44 συμπατριώτες μας 26- ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ- 1944.ΠΡΟ 80 ΕΤΩΝ.
Προηγουμένως τελείται μνημόσυνο στο εκκλησάκι της Παναγίας.
Για το τραγικό αυτό γεγονός έχουμε προσωπική αντίληψη και γνωρίζουμε τα όσα συνέβησαν και επιθυμούμε να δώσουμε μια πραγματική εικόνα του θλιβερού αυτού γεγονότος , από τα στοιχεία που έχουμε συγκεντρώσει, πέρα από όσα γνωρίζουμε.
Οι εκτελεσθέντες είναι 65 και πλέον συμπατριώτες μας και εκτελέστηκαν αδίκως , μένοντας ορφανές 65 οικογένειες . Μεγάλο και θλιβερό πρόβλημα. Με την αφήγηση θέλουμε να δώσουμε την αλήθεια των γεγονότων ,αντικειμενικά και ανεπηρέαστα ,με σεβασμό στην πραγματικότητα των γεγονότων που ανήκουν στους συμπατριώτες μας και στην τοπική ιστορία . Χρησιμοποιώ και στοιχεία από το βιβλίο του ιστορικού, Στράτου Δαρδανά, ( ΤΟ ΑΙΜΑ ΤΩΝ ΑΘΩΩΝ) αντίποινα Γερμανικών αρχών κατοχή στη Μακεδονία 1941-1944) και του Αλέκου Σακαλή (Πετρόμπεη) Κοζανίτη αγωνιστή στην Εθνική αντίσταση (ΜΝΗΜΕΣ).
Αρχίζω από την αείμνηστη Μαριέττα Παλαμήδους, ερυθροσταυρίτισσα, που μου είπε τα ακόλουθα «για τον δολοφονηθέντα γιατρό Χάνς Αυστριατικής καταγωγής» . «Ο γιατρός Χανς υπηρετούσε σε στρατιωτική γερμανική μονάδα στην Κοζάνη. Δεν περιορίστηκε στο νοσοκομείο του στρατοπέδου, αλλά εζήτησε και του έδωσαν μία αίθουσα στο 5ο Δημοτικό σχολείο το οποίο διαμόρφωσε σε ιατρείο και εκεί δέχονταν καθημερινά συμπατριώτες μας τους οποίους εξέταζε δωρεάν και τους θεράπευε , οι γιατρευθέντες μιλούσαν με τα καλύτερα λόγια για την ιατρική βοήθεια που τους παρείχε ώστε να θεραπευθούν , δεν έπαιρνε ποτέ χρήματα και όταν του πήγαιναν αυγά ή κότες τα μοίραζε στους πτωχούς. Ήταν Φιλέλληνας και φιλάνθρωπος. Γεννημένος στη Βιέννη, η γιαγιά του ήταν Ελληνίδα από την Κωνσταντινούπολη. Είχε ζητήσει από τον Ερυθρό Σταυρό Κοζάνης μία εθελόντρια νοσοκόμα για να τον βοηθάει στο ιατρικό του λειτούργημα και μάλιστα να γνωρίζει Γαλλικά, τα οποία ήξερε κι αυτός για να συνεννοούνται. Η μόνη που γνώριζε ήταν η αείμνηστη Μαριέττα Παλαμήδους, που είχε σπουδάσει στην Ελβετία. Η Παλαμήδους είχε βοηθήσει στον πόλεμο του 40 τους τραυματίες στρατιώτες μας ως νοσοκόμα. Έτσι βρέθηκε συνεργάτης του γιατρού στο φιλανθρωπικό ιατρικό του λειτούργημα . Της είπε μια ημέρα, ότι τον έχουν ειδοποιήσει ότι ένα αυτοκίνητο έπεσε στη Μπάρα Σιατίστης και έχει ένα τραυματία, τους απάντησε, μη τον μετακινείτε θάρθω να τον πάρω. Κι έφυγε από το ιατρείο πηγαίνοντας στη Μπάρα Σιατίστης να τον παραλάβει, αψηφώντας τους κινδύνους που διέτρεχε. «Να επιτελέσει μόνο το ιατρικό του καθήκον, λέει η Παλαμήδους, η καλοσύνη του δεν είχε όρια . και προσθέτει η αείμνηστη Μαριέττα , «όπως αποδεικνύεται τον είχαν παγιδεύσει, επιστρέφοντας από τη μπάρα Σιατίστης