‘’Φέτος συμπληρώθηκαν 30 χρόνια (20-7-1989) από την αναχώρηση του Γιάννη Τσαρούχη από τον μάταιο αυτόν κόσμο. Ο Γ. Τσαρούχης υπήρξε αναμφισβήτητα σημαντικός κρίκος του νεοελληνικού μας πολιτισμού. Ήταν τόσο ευρύ πνεύμα ώστε έκλεινε μέσα του και την Ορθοδοξία, εντρύφησε ελεύθερα στην Ορθοδοξία. Ο Θεός ‘’πάντας ανθρώπους θέλει σωθήναι και εις επίγνωσιν αληθείας ελθείν’’ (Α’ Τιμ. 2,4). Ο Θεός θέλει να σωθούν όλοι οι άνθρωποι και να γνωρίσουν σε βάθος την αλήθεια’’. Με αυτόν τον σύντομο λόγο ξεκίνησε ο π. Κωνσταντίνος την εκδήλωση-αφιέρωμα στο Γιάννη Τσαρούχη (28-11-2019) στο Αρχονταρίκι του Αγίου Διονυσίου εν Ολύμπω στο Βελβεντό, της Ιεράς Μητροπόλεως Σερβίων και Κοζάνης.
Η εκδήλωση ήταν λιτή. Περιελάμβανε: α. Ανάγνωση ενός θαυμάσιου κειμένου με τίτλο: ‘’Επί την ηλίου δύσιν’’ του αρχιμ. Βασιλείου Γοντικάκη, προηγουμένου της Ιεράς Μονής Ιβήρων Αγίου Όρους, για τον Γιάννη Τσαρούχη, όπου αποτυπώνεται η πνευματική του διάσταση. β. Ανακοίνωση γνώμης του Μάνου Χατζιδάκι για τον Γιάννη Τσαρούχη. γ. Ακρόαση Στιχηρού Ιδιόμελου των Αίνων της Αγίας και Μεγάλης Παρασκευής (η Ακολουθία ψάλλεται το Βράδυ της Αγίας και Μεγάλης Πέμπτης) ”Δύο και πονηρά εποίησεν” σε μελοποίηση Πέτρου Φιλανθίδου, 1920. Ερμηνεία: Διακο-Διονύσιος Φιρφιρής, Άγιον Όρος. Σχόλιο π. Κ.Ι.Κ. δ. Προσφορά τσάι – καφέ με τα ανάλογα εδέσματα. Στην ανάγνωση των κειμένων ήταν η Μαρία Κουτσιούκη, εκπαιδευτικός Α/θμιας εκπαίδευσης, κάτοχος μεταπτυχιακού τίτλου σπουδών, ιστορία, τοπική ιστορία, έρευνα και διδακτική.
α. ΚΕΙΜΕΝΟ ‘’ΕΠΙ ΤΗΝ ΗΛΙΟΥ ΔΥΣΙΝ’’. αρχιμ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΓΟΝΤΙΚΑΚΗ, ΑΓΙΟΝ ΟΡΟΣ.
Τον Τσαρούχη τον γνώρισα γέρο στο Άγιον Όρος, όταν ερχόταν για να παρακολουθήσει τη Μεγάλη Εβδομάδα. Ήταν άνθρωπος ώριμος, με βαθιά σοφία και ανθρωπιά, που για να φτάσεις, πρέπει να έχεις πονέσει πολύ, και να είσαι ευγνώμων γι’ αυτό. Είχε μέσα του σαφήνεια και τόλμη, που έμοιαζε με τη σαφήνεια και την τόλμη του Αγίου Όρους.
Έτσι δεν μπορείς, ούτε έχει νόημα, μιλώντας για τον Τσαρούχη, να απαριθμήσεις τα προσόντα και τις ικανότητές του. Αυτό που του χαρίσθηκε, είναι η σύνθεσις και η υπέρβασις όλων, και η άφιξή του δια της αληθούς μετανοίας στο μακάριον τέλος, που καταυγάζει τον άνθρωπο με ιλαρόν φως αγίας δόξης.
