Ο ΛΑΟΓΡΑΦΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΡΚΑΣ ΣΤΟ ΡΑΔΙΟΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΝΙΑΗΜΕΡΟΥ – ΤΙ ΑΓΟΡΑΖΑΝ ΣΤΟ ΠΑΖΑΡΙ ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΑ ΟΙ ΝΟΙΚΟΚΥΡΕΣ!
Θύμισες και ιστορίες από την εμποροπανήγυρη της Κοζάνης, όπως αυτή λειτουργούσε τα παλαιότερα χρόνια, στην μεταπολεμική αλλά και την προπολεμική Κοζάνη, εξιστόρησε μιλώντας στο ράδιολόγος και τον Λύσανδρο Ρήγα ο λαογράφος Γιάννης Κορκάς. Η ιστορική εμποροπανήγυρη του Νιάημερου, ονομασία που παρέμεινε μέχρι και τις μέρες μας, αποτελούσε από τα παλαιότερα χρόνια σημείο συνάντησης για τους Κοζανίτες, που έβρισκα στο παζάρι- νιαήμερος τα απαραίτητα είδη για το σπίτι, για το επάγγελμά τους, για την κτηνοτροφία και τη γεωργία. .
Όπως εξιστορεί ο Γιάννης Κορκάς: “Ο Νιάημερος καθιερώθηκε στην Κοζάνη από το 1880, επί δημάρχου Νικολάου Χαλκιά. Το 1879 η κοινότητα έγινε δήμος και πρώτος δήμαρχος ήταν ο Ν. Χαλκιάς . Αυτός κατόρθωσε και πήρε άδεια από τον Τούρκο διοικητή. Το μεγάλο εμπορικό πανηγύρι ξεκινούσε, τότε, την πρώτη Τρίτη του Οκτωβρίου και διαρκούσε μέχρι και την επόμενη Δευτέρα. Την παλιά εκείνη εποχή, γινόταν δύο παζάρια την εβδομάδα, την Τρίτη και το Σάββατο . Τα δύο παζάρια διευκόλυναν τους κατοίκους από τα χωριά , για να κατέβουν στην πόλη να ψωνίσουν τα απαραίτητα. Το παζάρι ξεκίνησε από την τοποθεσία όπου σήμερα υπάρχει η Πλατεία Λασσάνη . Μάλιστα όπως έχω ξαναπεί ( κακώς ονομάζεται έτσι η εν λόγω πλατεία καθώς η τοποθεσία αυτή ήταν αλώνι του Νικολάου Αρμενούλη , του παππού του δημάρχου ,ό οποίος είχε δωρίσει το αλώνι στην κοινότητα προς χρήση του λαού). Και γιατί αγνοείτε ο δωρητής δεν γνωρίζουμε. Στο χώρο αυτό μαζευόταν όλοι οι επαγγελματίες που είχαν σχέση με ζώα , όπως οι σαμαράδες, καπίστρια, χάμουρα, η σέλα τα χαλινάρια κ.α. και χαϊμαλιά που κρεμούσαν στα ζώα . Στο Κιραμαριό γινόταν η ζωοπανήγυρη στο χώρο που γίνεται ο φανός Μπουντανάθκα, στο χώρο αυτό υπήρχε ένα μεγάλο σιντριβάνι με νερό , όπου χρησιμοποιούσαν όσοι είχαν αγελάδες στον μαχαλά και ήσαν πολλές, θυμάμαι το σιντριβάνι . Εκεί κοντά υπήρχε και Ταμπακαριό-Βυρσοδεψείο. Εκεί γινόταν πολύ μεγάλη ζωοπανήγυρης . και το ευτράπελο είναι ότι για να διαπιστώσουν πόσον ετών είναι τα γαΪδούρια άνοιγαν το στόμα και τα κοιτούσαν στα δόντια, οπότε διαπίστωναν την ηλικία, δεν γνωρίζω τη μέθοδο. Επίσης, τότε δούλευαν πολύ οι πεταλωτές που καλίγωναν τα ζώα και οι πεταλωτές είχαν επίδοση κτηνιάτρου , υπάρχει και το κασμερ΄’. ( έλεγε ο γιος του πεταλωτή, ο πατέρας μου είναι κτηνίατρος) τα μαγαζιά τους που πετάλωναν τα άλογα ήταν επί της οδού Ολύμπου συνέχεια της πλατείας Λασσάνη. Επίσης, δούλευαν στο πανηγύρι και τσαρουχάδες, οι τσελιγκάδες αγόραζαν τσαρούχια για τους βοσκούς τους τα οποία έδωναν Τ΄Αηδημήτρ’,. αλλά και άλλοι επαγγελματίες που πουλούσαν νήματα και εργαλεία για αργαλειό , υφάσματα, αλατζάδες , βελέντζες φλοκάτες , Κάπες, τσούλια και άλλα.
Τα χρόνια εκείνα, επίσης, στο παζάρι οι νοικοκυρές γάνωναν τα πιάτα, τσιντσιρέδις τους ταβάδες, τα σνιά , ταψί μεγάλο,. τα χαλκώματα καζάνια, μπακράτσια για το γάλα, γκιούμια για νερό να τα φρεσκάρουν οι Μπακιρτζήδις που ασχολούνταν με όλα αυτά Επίσης, στο χώρο δούλευαν πολλοί αγγειοπλάστες, πουλώντας πήλινα σταμνιά με δύο χερούλια , στα οποία έβαζαν την αρμνιά, ώστε να γίνουν νόστιμα τα γιαπράκια. Μικρά πήλινα δοχεία για νερό , κιούπια που έβαζαν το Πιτμέζι ,με κομμάτια κυδώνι, τη λίγδα και άλλα .Επίσης, πουλούσαν διάφορα μπιχλιμπίδια, που αγόραζαν τα παιδιά, αλλά και οι γυναίκες περιδέραια φανταχτερά που τα φορούσαν τις γιορτές. “Τότε οι άνθρωποι ζούσαν με την αγάπη για την παράδοση και τιμούσαν το παζάρι”, προσέθεσε ο ίδιος, λέγοντας ότι το παζάρι το περίμεναν πως και πως για να συμπληρώσουν τις ελλείψεις που είχαν στα σπίτια τους για να βγάλουν το χειμώνα. Δεδομένου ότι τον χειμώνα δεν ήταν εύκολη η μετακίνηση, έκανε και βαρύ χειμώνα.