που δεν βρήκε εκεί κανέναν τραυματία ενώ τον είχα στήσει ενέδρα στο χωριό Αλωνάκια όπου και τον δολοφόνησαν»., Εντολή εδόθη από τον καπετάν Υψηλάντη(Αλέξης Ρόσιος) καθηγητής από Σιάτιστα , που ήταν υπεύθυνος στην περιοχή ως Διοικητής αποσπάσματος (τάγματος ) του 53ου συντάγματος της ΙΧ Μεραρχίας. Δυστυχώς ήταν ακατανόητη η απόφαση του Υψηλάντη να έχει τα τραγικά αυτά αποτελέσματα και να μείνουν ορφανές 65 οικογένειες στη δύσκολη εκείνη περίοδο της κατοχής. Ενδιαφέρθηκε κανείς για αυτές της οικογένειες; Πως μεγάλωσαν τα παιδιά τους. Για το τραγικό αυτό γεγονός υπάρχει και έγγραφο της ΙΧ Μεραρχίας που δεν δικαιώνει τον Υψηλάντη, θα τα μεταφέρουμε στη συνέχεια του κειμένου. Έχω γνωρίσει πολλούς συμπατριώτες που μου έλεγαν πως γιατρεύτηκαν από το γιατρό Χανς. Επίσης τρεις που γνωρίζω και βρίσκονται εν ζωή σήμερα , ομολογούν ότι «χάρης στο γιατρό Χανς σωθήκαμε και ζούμε μέχρι σήμερα» , είναι γνωστά τα ονόματα των συμπατριωτών μας.
Ο Ιστορικός Στράτος Δαρδανάς γράφει για το γεγονός αυτό στο βιβλίο του το «ΑΙΜΑ ΤΩΝ ΑΘΩΩΝ» στις σελίδες από 351 μέχρι 360. Με πάρα πολλά στοιχεία και γράφει συγκεκριμένα «όμως, η ηγεσία του ΕΛΑΣ δε δικαίωσε τουλάχιστον επίσημα τη συγκεκριμένη επιλογή του Υψηλάντη, (εννοώντας τη δολοφονία του γιατρού) που είχε επακόλουθα να δολοφονηθούν 65 περίπου συμπατριώτες μας. Σε διαταγή του Γενικού στρατηγείου ΕΛΑΣ προς την 9η Μεραρχία ζητήθηκε να αποφεύγονται στο μέλλον παρόμοια εγχειρήματα, που επέφεραν στην ουσία περισσότερα πλήγματα στον άμαχο πληθυσμό , εξαιτίας των μετέπειτα αντιποίνων, παρά των γερμανικών στρατευμάτων . Αναλυτικά στη διαταγή τονίζονταν : την οποία και παραθέτει ο Δαρδανάς στο βιβλίο του , σελ. 359-60. «Επίσης έχει μία παραπομπή αριθμός 88. ΔΙΣ αρχείο ΚΚΕ, τόμος 3,αριθμός εγγράφου 135 Γενικόν στρατηγείον, επιτελείον –γραφειον ΙΙΙ, αρθ. ΕΠΕ 64, Προς την ΙΧ Μεραρχία ,ΣΔ Γεν. Στρατηγείου 14-3-1944.» Αναφέρεται επίσης , ότι μέσα στις προθέσεις της ηγεσίας ήταν η τιμωρία του Υψηλάντη, για ανεπιτυχή δράση, κατά το επικείμενο συνέδριο του ΕΑΜ στα Σιδερά της Κοζάνης, βλ. ΙΑΜΑ, αρ.Εις.262,φακ.5. «Σημείωμα». Αυτά που γράφει είναι τεκμηριωμένα με έγγραφα του ΕΛΑΣ. Που δεν επιδέχονται αμφισβήτηση. Είχε δε κυκλοφορήσει από τον Υψηλάντη μετά την θέση που πήρε η Μεραρχία, ότι δήθεν είχε δώσει εντολή το ΕΑΜ να δολοφονήσουν το γιατρό. Ισχυρισμός που διέβαλε το ΕΑΜ. Με το γιατρό θα ασχολείτο το ΕΑΜ που το εξέθετε . Λες και ο γιατρός ήταν υπεύθυνος του Χίτλερ και μετά τη δολοφονία του θα κατέρρεε η Γερμανία .Μυθεύματα μικρού παιδιού, αλλά κατέστρεψαν 65 οικογένειες. Τεκμηριώνεται ότι ηθικός υπεύθυνος για τις δολοφονίες των 65 συμπατριωτών μας ήταν ο καπετάν Υψηλάντης. Ο Υψηλάντης έγραψε βιβλίο για την Εθνική αντίσταση με τίτλο στα
