Η Μακεδονία δεν περνά και την πιο ακμαία φάση της. Η Κεντρική Μακεδονία που πριν από 25 χρόνια είχε το υψηλότερο ΑΕΠ ανά κάτοικο, σήμερα μετά βίας κρατιέται στην πρώτη οκτάδα των Περιφερειών της χώρας (20% χαμηλότερα από τον εθνικό μέσο όρο).
Η Ανατολική Μακεδονία, με εξαίρεση την τουριστική περιοχή της, βρίσκεται αρκετά κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (περίπου 43%) από 65% περίπου προ εικοσαετίας.
Στη Δυτική Μακεδονία, η οποία το 2004 βρισκόταν στο 75% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, σήμερα είναι κάτω από το 50%.
Δηλαδή: Αν δούμε τη συνολική εικόνα της Μακεδονίας – επειδή η αλληλεπίδραση των τριών Περιφερειών της είναι ισχυρή – το συμπέρασμα που εξάγεται είναι πως η περιοχή πρέπει να ζητήσει εξηγήσεις και κυρίως λύσεις.
Επειδή τα θέματα είναι πολλά, ας εξετάσουμε μία Περιφέρεια της Μακεδονίας και το κεντρικό της ζήτημα: Ας δούμε τη Δυτική Μακεδονία και την περιβόητη «απολιγνιτοποίηση». Όσο περνά ο καιρός εμπεδώνεται η πεποίθηση πως έγινε βεβιασμένα και με έλλειψη προνοητικότητας.
Και με ισχνή υλοποίηση των υπεσχημένων: 1,6 δις έλεγαν τα «μεγάλα λόγια» (λόγω και Ταμείου Ανάκαμψης) , μόλις το 9% αυτού του ποσού είναι ο απολογισμός της «φτωχής πράξης».
Η πολυτραγουδισμένη Δίκαιη Παραγωγική Μετάβαση, δεν υποστηρίζεται. Κι όμως, αποτελεί κεντρικό στόχο μιας ευνομούμενης Πολιτείας.
Πέραν αυτών όμως, θα ήταν καλό να σκεφθούμε το μέλλον (όχι χωρίς) αλλά με λιγνίτη , αρκεί να αποκτήσουμε μια αντίληψη «εκτός του κουτιού»: Λιγνίτης δε σημαίνει μόνο καύσιμο.
Τι είναι ο λιγνίτης?
Ένα ορυκτό με περιεκτικότητα σε άνθρακα 50%-70%, νερό, υδρογόνο και οξυγόνο.
Συνηθίζουμε να τον λέμε και ορυκτό καύσιμο γιατί μέχρι σήμερα η κύρια χρήση του ήταν η καύση του για την θέρμανση νερού και στη συνέχεια παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Ο λιγνίτης, με τον άνθρακα που περιέχει, μπορεί να έχει πολλές ακόμη χρήσεις πέρα από την καύση του. Παραδείγματα:
* Παραγωγή ανθρακονημάτων
Ο λιγνίτης μπορεί να αποτελέσει πρώτη ύλη για ανθρακονήματα, τα οποία χρησιμοποιούνται για την ενίσχυση σκυροδέματος και την αποκατάσταση παλαιών κατασκευών.
Πρόκειται για προϊόν πολύ υψηλότερης προστιθέμενης αξίας από την απλή καύση.
* Παραγωγή υλικών για μπαταρίες
ο σκληρός άνθρακας (hard carbon) χρησιμεύει ως υλικό ανόδου (αρνητικού ηλεκτροδίου) σε επαναφορτιζόμενες μπαταρίες.
* Παραγωγή μετακαολίνης από τα υπερκείμενα στρώματα
Στα λιγνιτωρυχεία της Δυτικής Μακεδονίας υπάρχουν σημαντικές ποσότητες αργίλων και καολινιτικών υλικών.
Με θερμική κατεργασία μπορούν να παραχθούν υλικά υψηλής αξίας που αντικαθιστούν την ιπτάμενη τέφρα στο τσιμέντο.
* Παραγωγή συνθετικών ποζολανών
Από τα ανόργανα συστατικά του λιγνίτη μπορούν να παραχθούν λεπτόκοκκα πυριτικά και αργιλικά υλικά κατάλληλα για τσιμέντα χαμηλών εκπομπών CO₂.
* Παραγωγή συνθετικών καυσίμων
(diesel, βενζίνη, κηροζίνη) μέσω αεριοποίησης και σύνθεσης Fischer–Tropsch. Είναι τεχνικά εφικτό, αλλά απαιτεί μεγάλες επενδύσεις και δέσμευση CO₂.
*Παραγωγή υδρογόνου,
επίσης μέσω αεριοποίησης, με παράλληλη δέσμευση και αποθήκευση του παραγόμενου CO₂.
