν αναφέρεται στο πρόγραμμα της αποκριάς όπως αναφέρονται οι γειτονιές από τους άλλους Φανούς. Ο Σύλλογος Κόζιανη αναφέρεται στο ΦΑΝΟ του συλλόγου, χωρίς γειτονιά.

Είχα μιλήσει προ ετών στο σύλλογο για το Φανο ΛΑΤΣΚ΄΄ ΤΟΥ ΠΗΓΑΔ΄ και τους είχα δώσει όλα τα στοιχεία της γειτονιάς. Ανάβουν το ΦΑΝΟ κάθε χρόνο στο χώρο που χρησιμοποιούν (παιδική χαρά Αδελφών Ζωγραφίδου)

Χωρίς να αναφέρεται η γειτονιά, παρά μόνο ο ΦΑΝΟΣ του συλλόγου. Είναι όχι μόνο άγνοια, αλλά βασική παράβαση των αρχών που διέπουν τη λειτουργία των Απόκρεω και τους Φανούς μιας κοινωνίας πολιτισμένης και πιστή στα έθιμα που διατηρούνται από αιώνες .

Έχω δύο προτάσεις να κάνω, Μία στο Δήμο Κοζάνης για το ΦΑΝΟ «ΛΑΤΣΚ ΄τ΄ΠΗΓΑΔ΄» τι πρέπει να γίνει.
Και Δεύτερη στο σύλλογο Κόζιανη. Για τι γειτονιά τους .

Τα αναφέρω παρακάτω.

Το ενδιαφέρον μου για το ΦΑΝΟ ΤΑΛΤΣΚ’ μου φέρνει αναμνήσεις γιατί ήταν στη γειτονιά μου, Π. Χαρίση , όπου ήταν το πατρικό μου σπίτι κι από μικρός συμμετείχα κι εγώ με Τσινί-χάλκινο πιάτο και μαζεύαμε δεκάρες για το Φανό, την Κυριακή το πρωί της Μεγάλης αποκριάς. Έχω προσωπική εμπειρία για το Φανό και μπορώ να τον περιγράψω.

Να πω λίγα λόγια για το Λάτσκ’ τ΄ πηγάδ’ ,πήρε την ονομασία Λάτσκ’ από τον Ιωάννη Λάτσκο, Λατσκούλης, η Σαπουντζής, η Λασσάνης. Ήταν πατέρας του Γεωργίου Λασσάνη, καθόταν στη γειτονιά αυτή και ήταν γόνος αρχοντικής οικογένειας, η γειτονιά δεν είχε πηγάδι, εμπορεύονταν με την κεντρική Ευρώπη απέκτησε χρήματα και κατασκεύασε το πηγάδ’ γύρω στα 1790.Στη συνέχεια έκτισε το αρχοντικό που υπάρχει μέχρι σήμερα. Το 1792 παντρεύτηκε την Αικατερίνη Χατζηκλήμη, ο πατέρας της Ιωάννης ήταν παπάς, εγκαταστάθηκε στο νέο σπίτι και απέκτησε το γιό του το 1793. Και όπως μου είπε η αείμνηστη Ελένη Δελιβάνη βοήθησε με χρήματα να φκιάσουν στη γειτονιά Φανό, και να πάρει το όνομα ο Φανός «Λάτσακ’ του πηγάδ», τιμώντας τον κατασκευαστή του πηγαδιού.

Οι ΦΑΝΟΙ πάντοτε αναφέρονταν με το όνομα της γειτονιάς που τον οργάνωνε. ΥΠΟΓΡΑΜΜΙΖΩ, ο Φανός είναι έργο των ανθρώπων της γειτονιάς και κανενός άλλου, τον οργανώνουν κάθε χρόνο και διαιωνίζεται επί αιώνες από τους ανθρώπους της γειτονιάς και ο Φανός δεν επιδέχεται καμία μεταβολή. Κατά την παράδοση ο φανός πρέπει να έχει τη γειτονιά του που οργανώνει τις απόκριες και έτσι γίνεται γνωστός ,ως γνήσια λαϊκή παράδοση.

