Το «Φορτηγό της Ποίησης», παραγωγή του Δημοτικού Περιφερειακού Θεάτρου Κοζάνης, ταξίδεψε από τις αρχές της άνοιξης σε πόλεις της Δυτικής Μακεδονίας μεταφέροντας ποίηση και θεατρική δράση στον δημόσιο χώρο.
Στον πυρήνα του πρωτότυπου αυτού καλλιτεχνικού εγχειρήματος βρίσκεται ένα φορτηγό που μετατράπηκε σε κινητή θεατρική σκηνή φέρνοντας την ποίηση κοντά στους θεατές, στις πλατείες των πόλεων από την Κοζάνη και τα Γρεβενά έως τη Φλώρινα και την Πτολεμαΐδα. Η διαδρομή συνεχίζεται με δύο νέες παραστάσεις στην Κοζάνη στις 13 και 14 Ιουνίου 2026, ενώ σύμφωνα με τον σχεδιασμό του ΔΗΠΕΘΕ αναμένεται να επιστρέψει και το φθινόπωρο. Παράλληλα, υπάρχουν σκέψεις η παραγωγή να παρουσιαστεί και στη Θεσσαλονίκη, σε ανοιχτούς δημόσιους χώρους της πόλης.
Το «Φορτηγό της Ποίησης» απέσπασε αυτές τις μέρες το 1ο Βραβείο ΕΡΤ3 στα 15α Θεατρικά Βραβεία Θεσσαλονίκης ως καλύτερη παραγωγή ΔΗΠΕΘΕ της χώρας, διάκριση που ανέδειξε όχι μόνο τη σκηνική ιδιαιτερότητα της παράστασης αλλά και τον τρόπο με τον οποίο συνδέθηκε με τις τοπικές κοινωνίες. Η διαδρομή του «Φορτηγού» συμπίπτει με μια περίοδο έντονης κινητικότητας για το ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης, το οποίο προετοιμάζει ήδη τη νέα μεγάλη παραγωγή του για το καλοκαίρι, τη «Γη της Επαγγελίας», σε συνεργασία με το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου.
Το «Φορτηγό» αποτελεί συνεργασία του ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας, ενώ τη διαμόρφωση του σκηνικού χώρου ανέλαβαν φοιτητές και φοιτήτριες του εργαστηρίου Σκηνογραφίας – Ενδυματολογίας της Σχολής Καλών Τεχνών Φλώρινας, υπό την εποπτεία της Ευαγγελίας Κιρκινέ.
Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης Στέλιος Χλιαράς, που υπογράφει τη σύλληψη, τη δραματουργία και τη σκηνοθεσία της παράστασης, κάνει λόγο για μια προσπάθεια να ανοιχτεί η ποίηση στον δημόσιο χώρο και να αποκτήσει άμεση σχέση με το κοινό. «Ξεκινήσαμε στις 21 Μαρτίου, την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης. Για δεύτερη χρονιά συμπράττουμε με το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Πέρυσι είχαμε γεμίσει την πόλη με 3.000 flyers που είχαν πάνω ποιήματα και τα είχαμε αφήσει στα παρμπρίζ των αυτοκινήτων. Θέλαμε φέτος να κάνουμε κάτι μεγαλύτερο, να φέρουμε την ποίηση στο επίκεντρο. Ταξιδέψαμε στις κεντρικές πλατείες της Δυτικής Μακεδονίας για να παρουσιάσουμε μια θεατρική performance όπου τα ποιήματα ζωντανεύουν και ο λόγος γίνεται άμεσος μέσα στο φορτηγό. Η ιδέα του φορτηγού είχε και πρακτικό προσανατολισμό, γιατί τον Μάρτιο στη Δυτική Μακεδονία είναι ακόμη χειμώνας και χρειαζόμασταν έναν κλειστό χώρο. Έτσι προέκυψε αυτή η κινητή μικρή σκηνή που μπορούσε να ταξιδεύει από πόλη σε πόλη».
