- Στο Παρίσι της Γαλλίας, στο Μουσείο του Λούβρου, ευρίσκεται αρχαία ελληνική μακεδονική ανάγλυφη επιτύμβια στήλη. Σε αυτήν παριστάνεται μία αρχαία ελληνική μακεδονική οικογένεια. Ο νεκρός είναι καθιστός. Φέρει καυσία στην κεφαλή. Η καυσία ήτο καπέλο των αρχαίων Μακεδόνων. Η ονομασία της προέρχεται από τη λέξη καύσις (καύσων), επειδή το κύριο πρακτικό της όφελος ήταν η προστασία από τον δυνατό ήλιο και την ζέστη. Επίσης ο νεκρός φοράει χλαμύδα. Ο νεκρός φαίνεται ηλικιωμένος. Με χειραψία, τον αποχαιρετάει η ηλικιωμένη σύζυγός του. Αμέσως μετά, απλώνει το χέρι της και είναι έτοιμη να τον αποχαιρετήσει η κόρη του. Δίπλα στην κόρη του στέκεται η εγγονή του νεκρού που περιμένει την σειρά της, για να αποχαιρετήσει τον παππού της. Κρατάει δε η εγγονή στα χέρια της ένα κυτίον, κουτί. Ίσως προτίθεται να του προσφέρει ως κτέρισμα, κάτι που βρίσκεται στο κυτίον. Πίσω ακριβώς από τον καθιστό νεκρό, στέκεται όρθιος ο θεός Ερμής. Αναμένει να ολοκληρωθεί η διαδικασία του αποχαιρετισμού για να οδηγήσει τον νεκρό στον Χάροντα.
Η εν λόγω στήλη ευρέθη στην Νεκρόπολη της αρχαίας ελληνικής μακεδονικής πόλεως Αιανής, πρωτεύουσας της Ελίμειας της αρχαίας ελληνικής Μακεδονίας. Η νυν Αιανή είναι κωμόπολη, έγγιστα της αρχαίας πόλεως Αιανής, της Π.Ε. Κοζάνης. Η στήλη τούτη ανήκει σε μία σειρά επιτύμβιων αρχαίων ελληνικών μακεδονικών στηλών του 4ου αιώνος π.Χ. (400 π.Χ. – 300 π.Χ.).
Παραπέμπω στο πόνημά μου με τίτλο : «Διαμέρισμα 901-1000 το γεωγραφικό της Ελληνικής Μακεδονίας μας», του οποίου το σύμβολο 901 παραθέτω ευθύς :
- Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αιανής του Δήμου Κοζάνης της αρχαίας ελληνικής μακεδονικής Ελίμειας ευρίσκεται ανάγλυφη ενεπίγραφη, εις την αρχαία ελληνική μακεδονική γλώσσα (α.ε.μ.γ.), αναθηματική (=αφιερωτική) στήλη. Στο άνω μέρος φέρει δύο επιγραφές. Η υψηλότερη έχει τέσσερις στίχους. Η χαμηλότερη έχει δύο στίχους. Η υψηλότερη :
(α΄ στίχος) ΘΕω ΔΕΣΠΟΤΗ δοτική
(β΄ στίχος) ΠΛΟΥΤωΝΙ ΚΑΙ δοτική
(γ΄ στίχος) ΤΗ ΠΟΛΕΙ ΕΑΝΗ δοτική (=τη Εανή-Αιανή )
(δ΄ στίχος) …….. ΥΙΟΣ ΛεωΝΑ όνομα ………, υιός Λεωνά.
Και στην λέξη : Θεω και στο όνομα : ΠΛΟΥΤωΝΙ και στο όνομα : ΛΕωΝΑ το ωμέγα αντί να γραφεί με κεφαλαίο, ήτοι Ω, είναι γραμμένο με μικρό, ήτοι ω. Αυτό είναι συνηθισμένο στις α. ε. μ. επιγραφές. Βλέπε και σύμβολο 995δ του παρόντος.
Στην επιγραφή τούτη τις πολίτης της αρχαίας Αιανής, αφιερώνει την ανάγλυφη στήλη α) στο θεό Δεσπότη, ήτοι τον θεό Δία, β) στο θεό του Κάτω Κόσμου Πλούτωνα, υιό του Κρόνου και της Ρέας, και στην πόλη του Αιανή –Εανή (Αιανή).
