ΑΓΝΩΣΤΑ ΕΓΓΡΑΦΑ ΚΑΙ ΣΠΑΝΙΟ ΑΡΧΕΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΟΥΤΟ ΤΗΣ Κ.Δ.Β.Κ.
Στους πραγματικούς θησαυρούς της Κοβεντάρειου Δημοτικής Βιβλιοθήκης Κοζάνης και τα αρχεία της βιβλιοθήκης ως πηγή ιστορίας, μίλησε στο ράδιοΛόγος και τον Λύσανδρο Ρήγα η Ελένη Μαργαρίτη, βιβλιοθηκονόμος ΚΔΒΚ, με αφορμή την τοποθέτησή της στο τριήμερο φόρουμ που διοργανώνει η βιβλιοθήκη αυτό το Σαββατοκύριακο.
“Υπάρχουν πολλοί θησαυροί στην Βιβλιοθήκη της Κοζάνης , αλλά υπάρχουν θαμμένοι και κρυμμένοι”, αποκαλύπτει η ίδια, λέγοντας πως η βιβλιοθήκη της Κοζάνης έχει περισσότερους από 400 χειρόγραφους κώδικες και περισσότερους από 300 κώδικες εγγράφων. Εκείνα τα έγγραφα, όμως, που είναι κρυμμένα, είναι τα 70.000 έγγραφα που έχουν ψηφιοποιηθεί μέχρι σήμερα, ενώ ακολουθούν κι άλλα. Τα συγκεκριμένα έγγραφα είναι ο πλούτος της Βιβλιοθήκης και σε αυτά θα επικεντρωθεί η εισήγησή της.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, η Βιβλιοθήκη της Κοζάνης είναι από τις παλαιότερες τις χώρας και η ίδρυσή της ανάγεται στο τέλος του 17ου αιώνα . Συνδέεται με την έναρξη του Σχολείου της Κοζάνης και τη διδασκαλία του Γρηγορίου Κονταρή, από τα Σέρβια (μετέπειτα Επισκόπου Σερβίων αλλά και Μητροπολίτη Σμύρνης). Ως αναγνωρισμένος θεσμός χρονολογείται από το 1813, όταν αναγέρθηκε ιδιαίτερο κτήριο δίπλα στο κοινοτικό κτήριο, δίπλα στον Μητροπολιτικό ναό του Αγίου Νικολάου. Εκεί ήταν και η Επιστολή, που μεταφέρθηκε από τα Σέρβια στην Κοζάνη το 1745. 
Μετέπειτα έγινε το Επισκοπείο στο σημείο που είναι σήμερα. Αποτελούσε, λοιπόν, ένα τρίπτυχο για τα γράμματα και τον πολιτισμό , η Βιβλιοθήκη, ο Οίκος Βελτιώσεως όπου συγκεντρώνονταν οι μορφωμένοι της περιοχής για να μελετήσουν. και υποστηρίχθηκε από την Εκκλησία, τους λόγιους, αλλά και τους κοζανίτες της διασποράς. Όλος αυτός ο πλούτος συγκεντρώθηκε ώστε να μπορέσουν να μορφωθούν τα κοζανιτόπουλα . Έχουμε στην κατοχή μας ένα πολύ σημαντικό αρχείο, με 70.000 έγγραφα, πρωτότυπα.
Από τα παλαιότερα και σπανιότερα αρχεία είναι ο Ιερός Κώδικας της Επισκοπής Σερβίων και Κοζάνης, όπως επίσης υπάρχουν στο πρωτότυπο και πολλά πατριαρχικά γράμματα που είχαν σταλεί στην Μητρόπολη Σερβίων και Κοζάνης από σημαίνοντες πατριάρχες. Σημαντικά είναι, επίσης, τα πρακτικά του εκκλησιαστικού δικαστηρίου , καθώς αποτυπώνουν τα καθημερινά προβλήματα των κατοίκων. Επίσης, υπάρχουν αρχειακοί κώδικες που περιέχουν την καταγραφή βαπτίσεων από το 1759 και μετά. Αλλά και λίστες με τους κατοίκους από κάθε ενορία, ενώ σώζονται και προικοσύμφωνα, αφού η προίκα ήταν θεσμοθετημένη τότε!
Παράλληλα με τα πρακτικά της μητρόπολης, στη Βιβλιοθήκη σώζονται και τα πρακτικά της δημογεροντίας και της αντιπροσωπείας, καθώς μετά τις μεταρρυθμίσεις που έγιναν από το οθωμανικό κράτος , η πόλη απέκτησε θεσμοθετημένη πολιτική διοίκηση , ενώ μετά το 1912 υπάρχουν και τα πρακτικά του τότε Δήμου Κοζάνης.
Οι δωρεές και τα …πορνεία της εποχής!