Η καρότσα… μεταμορφώνεται
Το εσωτερικό του φορτηγού διαμορφώθηκε σε θεατρικό χώρο τριάντα θέσεων, με τους ηθοποιούς να κινούνται ανάμεσα στο κοινό. Η παράσταση επαναλαμβάνεται πολλές φορές μέσα στην ίδια ημέρα, ώστε να μπορούν να την παρακολουθήσουν όσο γίνεται περισσότεροι θεατές σε κάθε σταθμό της διαδρομής. Ο Στέλιος Χλιαράς εξηγεί: «Η καρότσα έχει μεταμορφωθεί πλήρως. Υπάρχουν τριάντα θέσεις και ένας μακρύς στενός διάδρομος, όπου οι ηθοποιοί παίζουν σχεδόν δίπλα στους θεατές. Η εμπειρία είναι πολύ άμεση. Ο κόσμος αφήνει πίσω του τον θόρυβο της πλατείας ή του δρόμου και μπαίνει μέσα σε έναν άλλο κόσμο. Το “Φορτηγό της Ποίησης” είναι μια κιβωτός ποίησης, ένα μαγικό κουτί. Ο ποιητικός λόγος λειτουργεί μεταμορφωτικά. Το βλέπουμε από τις πρώτες στιγμές. Οι θεατές συγκινούνται ακούγοντας την ποίηση καθώς η απόσταση ανάμεσα σε εκείνους και στους ηθοποιούς σχεδόν καταργείται. Βγαίνουν από την παράσταση σαν να έχουν ζήσει κάτι πολύ προσωπικό. Και αυτό έχει να κάνει και με τη δύναμη των ποιημάτων αλλά και με το σκηνικό περιβάλλον που δημιούργησαν οι φοιτητές της Σχολής Καλών Τεχνών Φλώρινας μαζί με την καθηγήτριά τους Ευαγγελία Κιρκινέ».
«Να κατεβάσουμε την ποίηση από το βάθρο της»
Στην παράσταση ακούγονται ποιήματα των Γιάννη Ρίτσου, Κ.Π. Καβάφη, Οδυσσέα Ελύτη, Μαρίας Πολυδούρη και Ντίνου Χριστιανόπουλου, αλλά και νεότερων ποιητών, τα οποία ενώνονται μέσα από μια ενιαία δραματουργική ροή. Για τον Στέλιο Χλιαρά, βασικό ζητούμενο ήταν να σπάσει η αίσθηση ότι η ποίηση αφορά ένα περιορισμένο ή «ειδικό» κοινό. «Θελήσαμε να κατεβάσουμε την ποίηση από το βάθρο της και να την κάνουμε προσιτή σε όλους. Έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε την ποίηση κάτι απόμακρο ή ελιτίστικο. Αυτό θελήσαμε να αλλάξουμε. Να μπαίνει μέσα ο θεατής και να νιώθει ότι κάποιος του μιλάει προσωπικά. Δεν υπάρχει εδώ η απόσταση που υπάρχει πολλές φορές σε μια κλασική ποιητική βραδιά. Δεν πρόκειται για απαγγελία. Τα ποιήματα γίνονται θεατρική πράξη, γίνονται ζωντανός λόγος. Και αυτό ήταν πολύ σημαντικό για μένα. Η ποίηση υπήρξε λαϊκό είδος. Το είδαμε μέσα από τα μεγάλα τραγούδια που βασίστηκαν σε ποιητικά κείμενα, όπως για παράδειγμα του Μίκη Θεοδωράκη και έφτασαν σε ολόκληρη την κοινωνία. Αυτή την αμεσότητα θέλαμε να ξαναβρούμε».
