«Ο κορονοϊός μας αναγκάζει να μην κατεβούμε στον Λάκκο να τραγουδήσουμε και να χορέψουμε τον Μάη. Μένουμε σπίτι όμως στην αυλή μας όλα τα μπορούμε» αναφέρουν οι γυναίκες του Κρόκου τραγουδώντας τα παραδοσιακά τραγούδια του τόπου «Τώρα μαγιά, τώρα δροσιά» και «Μωρή περδίκα του Μαγιού».Μάλιστα μάζεψαν πασχαλιές, τσούγγρισαν αυγά και έφαγαν το παραδοσιακό ρυζόγαλο.
Η αναβίωση του εθίμου «Μάης» στο Κρόκο Κοζάνης πραγματοποιείται παραδοσιακά στο πάρκο της Αγίας Παρασκευής. Φέτος οι γυναίκες ντυμένες με τα παραδοσιακά τους ρούχα τραγούδησαν το Μάη από το σπίτι τους τιμώντας τις παραδόσεις.
Τώρα μαγιά, τώρα δροσιά,
τώρα του καλοκαίρι,
τουρά κι ου ξένους βούλιτι
να πάει στα δικά του.
Νύχτα σιλών’ του μαύρου του,
νύχτα του καλιγώνει,
βάζει τα πέταλα αργυρά
και τα καρφιά ‘σημένια
και τα καλιγωστήρια του.
―Μάη μ’ δρουσερέ, Μάη μ’ καλουκιρινέ,
ποιος σε φύτεψε, μωρέ, και μπουμπούκιασες
και μπουμπούκιασες, μωρέ, και λουλούδιασες;
―Νιος με φύτεψε, μωρέ, και μπουμπούκιασα
και μπουμπούκιασα, μωρέ, και λουλούδιασα.
«Το παραδοσιακό αυτό τραγούδι ακούγεται σε πολλά μέρη του τόπου μας . Στον Κρόκο κατεβαίνουν στον Λάκκο .Στολίζονται με όλα τους τα φλουριά στην παραδοσιακή τους φορεσιά και με τα πιο όμορφα λουλούδια του Μάη . Ζώνουν στην μέση τους λυγαριές , να είναι λυγερές και βάφουν τα μαγουλά τους ακουμπώντας κόκκινα αυγά .Μετά πιάνονται στο χορό και με τις φωνές τους στολίζουν το πρωινό της παραδοσιακής Πρωτομαγιάς με όμορφα τραγούδια που υμνούν τον Μάη και τον έρωτα. Τα τραγούδια αυτά τα άκουσαν από τις γιαγιάδες τους και τα μαθαίνουν στις εγγονές τους. Έτσι έκαναν και οι αρχαίες Ελληνίδες για να καρπίσει η γη» αναφέρει η νηπιαγωγός και μελετητής της λαογραφίας του Κρόκου Ιωάννα Κύρου.
Μωρή περδίκα, περδίκα του Μαγιού
περδίκα μου γραμμένη, άγρια και μυρωμένη.
Σ’ όλο τον κόσμο ήμερη, σ’ εμένα στέκεις άγρια,
Δε θα μου’ ρθει κάνας καιρός, κάνας βαρύς χειμώνας,
να στήσω βρόχια στα βουνά και σκάνταλα στους κάμπους
για να σε πιάσω ζωντανή, φτερό να μη ραγίσω
για να σε βάλω στο κλουβί το χρυσοκεντημένο
για να λαλάς πάσα πρωί, πάσα το μεσημέρι
για να ξυπνάς τις όμορφες, κι αυτές τις μαυρομάτες,
περδίκα μου γραμμένη.
Όπως αναφέρει η Ιωάννα Κύρου αναφορά για το έθιμο του Μάη που γινόταν μόνο στον Κρόκο έχουμε από το 1930 στο Μακεδονικό βήμα , παλιά εφημερίδα της Κοζάνης.
Οι γυναίκες του Κρόκου εκείνη την ημέρα ξυπνούν πολύ πρωί , στολίζονται όσο μπορούν καλύτερα με τα μαίσια ρούχα και όλα τους τα χρυσαφικά, φορούν επάνω τους λουλούδια, στολίζουν και τα γκιούμια τους και κατεβαίνουν στην περιοχή που ονομάζεται Λάκκος.
Εκεί σαν ιέρειες άλλων καιρών μετέχουν στην αναγέννηση της φύσης αξημέρωτα και με συμβολικές κινήσεις προσπαθούν να μεταλάβουν δύναμη από την πλάση . Είναι οι φορείς της γονιμότητας και της συνέχισης της ζωής και πρέπει να είναι γερές και ευπαρουσίαστες. Έτσι τοποθετούν φύλλα λυγαριάς για να είναι λυγερές, βάφουν με παπαρούνες τα μαγουλά τους για να είναι ροδοκόκκινες, πάνε στις πηγές ,πίνουν νερό και πλένονται για να είναι δροσερές, βάζουν πάνω τους ένα σκόρδο «για να μη βασκαίνονται»(να μην τις τσακίσει ο κούκος ) και χορεύουν και τραγουδούν καμαρωτές αντιφωνικά τραγούδια .
Εδώ πρωταγωνίστριες είναι οι γυναίκες που βρίσκονται σε γόνιμη ηλικία .Οι Λαζαρίνες που πρωταγωνίστησαν πριν το Πάσχα είναι πιο μικρές , μέχρι 15 ετών και είναι τώρα εδώ βοηθητικός ο ρόλος τους . Αυτές που τραγουδούν και χορεύουν είναι οι αρραβωνιασμένες ,οι παντρεμένες και οι λίγο πιο μεγάλες . Ο ρόλος του άντρα σ΄ αυτή την γιορτή είναι ένας απλός ρόλος θεατή.
Στο χώρο υπάρχει ρυζόγαλο με κρόκο φτιαγμένο από τις ίδιες και βαμμένα κόκκινα αυγά με χορήγηση του Πολιτιστικού Συλλόγου Κρόκου που έχει αγκαλιάσει το έθιμο και βοηθά στην συνέχιση του. Είναι παλιά συνήθεια να κερνάνε ρυζόγαλο την πρωτομαγιά για να περάσει γλυκός ο Μάης επειδή « τον ξέρουμε πως είναι σκανταλιάρης που σκανταλίζει τις έμορφες κι αυτές τις μαυρομάτες»
Και του χρόνου…»
Ιωάννα Παπαδημητρίου
Πηγή φωτο fb Ritsa Papagewrgiou