Ο Τσαρούχης δεν ήταν ένας απλός καλλιτέχνης ή στοχαστής. Τέτοιους έχουμε πολλούς. Ήταν πνευματικός άνθρωπος, με την αληθινή σημασία του όρου. Και σε μια απλή του φράση περιέκλεισε και απεκάλυψε όλο το πνευματικό του μεγαλείο και τη δύναμη.
Όταν τον ρώτησαν αν ευτύχησε στη ζωή του, είπε: ‘’Τώρα, με τα γεράματα και τη αρρώστια, νοιώθω ευτυχισμένος, γιατί βρήκα αυτό που ζητούσα. Όταν ήμουν νέος, ήμουν δυστυχής, γιατί έψαχνα όλα αυτά και δεν τα εύρισκα’’.
Αυτό είναι το επαναστατικό και γαλήνιο του Τσαρούχη, που πήρε από την Ορθόδοξη Εκκλησία.
Για να απαντήσει έτσι, σημαίνει ότι είχε δύναμη που ανατρέπει την καθεστηκυία τάξη της φθοράς και φέρνει τα πάνω κάτω. Συνήθως λέγεται: ‘’Το παν είναι η υγεία’’. Επίσης: “Το γήρας ουκ έρχεται μόνον”, αλλά συνοδεύεται με πολλά δεινά, που οδηγούν στον θάνατο. Αυτό ουσιαστικά είναι υποδούλωση στη μοίρα και ηττοπάθεια.
Αλλά ούτε για την Εκκλησία ούτε για τον Τσαρούχη είναι έτσι τα πράγματα. Η υγεία είναι σημαντικό αγαθό, αλλά δεν είναι το παν. Και το γήρας ουκ έρχεται μόνον, αλλά φέρνει μαζί του – γι’ αυτούς που ζητούν τα τίμια- την ευτυχία που δεν περιγράφεται.
Η δύσις του ηλίου λέγεται – νομίζω μόνον στα Ελληνικά – και βιούται ως βασίλεμα. Ο ήλιος βασιλεύει όχι όταν μεσουρανεί, αλλά όταν δύει και σβήνει. Και ο αληθινός άνθρωπος βρίσκει τη δύση και το τέλος ως βασίλεμα, ανατολή νέου φωτός και ακτίστου φέγγους.
Στην Ορθόδοξη Εκκλησία ο 103ος Ψαλμός, όταν διαβάζεται ως προοιμιακός στον Εσπερινό, δεν καταλήγει όπως στην Παλαιά Διαθήκη. Τελειώνει με τους προηγούμενους (δηλαδή τους προτελευταίους) στίχους: Έθου σκότος και εγένετο νυξ (στίχος 20), ως εμεγαλύνθη τα έργα σου, Κύριε, πάντα εν σοφία εποίησας (στίχος 24). Δόξα Πατρί και Υιώ και Αγίω Πνεύματι. Και νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.
Επειδή ο άνθρωπος ζητά το πολύ φως, και η Εκκλησία το ξέρει, γι’ αυτό δεν τελειώνει ο Προοιμιακός με το κτιστό φως της δημιουργίας, αλλά με αυτό που για την κοινή λογική και αίσθηση λέγεται και φαίνεται σκότος, επειδή είναι πλησμονή ακτίστου και αδύναμου φωτοχυσίας.
Και όταν σε ένα Μεγάλο Εσπερινό άκουσε το ‘’φως ιλαρόν’’ ψαλλόμενο από τους ιερείς, είχε συντονισθεί η ευαισθησία του στον ρυθμό εκείνο του αρχαίου ύμνου, που κυριολεκτικά ρίχνει τα τείχη της Ιεριχούς. Είχε πάρει το μήνυμα των αιώνων ο Τσαρούχης• και βγαίνοντας έξω, μετά τον Εσπερινό, είπε: ‘’Αυτό είναι το αληθινό μαστούρωμα. Εδώ να έλθουν οι νέοι που το ζητούν ματαίως με χίλιους άλλους τρόπους’’.
του παπαδάσκαλου Κωνσταντίνου Ι. Κώστα
