Το άτομο που ζεί και αναπτύσσεται μέσα στη σύγχρονη κοινωνία της τεχνολογικής προόδου, του αυτοματισμού, της μαζοποίησης και της μαζικής παραγωγής είναι υποχρεωμένο να προσαρμόζεται στις μεταβαλλόμενες συνεχώς αξιώσεις της και να συντονίζει το ρυθμό της προσωπικής του ζωής με το ρυθμό της ζωής του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου. Μέσα απ’ αυτή τη συνεχή προσπάθεια προσαρμογής γεννιέται το συναίσθημα του άγχους. Άγχος είναι το ισχυρότατο εκείνο συναίσθημα ψυχικής δυσφορίας, ανασφάλειας, αβεβαιότητας και ακαθορίστου φόβου. Το άγχος αποτελεί μια παθολογική μορφή αγωνίας και σαν τέτοια προκαλείται χωρίς το άτομο να έχει σαφή συναίσθηση της αιτίας.
Τα βαθύτερα όμως αίτια πρέπει να αναζητηθούν στις μεταβολές της εποχής και της κοινωνίας μας. Η σύγχρονη κοινωνία πλήρωσε με βαρύ αντίτιμο την πρόοδο,με την πληγή του αιώνα μας, το άγχος. Η κοινωνία μας χαρακτηρίζεται συχνά ως καταναλωτική με την έννοια ότι δημιουργούνται συνεχώς νέες ανάγκες και συνεπώς νέες σχέσεις παραγωγής -κατανάλωσης. Ο σύγχρονος άνθρωπος προσπαθεί να αξιοποιήσει όλες τις δυνατότητές του και όλο το διαθέσιμο χρόνο του προκειμένου να είναι σε θέση να ικανοποιήσει τις αυξανόμενες ανάγκες που του δημιουργεί η σύγχρονη καταναλωτική κοινωνία, χωρίς όμως να το επιτυγχάνει συχνά.
Η αδυναμία επιτυχίας του σκοπού που θέτει, του δημιουργεί απογοήτευση και αδυναμία με συνακόλουθη τη βίωση του άγχους. Επιπρόσθετα η σύγχρονη κοινωνία είναι μια κοινωνία συνεχούς ανταγωνισμού και συναγωνισμού. Μέσα από αυτό το κλίμα ο άνθρωπος είναι υποχρεωμένος να διεξάγει ένα συνεχή και αδιάκοπο αγώνα, προκειμένου να επιβιώσει, να αμυνθεί έναντι των άλλων και τέλος να καταφέρει να υπερυψωθεί ως ολοκληρωμένη προσωπικότητα.
Οι ποικίλλοι φραγμοί και τα συχνά εμπόδια δημιουργούν μια αρνητική διάθεση στο άτομο, που νοιώθει την αδυναμία και την μοναξιά να το κυκλώνει. Η κοινωνία αποτελεί τη συμβατική μορφή οργάνωσης των ατόμων σ’ένα σύνολο που δέχεται έναν κοινό ηθικό κώδικα συμπεριφοράς. Ο κώδικας αυτός καθορίζει την πρέπουσα του ατόμου, προκειμένου να γίνεται αποδεκτό από το σύνολο.
Η συνεχής προσπάθεια του ατόμου να προσαρμοστεί στα καθημερινά πρότυπα συμπεριφοράς δημιουργεί το άγχος της πιθανής αποτυχίας και απόρριψης από το κοινωνικό σύνολο. Άλλα αίτια του άγχους αποτελούν οι συνεχώς περιοριζόμενες δυνατότητες απασχόλησης, σπουδών, επαγγελματικής ανέλιξης και σταδιοδρομίας. Επίσης η φθορά που παρατηρείται, κυρίως στις μεγαλουπόλεις, στις διανθρώπινες σχέσεις, η κρίση της φιλίας, της οικογένειας, της αγάπης, της θρησκείας, συμβάλλουν στη βίωση του άγχους. Η σύγχρονη δομή των πόλεων με τις βιομηχανίες, τις θεόρατες πολυκατοικίες -φυλακές, με την ρύπανση της ατμόσφαιρας και του περιβάλλοντος, με τον ποικιλόμορφο θόρυβο, τους βοηθούν στην αύξηση του συναισθήματος της αγωνίας, της αβεβαιότητας και του άγχους.
Η απειλή των πολέμων και κυρίως ενός ολέθριου για το ανθρώπινο γένος θερμοπυρηνικού πολέμου, η απειλή της καταστροφής που πλησιάζει, λειτουργεί σαν μια υποσυνείδητη αιτία του άγχους. Το άγχος ανήκει στο συναισθηματικό πλαίσιο του ανθρώπου και δύσκολα μπορεί να αποβληθεί. Καθώς έχει να κάνει με αίτια και χαρακτηριστικό μόνο της εποχής μας δεν είναι εύκολο να γυρίσουμε τον χρόνο πίσω. Το άγχος δεν μπορεί να εξαλειφθεί ολότελα, αλλά το μόνο που μπορεί να γίνει είναι να περιοριστούν στο μέτρο του δυνατού τα αίτια που προκαλούν τη συχνή βίωσή του.
Έτσι πολιτεία και άτομα πρέπει να συμβάλλουν ώστε να δημιουργηθούν καλύτερες συνθήκες ζωής, να προστατευθεί το περιβάλλον και η ατμόσφαιρα, να δοθούν λύσεις στα προβλήματα της ανεργίας και την υποαπασχόλησης, να σταματήσει και να περιοριστεί η κατασκευή όπλων και πυραύλων,ν α διατρανωθεί το αίτημα για ειρήνη και ύφεση.
Επίσης είναι αναγκαίο σήμερα που οι αξίες αμφισβητούνται και δοκιμάζονται, να επιδειχθεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον παράγοντα άνθρωπο, για την ιδιαιτερότητα και την εσωτερική του αυτονομία. Μια άλλη λύση μπορεί να δοθεί από την παιδεία που δεν είναι στείρα συσσώρευση γνώσεων, με την προσπάθεια για εσωτερική ανάπτυξη και ολοκλήρωση του ατόμου, έτσι ώστε να είναι σε θέση να ιεραρχεί τα προβλήματά του και να τα ξεπερνά μέσα από την δημιουργικότητα που το χαρακτηρίζει. Επίσης η παιδεία θα πρέπει να βοηθήσει στον αυτοέλεγχο και στην αυτοκυριαρχία. Είναι χρέος του ανθρώπου να διασφαλίσει την ανθρώπινη ύπαρξη από την αγωνία, την ανασφάλεια, το άγχος που λειτουργούν ως ανασταλτικοί παράγοντες της πραγματικής ηθικοπνευματικής ανάπτυξης του ανθρωπίνου γένους. Δεν είναι δυνατόν να ζητάμε μια ζωή απαλλαγμένη από κάθε στοιχείο άγχους, αγωνίας και αβεβαιότητας. Αυτό που πρέπει να ζητάμε είναι την προσαρμογή των κοινωνικών αξιώσεων, της τεχνολογικής προόδου και της επιστήμης στην ουσία και τις ανάγκες του ανθρώπου διασφαλίζοντάς του έτσι μια ζωή πιο ήρεμη και ανθρώπινη.
Όταν έχω άγχος είναι επειδή ζώ στο μέλλον. Όταν έχω κατάθλιψη είναι επειδή ζώ στο παρελθόν. Μανώλης Δουκίδης συγγραφέας.
ΒΙΣΚΑ ΖΩΗ-ΠΟΛΥΞΕΝΗ