Εκ του ουσιαστικού : ΤΗ ΠΟΛΕΙ που είναι στην δοτική προκύπτει ότι και το : ΕΑΝΗ είναι στην ίδια πτώση, δοτική, ήτοι : ΤΗ ΠΟΛΕΙ ΕΑΝΗ
Η λέξη-πόλη Αιανή στα αρχαία ελληνικά γράφεται και ως Εανή. Εανή ονομ, της Εανής γεν., τη Εανή δοτ., την Εανήν αιτιατ., ω Εανή. Ετυμ: ιων-αττ. εαν < ει-αν ιων. αττ. ην < η-αν (και ουχί < ε-αν) – ιων. αττ. α ν < αι-αν το αττ. ε αν προέρχεται εκ διασταυρώσεως των ε-αν και α ν. Βλέπε σελ. 295, Λεξικόν της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης Α-Ω Ιωάννου Σταματάκου, Αθήναι 1972. Προσέτι Βλέπε και σελ. 1.111, Τόμος 2ος ΔΙΚΡ-ΞΩΦ Λεξικόν της νέας Ελληνικής Γλώσσης, Ιωάννου Σταματάκου : έα (κυρ. προστ. του αρχ. ρήμ. εάω-ω= αφήνω, επιτρέπω), «έα ηρέμα» (=αμόλα αγάλια=πηγαίνε αγάλι-αγάλι) επί αργής πορείας, «έα παρά χείρα» (=μόλα χέρι παρά χέρι), αρχ. έα, έα αι αι. Σημειώνω : «Έα σε χαίρειν» ( =πήγαινε φίλε μου, άει στην ευχή..) Τούτο λέγεται προς τινα ενοχλητικό.
Ο εανός, η εανή, το εανόν (ως αρχαίο επίθετο) = λεπτός, λεπτοϋφαντος, ελαφρός. Το εανόν, ως ουσιαστικοποιημένο επίθετο, εννοείται ίμμα ή ιμμάτιον = το ακριβό επίσημο ένδυμα (επίσημη στολή). Βλέπε σελ.295 Λεξικού της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης, Ιωάννου Σταματάκου, Αθήναι 1972.
Άρα, εανή ή αιανή, κατά τα ανωτέρω, σημαίνει η λεπτή, η λεπτοϋφαντη, η ελαφριά. Η ονομασία: Η ΑΙΑΝΗ, της ομώνυμης κωμόπολης της περιοχής Ελίμειας του Δήμου Κοζάνης Π. Ε. Κοζάνης σημαίνει η λεπτή, η λεπτοϋφαντη.
Στην Π. Ε. Καστοριάς υπάρχει χωριό του οποίου η ονομασία είναι : Η ΧΡΥΣΗ
Η χαμηλότερη επιγραφή έχει δύο στίχους :
(α΄ στίχος) …ΟΝ ΤΕ ΤΟΝ ΘΕΟΝ ΚΑΙ ΤΟΝ ΝΑΟΝ
(β΄ στίχος) ….. ΕΠΙΜΕΛΗΤΟΥ ΑΡΧΕ
Α΄ στίχος : τε τον θεόν και τον ναόν …. (= και τον θεό και τον ναό … ). Το τε και το και = συμπλεκτκοί σύνδεσμοι.
Β΄ στίχος : επιμελητού άρχε. Άρχε προστ. ενεστώτος (άρχε, αρχέτω άρχετε αρχόντων ή αρχέντωσαν. Το άρχω=αρχίζω, εξουσιάζω, άρχω+γεν.=κάνω αρχή έργου, εξουσιάζω κάποιον.ΕΠΙΜΕΛΗΤΟΥ ΑΡΧΕ=ξεκίνα να ασκείς καθήκοντα επιμελητού.
