Τα λείψανα του Αγίου Νικάνορα από την Ιερά Μονή Αγίου Νικάνορα Ζάβορδας υποδέχτηκε ο Κρόκος.Όπως κάθε χρόνο οι καβαλάρηδες του Κρόκου ξεκίνησαν το πρωί της 16ης Ιανουαρίου για τη Μονή και επέστρεψαν με τα λείψανα το απόγευμα της Κυριακής 18 Ιανουαρίου.

16-17-18 Ιανουαρίου. Το έθιμο των καβαλάρηδων του Κρόκου και η Μονή του Αγίου Νικάνορα

Στις αρχές του 19ου αιώνα η ισπανική γρίπη θέριζε πολλές περιοχές της Ευρώπης καθώς και την περιοχή μας. Υπάρχουν πολλά γραπτά κείμενα και προφορική παράδοση που περιγράφουν την μεγάλη επιδημία και αναφέρουν πως αρκετές οικογένειες είχαν θρηνήσει θύματα στο χωριό μας. Οι κάτοικοι στράφηκαν στον Θεό και αποφάσισαν να κάνουν περιφορά της εικόνας και λιτανεία των οστών του Αγίου Νικάνορα που ασκήτεψε στην μονή της Ζάμπορδας.

Σύμφωνα με τα τότε αρχεία της εποχής του 1918,(άδειες ταφής των εκκλησιών της περιοχής ) μετά την λιτανεία δεν σημειώθηκαν άλλα κρούσματα της γρίπης και η ζωή ξαναβρήκε το ρυθμό της. Σε ανάμνηση αυτού του γεγονότος, ως τάμα κυρίως, οι κάτοικοι συμφώνησαν να φέρνουν στο μέρος τους κάθε χρόνο μια συγκεκριμένη μέρα, τα οστά του Αγίου και να κάνουν λιτανεία και λειτουργία για να ευχαριστήσουν τον Άγιο Νικάνορα.

Οι καβαλάρηδες του Κρόκου ετοιμάζονται από καιρό και στις 16 Ιανουαρίου πριν την ημέρα της γιορτής του Αγίου Αντωνίου στολίζουν τα άλογα τους και ξεκινούν μια διαδρομή 6 – 8 ωρών προς το όρος Καλλίστρατο στην περιοχή των Γρεβενών.

Εκεί βρίσκεται η Ιερά Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή μονή του Οσίου Νικάνορα (Μεταμορφώσεως του Σωτήρα). Η Μονή κτίστηκε το 1534 από τον Όσιο Νικάνορα, έναν πλούσιο 27 χρόνο Θεσσαλονικιό που πούλησε τα υπάρχοντα του αφού πέθαναν οι γονείς του και αποφάσισε να μονάσει στο συγκεκριμένο μέρος μετά από ένα όραμα που είδε. Σκάβοντας ανακάλυψε και μια παλιά εικόνα που ήταν κρυμμένη από την εποχή της εικονομαχίας, η οποία απεικόνιζε την Μεταμόρφωση και ονόμασε την μονή στην χάρη της Μεταμορφώσεως του Σωτήρα.

Χάρη στην ισχυρή προσωπικότητα του κτήτορα η μονή έφτασε σε μεγάλη ακμή με αποτέλεσμα να ανυψωθεί σε Σταυροπηγιακή, δηλαδή να ανήκει στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και από κει να παίρνει εντολές. Έτσι είχε και ξεχωριστά προνόμια την εποχή της Τουρκοκρατίας που συνετέλεσαν στο να αποκτήσει και να διαχειρίζεται μεγάλη κτηματική και κτηνοτροφική περιουσία. Από το 1767 υπάγεται στην Μητρόπολη Γρεβενών.

Η μονή λόγω και της θέσης της κατόρθωσε να διαφυλάξει τους καλλιτεχνικούς της θησαυρούς, βυζαντινά κειμήλια, παλαιές εικόνες, χρυσοκεντήματα, τίμια λείψανα και το σημαντικότερο όλων έναν βυζαντινό κώδικα από τον 9ο αιώνα του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Φωτίου ονομαζόμενο «Λεξικό του Πατριάρχου Φωτίου». Βρέθηκαν επίσης και άλλοι κώδικες με σημαντικές πληροφορίες για την περιοχή μας.

Σημαντικός επίσης ήταν και ο ρόλος της μονής στον Μακεδονικό αγώνα. Εκεί βρήκαν καταφύγιο και υποστήριξη πολλοί Έλληνες χριστιανοί και κρύφτηκαν πολλοί πολεμιστές για την απελευθέρωση της Μακεδονίας. Αναφέρεται πως με καλάθι που ήταν δεμένο σε σκοινί οι μοναχοί περνούσαν πάνω από τα ορμητικά νερά του Αλιάκμονα όπλα και Μακεδονομάχους και τους έκρυβαν για όσο καιρό χρειαζόταν.