Στα παζάρια αυτά και ειδικότερα στο Νιάημερο, γινόταν συναντήσεις μεταξύ των ανθρώπων που συμμετείχαν στον Μακεδονικό αγώνα μεταφέρονταν μηνύματα και αποφάσεις της Εθνικής αμύνης που αφορούσαν για την προώθηση του οπλισμού στην περιοχή, προσφέροντας σπουδαίο ρόλο εθνικό και Μακεδονικό.
Μετά τη δεκαετία του 50, πωλούσαν στο παζάρι σφυρίχτρες και λαήνια χρωματιστά, αλλά και ζαχαρομπίμπιλα χρωματιστά (στραγάλια), Επίσης, δούλευαν πολύ τα χάνια την εποχή εκείνη, αφού ερχόταν πολλοί πωλητές. Σήμα κατατεθέν ήταν ο περίφημος χαλβάς ο Νιαημεριώτικος, που γινόταν με νισεστέ και φρέσκο βούτυρο και πολλά αμύγδαλα. Μάλιστα, όπως είπε ο κ. Κορκάς, το παλιό εργοστάσιο Δαβάνη έκανε και σιουτζιούκια, δηλαδή καρύδόψυχα περασμένη σε κλωστή και τη βουτούν σε μουστόπτα, πολύ νόστιμο που σήμερα φκάχνουν μόνο οι νοικοκυρές .
Επίσης, πιο παλιά αλλά και νεώτερα πουλούσαν βαϊένια από ξύλο ρόμπουλου , γένονταν νόστιμο το κρασί, μπόμπις βαρέλια. καρούτα – πατητήρια για τα σταφύλια ,και γαλίκια-Κοφίνια .
Επίσης μεγάλη κίνηση είχαν οι σιδεράδες και ακονιστές που ακόνιζαν μαχαίρια όλων των ειδών, τσεκούρια , τσεκουράκια που έκοβαν ξύλα και πριόνια, δρεπάνια θερισμού. και άλλα.
Τα λέω αυτά για να παρουσιάσω το μέγεθος των εργασιών που γινόταν εκτός των πωλήσεων .
όταν ήμασταν μαθητές αγοράζαμε φουρφούρια , τα φυοούσαμε για να μεγαλώσουν και τα απευθύναμε στα κορίτσια – μαθήτριες ήταν πειρακτικό, χρόνια αγνά γνήσια και ασκανδάλιστα.
Ο Νιάημερος έπειτα επεκτάθηκε με αντίστοιχο παζάρι σε όλη τη Δυτική Μακεδονία, στο Άργος Ορεστικό , στο Αμύνταιο, . Σήμερα γίνεται στο Ίσιωμα του Αη-λιά, ενώ παλαιότερα γινόταν στο μισκιάθκο από κει ξεκίνησε (σημερινή πλατεία Λασσάνη), μετά στη Γιτιά, στην περιοχή του κτηρίου της πυροσβεστικής ( Γκαζάδικα ) Ο ίδιος πρότεινε να γίνεται πλέον το παζάρι στον χώρο του ΟΣΕ αφού ελευθερώθηκε ο χώρος, είναι και μεγάλος.
Οι παλιοί περίμεναν το πανηγύρι για να ζωντανέψει η περιοχή , και αποτελούσε σημείο συνάντησης, για μια ευχάριστη ανθρώπινη διασκέδαση , πράγματι έτσι ήταν παλιά ο νιαήμερος , και παράλληλα, εφοδιάζονταν τα απαραίτητα για το χειμώνα.
Επίσης στον Νιάημερο αγόραζαν και πολλά πράγματα για τις προίκες, υπήρχαν κάρα που ήσαν στολισμένα από είδη προικός ,για να μπορούν με άνεση να διαλέξουν οι ενδιαφερόμενες για να συμπληρώσουν την προίκα τους, προκειμένου να καλοπαντρευτεί μια κοπέλα και να μην έχει ελλείψεις από το νοικοκυριό.
Και οι καροποιοί ήσαν παρόντες στον νιαήμερο ,διαθέτοντας όλα τα εργαλεία για να δουλέψει ένα κάρου.
Ο Νιάημερος της παλιάς εποχής μπορούμε να τον συγκρίνουμε με μεγάλη εμπορική έκθεση όπως π.χ. της Θεσσαλονίκης , είχε όλα τα χαρακτηριστικά της κοινωνικής επαφής μεταξύ των ανθρώπων διαφόρων περιοχών που επισκέπτονταν και ενημερώνονταν στις εξελίξεις και ανάπτυξη της ζωής καθώς και γνωριμίες που συντελούσαν στην επικράτηση του πλουραλισμού στην ευρύτερη κοινότητας μας. Ο Νιαήμερος αποτελούσε το γεγονός της χρονιάς.
(όπως τα εξιστόρησε ο Γιάννης Κορκάς στον Λύσανδρο Ρήγα)