Ο Φανός «Λάτσκ του πηγάδ’» οργανώνονταν μέχρι τη δεκαετία του’40, όπως μου έλεγε η αείμνηστη Ελένη Δελιβάνη-Μπλιούρα, με (τα πολλά γραπτά της για την παλιά Κοζάνη, ήταν μια ανοιχτή ιστορία της Κοζάνης), είχαμε καλές σχέσεις, ήμασταν και γείτονες και έμαθα πάρα πολλά γεγονότα της Κοζάνης του περασμένου αιώνα. Το πατρικό της ήταν απέναντι από το πηγαδ’ από κει παίρνανε νερό, μερικές φορές μετέφερα νερό ως πιτσιρικάς της γειτονιάς στη μητέρα της κυρά Σουλτάνα. Στο βομβαρδισμό της Κοζάνης από τους Ναζί την 9/Απριλίου 1941, ημέρα Πέμπτη προ των Βαϊων, και ώρα 5 μμ ήμασταν στο υπόγειο του σπιτιού της εμείς κι άλλοι γείτονες , το υπόγειο ήταν με θόλο και είχε επιλεγεί ως καταφύγιο. Τα γράφω όλα αυτά για να τιμήσω τη μνήμη της αείμνηστης Ελένης, αλλά να δώσω και μια εικόνα της γειτονιάς. Ντιλιβάν’, όπως την ονομάζαμε τότε. Να θυμίσω ότι όταν αναζητούσαν να βρούνε κάποιο άτομο ή σπίτι αναφέρονταν στη γειτονιά, την παλιά εποχή.

Μου έλεγε λοιπόν, η Ελένη ότι υπεύθυνοι για τη διοργάνωση του φανού ήταν οι παρακάτω γείτονες: Ν. Καζαντζής, Νάνος Γκοβεδάρος (ο Πρόεδρος της προσωρινής επαναστατικής Κυβέρνησης στο Μπούρινο το 1878).Ο Πλιάκαρ’ς, ο Προκοπής Δουγαλής, ο οποίος ήταν στην υπηρεσία του Δήμου και άναβε το βράδυ τα φανάρια στους δρόμους (1925). Ο Γαλάτσης, ο Μησιώνης, Βοηθούσαν επίσης, ο Δημήτριος και Νικόλαος Δελιβάνης, παππούς και πατέρας της Ελένης, ο Μακεδονομάχος Νικόλαος Μαλούτας, ο Γρηγόρης Κρικόρης ο ποίος ήταν παππούς του Προέδρου Γρηγόρη Τζουμερκιώτη, από το γένος της μάνας του, με τη μητέρα του ήμασταν συμμαθητές στο πρώτο Δημοτικό σχολείο, γείτονες γάρ. Ο Γρηγόρης Τζουμερκιώτης είναι πρόεδρος του συλλόγου Κόζιανη, που τον αφορά το θέμα, ως προς τη γειτονιά. Ο Λάζαρος Δαραβάζος που είχε στο φούρνο τον τίτλο «Το φάρμακο της πείνας». Το σπίτι του Νικολάου Ταγαρά παλιό αρχοντικό ήταν στη σειρά με τα σπίτια των Γκοβενταραίων , στην οδό Τριανταφυλλίδη. Από το 1950 Μετακόμισε στη Θεσσαλονίκη. δυστυχώς κατεδαφίστηκε κι αυτό όπως και τ’ άλλα. Τα γράφω όλα αυτά για να δώσω μια εικόνα της Κοζάνης της παλιάς εποχής. Που είχε την ομορφιά της και τους ωραίους της ανθρώπους.

Α. Προτείνω λοιπόν στο Δήμο Κοζάνης για την ιστορική «παρακαταθήκη ως ΕΘΙΜΙΚΟ μνημείο να καταγραφεί το όνομα «ΛΑΤΣΚ’ τ΄ΠΗΓΑΔ’’ με το ΦΑΝΟ του που έχει την ιστορία του οργανώνοντας του μέχρι το 1940. Θα δώσω όλα τα στοιχεία που τον αφορούν.