Τα θαύματα του Αγίου Νικάνορα υπήρξαν πολλά και τα εν ζωή και μετά την κοίμηση του. Το φιλόξενο μοναστήρι δεν αρνήθηκε ποτέ την βοήθειά του σε κανέναν χριστιανό που δοκιμαζόταν ακόμη και σε μη χριστιανό όπως ήταν οι Βαλαάδες (εξισλαμισμένοι ελληνόφωνοι κάτοικοι των Χασίων και της Ανασελίτσας ) οι οποίοι όταν χτυπήθηκαν από την ασθένεια δέχτηκαν να προσκυνήσουν την εικόνα της Μεταμορφώσεως, να περιφέρουν το λείψανο του Αγίου και να κάνουν αφιερώματα στην μονή.

Στα σημερινά χρόνια κάτοικοι του Κρόκου ακολουθώντας το τάμα των παππούδων τους επαναλαμβάνουν την διαδρομή με τα άλογα προς το όρος Καλλίστρατο ξεκινώντας το πρωί της 16ης Ιανουαρίου. Υπάρχουν ακόμα και περιπατητές που κάνουν την διαδρομή των 52 χιλιομέτρων με τα πόδια ως τάμα. Φτάνοντας εκκλησιάζονται και κατασκηνώνουν για δύο μέρες στον ειδικό ξενώνα που έχει κτιστεί στους πρόποδες της Ιεράς Μονής. Εκεί οι μοναχοί τους προσφέρουν συσσίτιο στην τράπεζα του μοναστηριού με νηστίσιμα φαγητά βασιζόμενα στην μοναστηριακή κουζίνα.

Το πρωί ξημερώνοντας του Αγίου Αθανασίου εκκλησιάζονται ξανά και λαμβάνουν την θεία κοινωνία όσοι επιθυμούν, εύχονται να τους έχει γερούς ο Άγιος και του χρόνου να ξανάρθουν. Ετοιμάζουν τα άλογα που τα ευλογεί και αυτά ο ιερέας και τα στολίζουν με βάγια. Με βάγια επίσης στολίζονται και τα αυτοκίνητα που τους συνοδεύουν.

Στην διαδρομή κάνουν όλοι μαζί στάσεις, μεταφέρουν διαδοχικά το λείψανο και φτάνουν το απόγευμα στην αρχή του χωριού στην περιοχή του Λάκκου όπου οι καμπάνες του χωριού χτυπούν δυνατά και χαρούμενα.

Εκεί περιμένει ο ιερέας του χωριού μαζί με πλήθος κόσμου, για να υποδεχτούν το ιερό λείψανο. Ο αντιπρόσωπος της συνοδείας των καβαλάρηδων παραδίδει τα οστά του Αγίου στον ιερέα και όλοι μαζί τα συνοδεύουν με τιμές στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου, όπου ακολουθεί Μέγας Εσπερινός και προσκύνημα. Μετά το τέλος του προσκυνήματος οι κάτοικοι του χωριού με τη σειρά τους φιλοξενούν το λείψανο για ένα βράδυ ή για κάποιες ώρες στο σπίτι τους και το επιστρέφουν οι καβαλάρηδες πάλι στην μονή της Ζάβορδας στις 6 Αυγούστου, όπου την επομένη τιμάται η μνήμη του Αγίου Νικάνορα.

Οι προσκυνητές και οι καβαλάρηδες του Κρόκου φέρνουν μαζί τους βάγια από το Καλλίστρατο όρος και τα μοιράζουν στους παρευρισκόμενους. Εκείνοι με ευλάβεια τα βάζουν στο κεφαλάρι της κυρίας εισόδου του σπιτιού τους για να έχουν την ευλογία και την χάρη του δικού τους Αγίου Νικάνορα ο οποίος είναι πολύ αγαπητός στην περιοχή μας και τον τιμούν εκπληρώνοντας κάθε χρόνο το τάμα των παππούδων τους και κάποιοι βαφτίζοντας τα παιδιά τους με το όνομα Νικάνορας.

Απόσπασμα από το βιβλίο «Κόκκινη κλωστή δεμένη …γεύσεις όμορφες υφαίνει» από τις εκδόσεις Αποστακτήριο των Ιωάννας Κύρου και Αναστασίας Σακκούλα

Aπό fb: Joanna Keros/Gomblitsa