«φτερά του οράματος» , έκδοση 2001.Δεν αναγράφει στο βιβλίο για τη δολοφονία του Αυστριακού Γιατρού την 26-1-1944.Από την εντολή που έδωσε ο ίδιος, αποφεύγοντας να το αναφέρει, ίσως να αισθανόταν τύψεις για το τραγικό αυτό γεγονός γιατί ήταν ο υπεύθυνος . Για την απελευθέρωση της Κοζάνης έχει ανακρίβειες, στο βιβλίο του ο Υψηλάντης γράφοντας ότι τους καταδίωξαν και ελευθέρωσαν την Κοζάνη την 28-10-1944., σελίδα 126. Για την αποχώρηση των Ναζί από την Κοζάνη την 27-10-1944, έγραψα κείμενο, την27-10-2023, πως είδαμε την αποχώρηση των Γερμανών από την Κοζάνη και ότι δεν έπεσε πιστολιά. Γράφουμε ότι δολοφονήθηκαν 65, διότι οι 44 ήσαν από την Κοζάνη καταγεγραμμένοι ως αριστεροί και οι υπόλοιποι 21, είναι οι άνθρωποι τους οποίους σκότωναν όσους εύρισκαν στο δρόμο από Βατερό και στα αμπέλια. Τραγική η ώρα και ημέρα 26-Ιανουαρίου-1944 για τους συμπατριώτες μας .
Ο Αλέκος Σακαλής (Πετρόμπεης ) στο Βιβλίο του «Μνήμες» , και στη σελίδα 182 γράφει για το γεγονός της δολοφονίας του γιατρού που το σχολιάζει αρνητικά γιατί ακολούθησαν τα θλιβερά αποτελέσματα ,της δολοφονίας των 65 συμπατριωτών μας. Που άφησαν ορφανές 65 οικογένειες .Να σημειώσω ότι στους δολοφονημένους είναι και ένας εξάδελφος μου Γιώργος Τιόλης 19 ετών που τον σκότωσαν έξω από το Βετερό, την ημέρα εκείνη 26-Ιανουαριου που είχαν σκοτώσει τον Γιατρό, βρέθηκε στο Βατερό πηγαίνοντας προς τα Σιδερά για να ενταχθεί στην ομάδα της Εθνικής αντίστασης. Είναι απόγονος της μεγάλης οικογένειας των Δωρητών της Κοζάνης. Θείος του ο Γεώργιος Τιόλης που φέρει και το όνομα του. Το όνομά του γράφεται και στο μνημείο στα νταμάρια.
Κατόπιν των παραπάνω στοιχείων θα πρέπει να πάνε οι Κοζανίτες στο μνημείο, να γονατίσουν και να ζητήσουν συγνώμη από τους αθώους ανθρώπους που δολοφονήθηκαν άδικά καθώς και από τους συγγενείς τους που έχασαν τους άνδρες τους απρόσμενα και αδικαιολόγητα . Πέρασαν μια δύσκολη ζωή να ζήσουν και να μεγαλώσουν τα παιδιά τους στην κατοχή καθώς και στα επόμενα χρόνια,. Τους βοήθησε κανείς; Έχω ένα παράδειγμα : Ένας από τους 44 που δολοφονήθηκε ήταν ο Κώστας Σιάτρας, οικογενειακός φίλος ήταν ράπτης και το μαγαζί το είχε στην οδό Ξενοφών Τριανταφυλλίδη, με τον πεθερό του Κώτσιου Καραγκούλα ήμασταν γείτονες ένας τοίχος χώριζε τα σπίτια μας. Ο παππούς είχε ένα χωράφι και ένα αμπέλι τι δυνατότητες είχε να φροντίσει την κόρη και την εγγονή του, που δολοφόνησαν τον σύζυγο και πατέρα τους . Η εγγονή Ζωϊτσα ήταν 16 ετών, καθημερινά ήταν στο σπίτι του παππού, μαζί μεγαλώσαμε και βλέπαμε τον Γολγοθά που περνούσαν , τους βοηθούσε και η γειτονιά. Ο Κώστας Σιάτρας ήταν ένας ήσυχος άνθρωπος , αριστερός μεν, χωρίς δράση, δούλευε για την οικογένεια του.
