Το χωριό Νεράιδα βρίσκεται 20 χιλιόμετρα έξω από την πόλη της Κοζάνης, ενώ απέχει 142 χιλιόμετρα από τη Θεσσαλονίκη και 102 χιλιόμετρα από τη Λάρισα. Με μόνο 148 μόνιμους κατοίκους, η Νεράιδα έχει καταφέρει να γίνει ένας ιδιαίτερα δημοφιλής προορισμός για κάθε εποχή του χρόνου χάρη στο εκπληκτικό φυσικό τοπίο της, με θέα τη λίμνη Πολύφυτος και τη γέφυρα των Σερβίων.

Τα εγκαίνια της Υψηλής Γέφυρας της Σερβίας έγιναν τον Νοέμβριο του 1976, της μεγαλύτερης τότε γέφυρας στην Ελλάδα και τα Βαλκάνια, με συνολικό μήκος 1.372 μέτρα και πλάτος 13 μέτρα. Το γεφύρι στηρίζεται σε 27 πυλώνες που οι βάσεις τους βρίσκονται στον πυθμένα του ποταμού Αλιάκμονα, με τον μεγαλύτερο από αυτούς να έχει ύψος 53 μέτρα. Το τοξωτό του σχήμα και το άδειο εσωτερικό των κιόνων του ήταν στοιχεία ασφάλειας και σταθερότητας σε σύγκριση με προηγούμενες γέφυρες που ήταν ευθείες.

Η τεχνητή λίμνη Πολυφύτου έχει επιφάνεια 74 τετραγωνικά χιλιόμετρα, μέγιστο βάθος 46 μέτρα και είναι ιδιοκτησία της ΔΕΗ που έχει παραχωρηθεί στους κατοίκους για αλιεία και οικιακή τουριστική εκμετάλλευση.

Η ευρύτερη τοποθεσία φαίνεται ότι πρωτοκατοικήθηκε από τα ρωμαϊκά χρόνια, ωστόσο το χωριό είναι πολύ νεότερο: ιδρύθηκε στον απόηχο της Μικρασιατικής Καταστροφής, από Πόντιους πρόσφυγες που ξεριζώθηκαν από την περιοχή της Σεβαστείας και έφτασαν το 1922 στα Λεύκαρα Κοζάνης. . Εκείνο το μέρος όμως αποδείχτηκε άγονο και χωρίς νερό και έτσι μετακόμισαν το 1929 για να στήσουν τα σπίτια τους κοντά στον ποταμό Αλιάκμονα και να εκμεταλλευτούν την εύφορη γη που πρόσφερε το υγρό στοιχείο του ποταμού.

Το 1974 οι κάτοικοι αναγκάστηκαν να μετακομίσουν για τρίτη φορά, καθώς το χωριό θα πλημμύριζε αναγκαστικά λόγω της κατασκευής της λίμνης. Πολλοί δεν ήθελαν να μείνουν και έτσι επέλεξαν να φύγουν για Κοζάνη, Θεσσαλονίκη και Αθήνα. Οι υπόλοιπες (30 οικογένειες περίπου) ίδρυσαν τον σημερινό οικισμό στο λόφο, βλέποντας έκτοτε μια σταδιακή αλλά ραγδαία τουριστική ανάπτυξη.

Κάποιοι από τους πρώτους κατοίκους είπαν στον θρύλο της Νεράιδας, στην περιοχή των πιο παλιών χωριών εμφανίζονταν νεράιδες κάθε φορά που έπεφταν, οι οποίες ήταν ορατές σε όσους διέσχιζαν το λόφο. Μάλιστα, σύμφωνα με μια διαφορετική εκδοχή, αν έβλεπαν νεαρούς άνδρες τους μιλούσαν, προτρέποντάς τους να πέσουν μαζί τους στα νερά του Αλιάκμονα.

Ωστόσο, το πιθανότερο είναι ότι οι πρόσφυγες στόχευαν να ονομάσουν το χωριό Νέα Ηράκλεια, μέχρι που ο τότε Δεσπότης Σερβίας & Κοζάνης Ιωακείμ αντιπρότεινε τη Νεράιδα, βλέποντας τα άφθονα νερά που ξεπήδησαν στην τοποθεσία και έτσι το χωριό πήρε αυτό το όνομα.

Το μνημείο του Κότζα Αναστά έχει άμεση σχέση με το παρελθόν των κατοίκων της Νεράιδας, το μνημείο του Κότζα Αναστάση (Μέγας Αναστάσης) ανεγέρθηκε το 2015 για να τιμήσει τον οπλαρχηγό Αναστάσιο Παπαδόπουλο, ο οποίος έμεινε στην ποντιακή μνήμη ως ο «Τελευταίος Ακρίτας»: γιατί οι πληθυσμοί του δυτικού Πόντου ήταν κάτι σαν τον δικό τους Θεόδωρο Κολοκοτρώνη.

Ο Κότζα Αναστάς ηγήθηκε της ποντιακής αντίστασης κατά της τουρκικής καταπίεσης και έπαιξε καθοριστικό ρόλο στις πρώτες και δεύτερες μάχες της οροσειράς Τοπ Τσαμ, νικώντας πρώτα τον Λίβα Πασά και μετά τον Ταμίτ Πασά. Παρά το νεαρό της ηλικίας του, ήταν μια χαρακτηριστική φυσιογνωμία ακόμη και για τους Τούρκους, καθώς πολεμούσε με μαχαίρι, κρατώντας στο άλλο χέρι μια ελληνική σημαία με τον ποντιακό αετό.
Ο Κότζα Αναστάς σκοτώθηκε σε ηλικία μόλις 26 ετών, τον Δεκέμβριο του 1922, σε ενέδρα που έστησαν παραστρατιωτικές ομάδες στο χωριό Εζενούς, το οποίο βοηθούσε να εκκενωθεί από τους Έλληνες κατοίκους του.

Ο Άγιος Γεώργιος είναι ο πολιούχος της Νεράιδας και είναι μια εκκλησία στην οποία πολλοί επιλέγουν να κάνουν τους γάμους ή τις βαπτίσεις τους (ακόμα και άνθρωποι που δεν κατάγονται από την περιοχή), αφενός λόγω της τοιχογραφημένης πρόσοψής του, αφετέρου λόγω της η πανοραμική θέα που προσφέρει το πλαϊνό Πάρκο της Νεράιδας προς τη λίμνη, το γεφύρι και τα βουνά στο βάθος.

Το ρολόι στο κέντρο του χωριού είναι σήμα κατατεθέν του χωριού Νεράιδα, έχοντας τοποθετηθεί σε μια επιβλητική καμάρα ύψους 4 μέτρων.

Κείμενο σε ελεύθερη μετάφραση