Στην ανάγλυφη αυτή στήλη, αν δει κανείς προσεκτικά, απεικονίζεται άνδρας με κύνα (σκύλο), ο οποίος (κύων) φέρει τρεις κεφαλές. Όπως φαίνεται από το απλωμένο προς τον κύνα προστατευτικό-χαϊδευτικό χέρι του, τον έχει υπό την προστασία του. Πρόκειται για τον Κέρβερο. Ο Κέρβερος ήτο παλαιότερον ο πεντηκοντακέφαλος κύων του Άδη, ο οποίος φρουρούσε την πύλη του Άδη. Ήτο υιός του Τυφωέως και της Έχιδνας, κατά τον ποιητή Ησίοδο. Βραδύτερο παρίστατο ως τρικέφαλος ή τρισώματος. Εδώ εικονίζεται ανάγλυφα επί της αφιερωτικής (= αναθηματικής) επιτύμβιας στήλης τρικέφαλος. Ο τρικέφαλος λοιπόν Κέρβερος παίζει με τον αφέντη του. Ποιος είναι τούτος; Ο Άδης-Πλούτων. Ο εικονιζόμενος θεός Πλούτων-Άδης δείχνει να έχει απρόσιτη μορφή, παρουσιάζεται βλοσυρός, παρότι ευρίσκεται σε στιγμή «ευθυμίας» με τον κύνα του. Ο Πλούτων παριστάνεται με το αγαπημένο του σκυλί, με το οποίο παίζει. Είναι όρθιος και πρεσβύτης (=γερίσκος). Το σώμα του δείχνει να είναι γεροντικό και καταβεβλημένο. Έχει άσπρα μαλλιά στην κεφαλή, πλούσια και μακριά άσπρη γενειάδα, χοντρό άσπρο μύστακα, διακρίνονται δε παραστατικά, ανάγλυφα τέσσερις ή πέντε οδόντες του.
Κάποιος αρχαίος Έλλην Μακεδών -κάτοικος της Αρχαίας Αιανής έβαλε την στήλη αυτή στον τάφο προσφιλούς του, οικείου του προσώπου και την αφιέρωσε στον Δία, στον Πλούτωνα και στην πόλη τούτη (Εανή και Αιανή).
Παραπέμπω και στο πόνημά μου με τίτλο : «Μακεδονίας μας 751-900 της Ελληνικής το γεωγραφικό Διαμέρισμα», του οποίου το σύμβολο 751 παραθέτω ευθύς κατωτέρω:
- Στο Αρχαιολογικό Μουσείο Αιανής του Δήμου Κοζάνης υπάρχει ενεπίγραφο, εις την αρχαία ελληνική μακεδονική γλώσσα, τμήμα αναθηματικού (=αφιερωματικού) αγαλματιδίου ακέφαλου αετού. Ο αετός ήτο το αγαπημένο πουλί του Διός. Σε αετό μεταμορφώθηκε ο Δίας και απήγαγε το όμορφο βρέφος Γανυμήδη μεταφέροντάς το με τους γαμψούς του όνυχες στον Όλυμπο, όπου τον έκανε οινοχόο του. Στο ενεπίγραφο αυτό τμήμα αγαλματιδίου αετού αναγράφεται :
ΔΕΙ ΥΨΙΣΤΩ (α΄ στίχος)
ΑΤΡΕΙΔΗΣ (β΄ στίχος)
ΚΑΠΥΛΛΟΥ (γ΄ στίχος)
ΕΥΧΗΝ (δ΄ στίχος)
Ως προς το : ΔΕΙ (Δε ί σημειώνω το εξής : Στην αρχαία Ελλάδα ο Δίας πέραν του Ζεύς ελέγετο και Δεύς, ιδίως εν Λακωνία και Βοιωτία.
Το : Ζεύς ονομ., Διός γεν., Διί δοτ, Δία αιτ., Ζεύ κλητική.
Το : Δεύς ονομ., Δεός γεν, Δε-ί δοτικ., Δέα αιτ., Δεύ κλητική.
Επίσης : ποιητικώς ο Δίς (=Δίας) ονομ., Ζηνός γεν, Ζηνί δοτικ., Ζήνα αιτ., Δίς κλητική.