Λίγα Λόγια για την οικογένεια του Δημητρίου Δελιβάνη που αναφέρονταν ως πρωταγωνιστής στη γειτονιά. Είχε μεγάλη οικογένεια με πολλούς επιστήμονες με σπίτια αρχοντικά, με Δήμαρχο Κοζάνης το 1917-1920 Τον Γεώργιο Δελιβάνη. Με Ιατρό τον Ιωάννη Δ. Δελιβάνη που σπούδασε στη Βιέννη. Ο οποίος Το 1918 με την πανδημία της Ισπανικής Γρίπης ήταν Δ/ντής του Νοσοκομείο Ευαγγελισμού στην Αθήνα, Έσωσε την Ελλάδα με το φάρμακο που χρησιμοποίησε εναντίον της Γρίπης φυσικά και την Κοζάνη. Μετά από 100 χρόνια γιος της Ελένης Δελιβάνη ήταν γιατρός χειρουργός στον Ευαγγελισμό. Ο γιός του Ιωάννη Δελιβάνη Δημήτριος διετέλεσε για χρόνια πρύτανης του Α.Π.Θεσσαλονίκης, με πολλές σπουδές, πολύγλωσσος και εκπρόσωπος του Ελληνικού Κράτους για εφτά χρόνια στον ΟΗΕ. πρόεδρος στο σύλλογο Κοζανιτών Θεσσαλονίκης , τον οποίο γνώριζα ως γειτονόπουλο καθώς και τη σύζυγό του Μαρία Νεγρεπόντη, μεγάλης οικογένειας Ελλήνων του εξωτερικού. ομοίως πολλές σπουδές και πολύγλωσση. ίδρυσε το Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Θεσσαλονίκης, Διετέλεσε πρύτανης 6 χρόνια, αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Παρισιού και Βουκουρεστίου όπου δίδαξε. Το 2012 μίλησε στο συνέδριο Κοζάνης για το 100 χρόνια απελευθέρωσης της Πόλης από τους Οθωμανούς. Συνεπώς η οικογένεια Δελιβάνη είναι παρούσα στις εκδηλώσεις της Κοζάνης. Την κ. Νεγρεπόντη- Δελιβάνη την είχα φέρει άλλες τρεις φορές και μίλησε.

Β. Η γειτονιά Ντελιβάν΄ είναι και γειτονιά του προέδρου της Κόζιανης, ο παππούς του Γρηγόρης Κρικόρης που έχει και ΣόΪ μεγάλο , είναι μοναδική η περίπτωση να χρησιμοποιηθεί η γειτονιά του. Κατόπιν αυτού, προτείνουμε να αναλάβει τη γειτονιά του για το ΦΑΝΟ, τιμώντας έτσι, όλους τους απογόνους της επιτροπής που τα σπίτια τους καλύπτουν την περιοχή. Είναι θέμα παράδοσης των προγόνων και Ηθικής τιμής στους ανθρώπους της γειτονιάς που συνέβαλαν στον πολιτισμό και στα γράμματα των κατοίκων αυτής και συνεχίζουν μέχρι σήμερα να προσφέρουν στην πόλη. Καλή επιτυχία.

Έγραφε ο τοπικός τύπος ότι έγιναν πολλές συναντήσεις ανθρώπων που αναφέρονταν στα Καρναβάλια και στους Φανούς. Τι έννοια είχαν οι συναντήσεις, όταν το πρόγραμμα των εκδηλώσεων των απόκρεω, αναφέρει πολλές χορευτικές ομάδες διαφόρων περιοχών που θα λάβουν μέρος στις εκδηλώσεις;.

Διαβάζοντας το πρόγραμμα των εκδηλώσεων βλέπουμε να νοθεύεται η γνησιότητα των παραδοσιακών εκδηλώσεων της αποκριάς της Κοζάνης με την πρόσκληση να λάβουν μέρος χορευτικές ομάδες διαφόρων άλλων περιοχών. Αδιανόητο. Δεν νοθεύονται οι παραδοσιακές και μοναδικής μορφής απόκριες της Κοζάνης. Κατά το Κοζανίτικκο κασμέρ είναι η περίοδος του Τραμποκισμού, τα έχει Λουζγιάσι όλα. Πως να τα ξελουζγιάσουμε!!! Αποκριάτικα Μπέντια.

Γιάννης Κορκάς.

Σημείωση: Είδα να δημοσιεύεται μία ανακοίνωση του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας «Το πιο αυθεντικό αποκριάτικο έθιμο της Κοζάνης ζωντανεύει ξανά στην Πανεπιστημιούπολη και πρέπει να το ζήσεις ¨» Με συγκίνησε η ανακοίνωση. Ευχαριστούμε.

Φωτογραφία: 1980 Καρναβάλι, ο Ρ.Π. πρωταγωνιστής στο Φανό Αλώνια, ένας Κοζανίτης Γλεντζές, με κασμέρια—μασάλια, αγάπη για τις παραδόσεις, χωρατατζής άσουτους.