• Παραγωγή χημικών προϊόντων,
όπως μεθανόλη, αμμωνία, συνθετικό φυσικό αέριο και άλλες πρώτες ύλες για τη χημική βιομηχανία.
• Παραγωγή ενεργού άνθρακα,
που χρησιμοποιείται σε φίλτρα νερού, καθαρισμό αέρα και βιομηχανικές εφαρμογές.
• Παραγωγή χουμικών και φουλβικών οξέων,
τα οποία χρησιμοποιούνται ως εδαφοβελτιωτικά και στη γεωργία.
Όλα τα παραπάνω σε συνάρτηση με
*Την υπάρχουσα τεράστια και φθηνή ποσότητα λιγνίτη.
*Τις υφιστάμενες μεγάλης κλίμακας βιομηχανικές εγκαταστάσεις.
*Τις Διαθέσιμες εκτάσεις,
*Τα Ενεργειακά δίκτυα.
*Το υπάρχον τεχνικό προσωπικό υψηλής εξειδίκευσης.
*Τις επιχειρήσεις με εμπειρία σε μεγάλα έργα.
*Τη βιομηχανική κουλτούρα που διαθέτει η περιοχή.
*Την Πανεπιστημιακή και ερευνητική δραστηριότητα .
Συνηγορούν στο ότι ο λιγνίτης δεν πρέπει να εξελιχθεί σε ιστορία απώλειας αλλά σε μια ιστορία δημιουργίας.
Είναι όλα αυτά υλοποιήσιμα?
Αν δεν το ερευνήσουμε δεν θα το μάθουμε ποτέ.
Επίσης, το θέμα αγγίζει το σκληρό πυρήνα αυτού που λέμε «Πολιτική». Πού δίνεις προτεραιότητα (και συνεπώς) σε ποιους τομείς ξεκινάς τη διερεύνηση της δυνατότητας να παράγεις κάτι νέο, από τον λιγνίτη;
Το να αφήσεις τον ορυκτό σου πλούτο αναξιοποίητο δεν είναι πολιτική…
Αξίζει να αναφέρω ότι υπάρχουν χώρες που τόλμησαν και επένδυσαν στον λιγνίτη
Ενδεικτικά αναφέρω:
1. Γερμανία – Ανθρακονήματα από λιγνίτη
2. Ηνωμένες Πολιτείες – Ενεργός άνθρακας και ανθρακονήματα
3. Πολωνία – Προϊόντα άνθρακα
4. Τσεχία-εφαρμογές βελτίωσης εδάφους και άλλες περιβαλλοντικές εφαρμογές
5. Κίνα- η χώρα με τη μεγαλύτερη αξιοποίηση του λιγνίτη πέραν της ηλεκτροπαραγωγής
6. Αυστραλία – παραγωγή υδρογόνου, βελτιωμένα στερεά καύσιμα
7. Ιαπωνία – παραγωγή υδρογόνου
Πριν προχωρήσουμε στην καταστροφή των μηχανημάτων και των εγκαταστάσεων, τα οποία αποτελούν δημόσια περιουσία υψηλού κόστους, αξίζει να διερευνήσουμε εναλλακτικές λύσεις.
Η διεθνής εμπειρία δείχνει πολλούς δρόμους που θα μπορούσαμε να ακολουθήσουμε.
Αλλά μπορούν να γίνουν και άλλες σκέψεις:
Μία ήπιας ανάπτυξης αξιοποίηση όσων μηχανημάτων και έργων ήδη υπάρχουν (αντί των ανατινάξεων…) είναι η ίδρυση Ανοιχτού Μουσείου Ενέργειας το οποίο θα αναδεικνύει την ιστορία όλου του ορυκτού υλικού και τις κοινωνικές επιπτώσεις στην περιοχή, θα επαναφέρει την ιστορική μνήμη για όσους θυσιάσθηκαν (κυριολεκτικά ή μεταφορικά) σε αυτό το ενεργειακό πεδίο και θα εκπαιδεύει τον πληθυσμό και ιδιαίτερα τους νέους για εναλλακτικές μορφές χρήσης του αλλά και για τις νέες περιβαλλοντικά φιλικές μορφές παραγωγής ενέργειας .
Ο πληθυσμός στη Δυτική Μακεδονία βαίνει δραματικά μειούμενος. Η Πολιτεία οφείλει να εξετάσει κάθε λύση που μπορεί να δώσει ανάσα στην περιοχή και να συμβάλει στην συνολική πορεία της χώρας.
Λύσεις υπάρχουν και αξίζει να τις αναζητήσουμε. Απαιτείται μη ιδεοληπτική αξιολόγηση των δεδομένων , αξιοποίηση ευκαιριών και πολιτική τόλμη.
του Δημήτρη Κατσαντώνη
* O Δημήτρης Κατσαντώνης είναι Πρόεδρος Δ.Σ. και Διευθύνων Σύμβουλος της εταιρείας tothepoint
πηγή: voria.gr