Το: ΥΨΙΣΤΩ είναι εύκολο. Το: ΑΤΡΕΙΔΗΣ είναι εύκολο. Το: ΚΑΠΥΛΛΟΥ είναι εύκολο. Ως προς το : ΕΥΧΗΝ τώρα. Στα αρχαία ελληνικά ευχή σημαίνει δέησις, προσευχή. Η όλη φράση της εν λόγω επιγραφής : ΔΕΙ ΥΨΙΣΤΩ ΑΤΡΕΙΔΗΣ ΚΑΠΥΛΛΟΥ ΕΥΧΗΝ (Δε-ί , Δε ϊ, Υψίστω Ατρείδης Καπύλλου ευχήν) σημαίνει : Δέηση-προσευχή του Ατρείδη, υιού του Καπύλλου, προς τον Ύψιστο Δία. Η επιγραφή τούτη αναφέρεται εις την ευχήν (=προσευχήν) κάποιου ονόματι Ατρείδης, υιού του Καπύλλου, δηλ. κάποιου ονόματι Κάπυλλος ή Καπύλλος, προς τον Ύψιστο θεό Δία. Το ΔΕ Ι (=Δε ί) λοιπόν είναι δοτική. Βλέπε και συμβ. 752, 753, 754, 755, 757, 758, 759, 760, 761 του παρόντος κειμένου. Οι αφιερώσεις προς θεούς είναι συνήθως στη δοτική.
Γενικότερα παραπέμπω στο όλο έργο μου για την Ελληνική μας Μακεδονία με χίλια (1.000) επιχειρήματα (ιστορικά-επιστημονικά-αρχαιολογικά-γλωσσικά) για την ελληνικότητά της, που αποτελείται από επτά τμήματα φέροντα τον ίδιο τίτλο, ο οποίος «παίζει» με την σειρά των λέξεων :
- «Το γεωγραφικό 1-150 Διαμέρισμα της Ελληνικής Μακεδονίας μας»,
- «Το της Ελληνικής 151-300 Μακεδονίας μας γεωγραφικό Διαμέρισμα»,
- «Της Ελληνικής 301-450 Μακεδονίας μας το γεωγραφικό Διαμέρισμα»,
- «Το γεωγραφικό 451-600 της Ελληνικής Μακεδονίας μας Διαμέρισμα»,
- «Της το γεωγραφικό 601-750 Διαμέρισμα Ελληνικής Μακεδονίας μας»,
- «Μακεδονίας μας 751-900 της Ελληνικής το γεωγραφικό Διαμέρισμα» και
- «Διαμέρισμα 901-1.000 το γεωγραφικό της Ελληνικής Μακεδονίας μας».
- Στο Μουσείο Λούβρου στο Παρίσι της Γαλλίας ευρίσκεται αρχαία ελληνική κύλιξ του 6ου αιώνος π.Χ. (600 π.Χ. – 500 π.Χ.), μελανόμορφου ρυθμού, στο εσωτερικό της οποίας υπάρχει μελανόμορφη αγγειογραφία. Στην αγγειογραφία τούτη απεικονίζεται ο αρχαίος Έλλην Αρκεσίλαος, βασιλεύς της αρχαίας ελληνικής ιωνικής (Σαντοριναϊκής) πόλως Κυρήνης στην σημερινή Λιβύη, να επιβλέπει το ζύγισμα και την φόρτωση σιλφίου, ενός πολύτιμου αρωματικού και φαρμακευτικού φυτού.
Στην απεικόνιση, δε, που ευρίσκεται άνωθεν του τίτλου της παρούσης δεκάδος Γλυπτών – Αγγείων 461-470, ληφθείσα (απεικόνιση) από το βιβλίο του Αλεξάνδρου Ραγκαβή, Λεξικό Ελληνικής Αρχαιολογίας, ο βασιλεύς Αρκεσίλαος παριστάνεται εποπτεύων εις την φόρτωσιν του σιλφίου, φυτού του οποίου ο οφθαλμός (όψ -οπός), ο καρπός εθεωρείτο ως άριστον άρτυμα, καρύκευμα, των φαγητών. Το σίλφιον που ευδοκιμούσε στην Κυρήνη της Λιβύης ήταν περιζήτητο για τις θεραπευτικές και μαγειρικές του ιδιότητες, ώστε το βάρος του κόστιζε όσο το αντίστοιχο βάρος ασημιού.