Στο δεύτερο μέρος της παράστασης ενσωματώνεται και ένα πρωτότυπο κείμενο για τον πόλεμο, το οποίο γράφτηκε ειδικά για την παραγωγή. «Υπάρχει μια ροή από το ένα ποίημα στο άλλο και προς το τέλος υπάρχει ένα σημείο που λειτουργεί σαν αριστοφανική παράβαση. Εκεί έχουμε ενσωματώσει ένα δικό μας κείμενο για τον πόλεμο. Όταν ξεκινούσαμε τις πρόβες είχε ξεσπάσει ο πόλεμος στο Ιράν και νιώσαμε ότι η παράσταση έπρεπε να πει κάτι για τη βία και την καταστροφή. Εκεί μπλέκονται τραγούδι, μελοποιημένα ποιήματα και θεατρικός λόγος και δημιουργείται μια έντονη συναισθηματική κορύφωση. Συνολικά η παράσταση μιλά για τα θέματα που απασχολούν τους ποιητές, τον έρωτα, τη ζωή, τον θάνατο, αλλά και για το πώς στεκόμαστε απέναντι στα μεγάλα ζητήματα της εποχής μας. Αυτό που με ενδιέφερε ήταν να υπάρχει μια αίσθηση ότι η ποίηση δεν είναι κάτι αποκομμένο από την πραγματικότητα αλλά ένας τρόπος να μιλήσουμε για όσα μας αφορούν σήμερα».
Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης, Στέλιος Χλιαράς
Η παράσταση βγήκε πραγματικά στον δημόσιο χώρο
Η βράβευση στα Θεατρικά Βραβεία Θεσσαλονίκης λειτούργησε, όπως λέει ο καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης, ως μια σημαντική αναγνώριση για μια παραγωγή που βασίστηκε περισσότερο στη συλλογική δουλειά και στη σχέση με την κοινωνία παρά σε μεγάλα μέσα παραγωγής. «Ήταν μια έκπληξη για εμάς. Συνήθως περιμένεις ότι θα διακριθούν πολύ μεγάλες παραγωγές, με πλούσια σκηνικά και μεγάλους προϋπολογισμούς. Το “Φορτηγό” ήταν μια πολύ διαφορετική πρόταση. Νομίζω ότι αυτό που αναγνωρίστηκε ήταν η επαφή με τον κόσμο και το γεγονός ότι η παράσταση βγήκε πραγματικά στον δημόσιο χώρο. Είδαμε ανθρώπους που δεν πηγαίνουν συχνά στο θέατρο να έρχονται και να συγκινούνται βαθιά. Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στη Δυτική Μακεδονία, σε μια περιοχή που περνά μια πολύ δύσκολη κοινωνική και οικονομική μετάβαση λόγω της απολιγνιτοποίησης. Κλείνουν εργοστάσια, αλλάζει ολόκληρη η καθημερινότητα των ανθρώπων και ο πολιτισμός γίνεται συχνά ένα από τα λίγα σταθερά σημεία συλλογικής εμπειρίας. Ο κόσμος έχει ανάγκη από καλές παραστάσεις και από δράσεις που δημιουργούν κοινότητα».
Το «Φορτηγό της Ποίησης» αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου καλλιτεχνικού σχεδιασμού του ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης γύρω από τη Δυτική Μακεδονία, τη μετάβαση και τη σχέση του θεάτρου με την τοπική κοινωνία. Το καλοκαίρι του 2026 το θέατρο ολοκληρώνει το αφιερωματικό έτος στην απολιγνιτοποίηση με τη νέα παραγωγή «Γη της Επαγγελίας», σε σκηνοθεσία της Γεωργίας Μαυραγάνη. Πρόκειται για μια παράσταση θεάτρου – ντοκουμέντο πάνω στη λιγνιτική ιστορία της περιοχής, η οποία θα παρουσιαστεί σε συμπαραγωγή με το Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου, στην πρώτη συνεργασία του θεσμού με το ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης.