Την μαύρη εκείνη μέρα είχα κι εγώ συμμετοχή. Ο παππούς μου Γεώργιος Βελίκαρης ,πατέρας της μητέρας μου, είχε πάει την ημέρα εκείνη το πρωϊ στο αμπέλι του που ήταν στις κυδωνιές, έτσι λέγεται η περιοχή, βρίσκεται 100 μέτρα ποιο πέρα από το Γεροκομείο είναι στο ίδιο δρόμο της αριστερής πλευράς στη διαδρομή. Η Κοζάνη είχε αναστατωθεί από το θλιβερό αυτό γεγονός των δολοφονιών και δεν γνωρίζαμε αν ζούσε ο παππούς ή όχι, ούτε είχε επιστρέψει στο σπίτι του. Μετά το μεσημέρι με πήρε η γιαγιά, πήραμε και το γαϊδουράκι και πήγαμε στο αμπέλι να βρούμε τον παππού ζωντανό ή σκοτωμένο . Σταματήσαμε στο πηγαδούλ’ να ξεκουραστούμε, έχει και ένα καφενεδάκι εκεί, βρίσκεται στο σημείο, που από δεξιά ανεβαίνεις στο Σιόποτο , είναι στην ανηφόρα προ του συνεχίσουμε το δρόμο για το γηροκομείο. Είχε μεγάλες πέτρες –κοτρόνες . Καθίσαμε μπροστά από τις πέτρες για να φυλαγόμαστε από το στρατόπεδο που είχαμε πίσω μας, φυλαγόμασταν μήπως μας πυροβολήσουν. Το γαϊδουράκι ήταν όρθιο και δέχτηκε μια σφαίρα στο στόμα πέρασε και εξήλθε από την άλλη πλευρά του στόματος , χωρίς να τραυματίσει .
Παραμείναμε περίπου μία ώρα, μη τολμώντας να σηκωθούμε και να δώσουμε στόχου για να πυροβολήσουν. Τελικά ξεκινήσαμε περπατώντας στο δρόμο του θανάτου και πήγαμε στο αμπέλι, δεν είδαμε τον παππού και φωνάζαμε να μας ακούσει , τον βλέπουμε να ανέρχεται από το Λάκκο, είχε μεγάλο ρέμα, όπου κρύφτηκε κάτω από τις γκαγζές-θάμνους και έτσι καλύπτονταν και δεν φαινότανε. Μας είδε και έκανε το Σταυρό του. Ήταν κιτρινόμαυρος από την αγωνία του, ήταν 80 χρόνων ,του δώσαμε και ήπιε τσίπουρο, που είχαμε μαζί μας , τον βοηθήσαμε να ανέβει στο γαϊδουράκι, και όλοι μαζί επιστρέψαμε στο σπίτι χωρίς να ενοχληθούμε στο δρόμο, μπαίνοντας στο σπίτι έκανε πάλι το σταυρό του, τον περιέβαλλε η οικογένεια παιδιά και εγγόνια φιλώντας του το χέρι , παίρνοντας οικογενειακή θαλπωρή . Ήρθαν και γείτονες να τον ενθαρρύνουν. Έτσι, έληξε η τραγική αγωνία του που σώθηκε από την εκτέλεση. και δεν ξαναπήγε στο Αμπέλι στη διάρκεια της κατοχής. Μου έλεγε μία Κοζανίτισσα, αριστερή, ότι και ο πατέρας της ήταν στο αμπέλι στην άνω πλευρά του δρόμου, ήταν και άλλος Κοζανίτης στο αμπέλι του και του φωνάζει πάμε να φύγουμε Μανώλη γιατί θα μας βρούνε σκοτωμένους, «σαν το λαγό στ’ μπ’λ’» Και έτσι γλύτωσαν και αυτοί,
Οι Αρχές και οι αξίες του Ανθρωπισμού, η Ελευθερία του ανθρώπου και ο σεβασμός είναι απαράβατες αρχές μιας Δημοκρατικής κοινωνίας και Χώρας.
Έχουμε ηθική ευθύνη εν ονόματι των αρχών της Δημοκρατίας και του πολιτισμού να ζητήσουμε συγνώμη γονατισμένοι προ του μνημείου για τον άδικο χαμό τους που έμειναν ορφανές και οι οικογένειές τους. Εμείς τιμούμε τη μνήμη τους και η αληθινή καταγραφή όλων των τραγικών αυτών γεγονότων θα είναι παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές.
Γιάννης Κορκάς