Εκτός από όλα αυτά, υπάρχουν διάφορα έγγραφα που αφορούν την ευρύτερη περιοχή των Σερβίων, του Βελβεντού, του Τσιαρτσιαμπά, αλλά και ολόκληρο τον ελληνικό χώρο. Υπάρχουν έγγραφα από την εποχή της απελευθέρωσης του 1912 που αφορούν και τις υπόλοιπες νέες χώρες που προσαρτίστηκαν στο νέο ελληνικό κράτος. Υπάρχει υλικό και εκλογικοί κατάλογοι από το 1908 και μετά , υλικό για την εκπαιδευτική κίνηση στην Κοζάνη, διάφοροι λογαριασμοί ιδρύσεων σχολείων, αλληλογραφία με δωρητές και κατάλογοι δωρεών όπως π.χ,. του Μουράτη. Επίσης, σημαντικά αρχεία, όπως το διασωθέν αρχείο από τον Κωνσταντίνο Παπακωσταντίνου που αφορά την απελευθέρωση το 1912. Επίσης, βλέπουμε τηλεγραφήματα της εποχής, του διαδόχου Κωνσταντίνου. Για το πλιάτσικο που έγινε στις περιουσίες των Τούρκων, αλλά και στοιχεία για συλλόγους, πρακτικά ιδρύσεως συλλόγων. Σημαντικά είναι και τα εκκλησιαστικά έγγραφα που υπάρχουν στην βιβλιοθήκη.
Επίσης, ένα σημαντικό τεκμήριο που υπάρχει, είναι ο Κώδικας της Ζάμπορδας, από τον οποίο παίρνουμε πολλές πληροφορίες για την περιοχή. Επίσης σημαντικά είναι και τα ασήμαντα έγγραφα, όπως πληροφορίες για την γαλλική κατοχή το 1916 , πόσοι ήταν οι στρατιώτες στην Κοζάνη, πως λειτουργούσαν τα πορνεία στην περιοχή και κάποια τέτοια στοιχεία που αποτελούν ιστορικά ντοκουμέντα.
Η περίοδος της κατοχής
Ένα σημαντικό κομμάτι που αφορά την νεώτερη ιστορία, είναι για την περίοδο της κατοχής. Υπάρχουν πάνω από 400 δηλώσεις που αφορούν τους βομβόπληκτους της περιοχής, λογω των 3 βομβαρδισμών που έγιναν στην περιοχή. Έγινε βομβαρδισμός από τους συμμάχους, από τους Γερμανούς αλλά και τους Ιταλούς. Μετά την κατοχή δημιουργήθηκε ο Σύλλογος Βομβοπλήκτων Κοζάνης, που συγκέντρωσε τις δηλώσεις και υπάρχει το μέγεθος της καταστροφής. Όπως επίσης, υπάρχουν οι διαταγές των Γερμανών αλλά και προπαγανδιστικά φυλλάδια, δίνοντας εικόνα για το πως λειτουργούσαν οι κατακτητές αλλά και το ελληνικό κράτος, με δεδομένες τις καταστροφές. Επίσης, υπήρχαν εντολές προς πυροπαθείς να δώσουν ένα πουλόβερ, ή κάποια κεραμίδια, γεγονός που δείχνει το μέγεθος της καταστροφής.
Τα κρυμμένα βιβλία στο παρεκκλήσι του Αγίου Λαζάρου
Την ιστορία της ΚΔΒΚ την διέσωσαν οι άνθρωποί της, όπως ο Νικόλαος Δελιαλής, που μετέφερε με τις άμαξες που μετέφεραν τα σκουπίδια, τα βιβλία, κρύβοντας τα σε ένα υπόγειο , στο παρεκκλήσι του Αγίου Λαζάρου, στον Άγιο Δημήτριο. Στο υπόγειο μπήκαν τα βιβλία και χτίστηκε ένας τοίχος, κρύβοντάς τα από τον οποιονδήποτε.
Κλείνοντας, όπως τόνισε η κ. Μαργαρίτη, υπάρχει μια ανοδική πορεία της επισκεψιμότητας , γιατί ο κόσμος δεν έχει χρήματα να αγοράσει βιβλία στα βιβλιοπωλεία, με τους δανεισμούς ημερησίως να ξεπερνούν τους 300! Επίσης, αυξάνονται οι εκδηλώσεις για μικρούς και μεγάλους, ενώ το νέο κτήριο είναι ο κατάλληλος χώρος που θα εμπνεύσει και θα παρέχει το χώρο να γίνουν όλα όσα ονειρεύονται οι υπεύθυνοι: Υπάρχει χώρος για παιδική βιβλιοθήκη, αναγνωστήρια, τόπος συναντήσεων και εκδηλώσεων, μέχρι και καφέ. καθιστώντας την συνώνυμη μιας βιβλιοθήκης ευρωπαϊκής πρωτεύουσας. “Οραματιζόμαστε μια σύγχρονη βιβλιοθήκη που θα λειτουργεί με όλα τα σύγχρονα μέσα. Θέλουμε τα καλύτερα, γιατί αξίζει στην βιβλιοθήκη και στον τόπο”, κατέληξε.
Β.Σ.