Το παρόν και το μέλλον των ΔΗΠΕΘΕ
Ο Στέλιος Χλιαράς συνδέει την εμπειρία του «Φορτηγού της Ποίησης» με την ευρύτερη συζήτηση για τον ρόλο των Δημοτικών Περιφερειακών Θεάτρων και τη θέση του πολιτισμού στην ελληνική περιφέρεια. «Τα ΔΗΠΕΘΕ βρίσκονται εδώ και χρόνια σε μια πολύ δύσκολη κατάσταση. Στηρίζονται κυρίως στις φιλότιμες προσπάθειες των ανθρώπων τους. Υπάρχει τεράστιο πρόβλημα υποστελέχωσης, έλλειψης πόρων και συνολικού σχεδιασμού. Δεν μπορεί ένα θέατρο να λειτουργεί σωστά όταν έχει ελάχιστο προσωπικό και όταν δεν υπάρχουν ούτε οι βασικές διοικητικές υποδομές. Όμως την ίδια στιγμή η ανάγκη για πολιτισμό στην περιφέρεια είναι τεράστια. Ειδικά σε περιοχές όπως η Δυτική Μακεδονία, που βιώνουν οικονομική πίεση και δημογραφική συρρίκνωση, το θέατρο και ο πολιτισμός λειτουργούν σαν ανάσα για τους ανθρώπους. Ο χειμώνας εδώ είναι δύσκολος, οι πόλεις δοκιμάζονται και ο κόσμος έχει ανάγκη να συναντηθεί μέσα από την τέχνη».
Ο ίδιος αναφέρεται και στις συζητήσεις που βρίσκονται σε εξέλιξη από πλευράς υπουργείου Πολιτισμού για αλλαγές στον θεσμό των ΔΗΠΕΘΕ. Ο κ. Χλιαράς επισημαίνει: «Από πέρυσι το καλοκαίρι ξεκίνησε μια συζήτηση με το Υπουργείο Πολιτισμού για το μέλλον των ΔΗΠΕΘΕ. Δημιουργήθηκε μια επιτροπή που εξετάζει πιθανές αλλαγές και αναθεωρήσεις του θεσμού. Αυτό που λέμε όλοι είναι ότι τα ΔΗΠΕΘΕ χρειάζονται επανασχεδιασμό, ενίσχυση και σαφή ταυτότητα. Χρειάζονται πόρους αλλά και ένα διαφορετικό μοντέλο λειτουργίας. Για παράδειγμα, θα μπορούσε να υπάρξει μεγαλύτερη συμμετοχή των περιφερειών και περισσότερες συνέργειες ανάμεσα στους δήμους. Το θέατρο στην περιφέρεια δεν μπορεί να αφορά μόνο μία πόλη. Πρέπει να μπορεί να απλώνεται σε ολόκληρες γεωγραφικές περιοχές και να φτάνει σε κοινότητες που δεν έχουν εύκολη πρόσβαση σε πολιτιστικές δράσεις».
Σε αυτή τη λογική ο ίδιος εντάσσει και το «Φορτηγό της Ποίησης», το οποίο σχεδιάστηκε εξαρχής ως μια κινητή παραγωγή που ταξιδεύει και συναντά το κοινό στον δικό του χώρο. «Αυτό προσπαθήσαμε να κάνουμε με το “Φορτηγό”. Να πάμε εμείς στον κόσμο αντί να περιμένουμε τον κόσμο να έρθει στο θέατρο. Και νομίζω ότι αυτό είναι κάτι που αφορά συνολικά το μέλλον των ΔΗΠΕΘΕ. Το θέατρο πρέπει να μπορεί να φτάνει παντού, να συνομιλεί με την κοινωνία και να δημιουργεί εμπειρίες που μένουν στους ανθρώπους. Το “Φορτηγό της Ποίησης” συνεχίζει να ταξιδεύει και αυτό από μόνο του είναι ένα μήνυμα για το πώς μπορεί να λειτουργήσει ο πολιτισμός στην περιφέρεια: ανοιχτά, συμμετοχικά και σε άμεση επαφή με την κοινωνία».
Πηγή: makedonikanea.gr