Η ελληνική ιωνική αποικία της Κυρήνης, στην Βόρεια Αφρική, η οποία (πόλη Κυρήνη) ιδρύθηκε το 630 π.Χ. από τους αρχαίους Έλληνες Ίωνες της Σαντορίνης, αρχαίας και νυν Θήρας, εξασφάλισε ευημερία με το εμπόριο του σιλφίου. Το όνομα Αρκεσίλαος δωριστί, στη δωρική διάλεκτο, είναι Αρκεσίλας και ιωνιστί, στην ιωνική διάλεκτο, είναι Αρκεσίλεως. Το όνομα τούτο κατήγετο εκ του οίκου του Βάττου, των αρχηγό των Θηραίων, ήτοι Ελλήνων Ιώνων της νήσου μας Σαντορίνης (Θήρας), οι οποίοι ως αναφέρθη ίδρυσαν στην Λιβύη την πόλη Κυρήνη καθώς και άλλες πόλεις. Στην πόλη αυτή (Κυρήνη) οι αρχαίοι Έλληνες εκ Σαντορίνης άποικοι-κάτοικοι ίδρυσαν λαμπρούς ναούς. Δέσποζε ο ναός του θεού Απόλλωνος και την οδό που οδηγούσε στον ναό τούτο ο Βάττος την κατέστησε λιθόστρωτη. Η πόλις Κυρήνη είχε και ακρόπολη οχυρωμένη (Ηρόδοτος Δ, 158. 164. – Στράβων ΙΖ, 847). Ήσαν πολλοί οι βασιλείς της Κυρήνης στην Λιβύη φέροντες το όνομα Αρκεσίλαος. Επισημότατος υπήρξε ο βασιλεύς Αρκεσίλαος ο τέταρτος Δ΄.
Παραπέμπω α) στο από 3-11-2026 κείμενό μου, που φέρει τον τίτλο : «Το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο» και β) στο από 4-11-2026 κείμενό μου, που φέρει τον τίτλο : «Ο επαναπατρισμός των Γλυπτών και της Καρυάτιδος».
- Η Ιταλία με απόφασή της επέστρεψε στην Λιβύη ένα αρχαιοελληνικό άγαλμα, το άγαλμα της θεάς Αφροδίτης, που υπήρχε στην αρχαιοελληνική πόλη Κυρήνη στην Λιβύη, στην Βόρειο Αφρική. Το εν λόγω άγαλμα της θεάς Αφροδίτης αφαιρέθηκε (εκλάπη) κατά την ιταλική κατοχή από τους Ιταλούς το 1915 από την Λιβύη.
Παραπέμπω και πάλι α) στο από 3-11-2026 κείμενό μου, που φέρει τον τίτλο : «Το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο» και β) στο από 4-11-2026 κείμενό μου, που φέρει τον τίτλο : «Ο επαναπατρισμός των Γλυπτών και της Καρυάτιδος».
- Στο Μουσείο Λούβρου στο Παρίσι της Γαλλίας ευρίσκεται αγγείο με αγγειογραφία ερυθρόμορφου ρυθμού του 4ου αιώνος π.Χ., στην οποία παριστάνεται σκηνή από την τραγωδία του Ευριπίδη «Ιφιγένεια εν Ταύροις». Η Ιφιγένεια και ο Ορέστης συνομιλούν μπροστά στον Πυλάδη. Αριστερά, το ξόανο της Αρτέμιδος.
- Στο Εθνικό Μουσείο Κοπεγχάγης της Δανίας ευρίσκεται αργυρός σκύφος (= ποτήρι, κούπα), ρωμαϊκών χρόνων, ο οποίος φέρει ανάγλυφη παράσταση. Ο τάφος ευρέθη σε τάφο της Δανίας. Φαίνεται ότι αποδίδει πρωτότυπο έργο του ζωγράφου Παρρασίου. Στην παράσταση αυτή παριστάνεται στο κέντρο ο Αχιλλέας καθιστός. Αριστερά γονατιστός μπροστά στον Αχιλλέα παριστάνεται ο γέρος Πρίαμος, βασιλιάς της Τροίας. Ο Πρίαμος φιλάει το χέρι του Αχιλλέα και τον εκλιπαρεί να του αποδώσει το νεκρό σώμα του γιου του Έκτορα. Γυναίκες δούλες, δεξιά, και Μυρμιδόνες, άνδρες-πολεμιστές του Αχιλλέως, αριστερά, παρακολουθούν την σκηνή. Βλέπε το από 4-7-2023 αναρτημένο στο διαδίκτυο έργο μου με τίτλο : « Ότο Ρεχάγκελ (Οt(t)ο Rehhagel), ο γιος του θεού των αρχαίων Ελλήνων Ποσειδώνα, και οι Μυρμιδόνες του».
- Στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου του Ηνωμένου Βασιλείου ευρίσκεται αγγείο με αγγειογραφία ερυθρόμορφου ρυθμού του 4ου αιώνος π.Χ. Στην παράσταση αυτή απεικονίζεται η Αντιγόνη ενώπιον του βασιλέως Κρέοντα. Η Αντιγόνη έχει παραβεί τις διαταγές του βασιλιά και έχει θάψει τον αδελφό της (Πολυνείκη) και στην εν λόγω παράσταση παριστάνεται η Αντιγόνη, η οποία οδηγείται από δύο άνδρες της προσωπικής Φρουράς του βασιλιά Κρέοντα ενώπιόν του. Μπροστά του η Αντιγόνη θα υπερασπισθεί την πράξη της.
- Στο Μουσείο Τέχνης Βιέννης της Αυστρίας ευρίσκεται αγγείο με αγγειογραφία ερυθρόμορφου ρυθμού, του 4ου αιώνος π.Χ. (400 π.Χ.-300 π.Χ.). Στην αγγειογραφία αυτή παριστάνεται στο κέντρο ο Ορέστης που προσφέρει την νεκρική κάλπη, που υποτίθεται ότι περιέχει τα οστά του αδελφού της Ηλέκτρας στην Ηλέκτρα. Η Ηλέκτρα αγγίζει με το δάκτυλο του χεριού της το σαγόνι της, ένδειξη αγωνίας και ανησυχίας. Αφού πρώτα ο Ορέστης ενημερώνει την Ηλέκτρα ότι ο αδελφός της σκοτώθηκε σε αρματοδρομία, προσφέρει στην ίδια την νεκρική κάλπη με τα δήθεν οστά του.
- Στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου της Αγγλίας ευρίσκεται αργυρός στατήρ (νόμισμα) του Έλληνος Μακεδόνος βασιλέως Περδίκκα Γ΄, που παριστάνει στην μία όψη την κεφαλή του Ηρακλή με την κεφαλή του λέοντος στο κεφάλι, την λεοντή, και από την άλλη όψη παριστά ένα ατίθασο ίππο. Μεταξύ των ποδών του ίππου παριστάνεται η κορύνη (=το ρόπαλο) του Ηρακλή, εξ ής και η προσωνυμία του Ηρακλή ως κορυνοφόρου. Πέριξ του ίππου που παριστάνεται ως ατίθασο αναγράφεται το όνομα ΠΕΡΔΙΚΚΑ.
- Στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου της Αγγλίας ευρίσκεται αργυρός στατήρ (νόμισμα) που παριστάνει έφιππο πολεμιστή από την μία πλευρά και από την άλλη πλευρά το μισό εμπρόσθιο σώμα αιγός (κατσίκας) φέρουσας κέρατα. Πέριξ αυτού του σώματος της αιγός σε σχήμα τετραγώνου αναγράφεται το όνομα ΑΡΧΕΛΑΟ.
- Στο Αρχαιολογικό Μουσείο του Βερολίνου της Γερμανίας ευρίσκεται κρατήρ της Κάτω Ιταλίας με αγγειογραφία ερυθρόμορφου ρυθμού. Στην αγγειογραφία αυτή παριστάνεται ο Οδυσσέας και ο Διομήδης. Και οι δύο εισέρχονται νύχτα στο στρατόπεδο των Τρώων και κλέβουν τα άλογα του Ρήσου και σκοτώνουν τον ίδιο τον Ρήσο και την συνοδεία του. Ο κρατήρ αυτός απεικονίζει τον Οδυσσέα να οδηγεί τα άλογα προς το στρατόπεδο των Ελλήνων κρατώντας τα πίσω από τα ηνία και τον Διομήδη να αιφνιδιάζει τους συνοδούς του Ρήσου.
*Ερευνητής – Μελετητής – Αναλυτής 20-11-2026



















