Μια από τις κινητήριες δυνάμεις της ανθρώπινης δραστηριότητας και δημιουργικότητας είναι η έμφυτη τάση για προσωπική αναγνώριση,για εκτίμηση και έπαινο τόσο για το έργο, όσο και για τις αρετές του συγκεκριμένου ατόμου. Ο ορθός έπαινος, η αναγνώριση και η εκτίμηση είναι στοιχεία που νοηματοδοτούν την ανθρώπινη ζωή και που καθοδηγούν τον άνθρωπο σε μεγαλύτερες καταχτήσεις.
Ο έπαινος είναι ‘’το πιο ωραίο και το πιο πολύτιμο απόχτημα’’ του ανθρώπου κατά την ρήση του Ξενοφώντα, μόνο όταν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα και είναι δίκαιος.Γιατί όταν ο έπαινος είναι δίκαιος, τότε πραγματικά αποβαίνει πηγή δημιουργικής προσφοράς και συνεχούς εξέλιξης του ατόμου.
Η αναγκαιότητα του επαίνου προέρχεται από την εσώτερη λαχτάρα του ανθρώπου για μια αντικειμενική βεβαίωση της αξίας του, της προσφοράς του, των αρετών του.Ο άνθρωπος που επαινείται νιώθει ότι πράγματι εκπληρώνει σωστά τους στόχους του, αλλά και τον προορισμό του.Νοιώθει ότι αποτελεί ένα λειτουργικό μέλος του κοινωνικού συνόλου.
Ο έπαινος είναι το στοιχείο εκείνο που γεμίζει τον άνθρωπο με χαρά, αλλά και περηφάνια.Νοιώθει ο άνθρωπος μια ηθική ικανοποίηση,που σκιάζει όλους τους προηγούμενους πιθανούς κόπους του, τις θυσίες του και τις στερήσεις του.Παίρνει δύναμη και θάρρος για μεγαλύτερες προσπάθειες, που θα τον οδηγήσουν σε μεγαλύτερες επιτυχίες.
Πέρα από την ηθική ικανοποίηση ο έπαινος προσφέρει την ευκαιρία για ενεργοποίηση όλων εκείνων των δυνατοτήτων του ανθρώπου που δεν έτυχε να εξελιχτούν σωστά.Ο σωστός έπαινος μπορεί να φέρει στην επιφάνεια αυτές τις κρυμμένες πνευματικές και ψυχικές δυνάμεις του ανθρώπου και να τον κάνει πιο δημιουργικό.
Ο έπαινος επίσης είναι δυνατόν να σφυρηλατήσει τον ευγενή ανταγωνισμό και την άμιλλα ανάμεσα στους ανθρώπους.Είναι πολλά τα παραδείγματα, τόσο από την Ιστορία, όσο και από την καθημερινή ζωή, περιπτώσεων που ο έπαινος για ένα συγκεκριμένο άνθρωπο λειτούργησε ως κινητήρια δύναμη της δράσης ενός άλλου ανθρώπου ή ομάδας ανθρώπων.Για παράδειγμα ο έπαινος για τον πατριωτισμό και τον ηρωισμό ενός στρατιώτη στον πόλεμο, μπορεί να λειτουργήσει ως κίνητρο για την ανάπτυξη του ηρωισμού ενός άλλου στρατιώτη.
Επίσης ο έπαινος όταν στηρίζεται στην πραγματικότητα δημιουργεί το υπόβαθρο για υγιείς κοινωνικές και ανθρώπινες σχέσεις.Δείχνει ότι υπάρχει ειλικρίνεια, θαυμασμός και όχι φθόνος για την προσφορά ενός ανθρώπου.Δείχνει ότι τόσο αυτός που επαινεί, όσο και αυτός που επαινείται είναι άνθρωποι ανώτεροι και χωρίς οποιαδήποτε συμπλέγματα.Αντίθετα, όταν ο έπαινος αντικαθίσταται άδικα από την επίκριση, τότε διαβρώνονται οι κοινωνικές και ανθρώπινες σχέσεις, εφόσον κύριο στοιχείο σ’αυτές είναι η ανειλικρίνεια.Αυτό δείχνει άνθρωπο εγωιστή, γεμάτο φθόνο και προσωπικές αδυναμίες.
Αντίθετα, ο έπαινος που προέρχεται από εσφαλμένη εκτίμηση και ιδιοτελείς σκοπούς τότε καταντά κολακεία.Οι ψεύτικοι έπαινοι διογκώνουν τεχνητά την προσφορά και τις αρετές ενός ατόμου και δημιουργούν ψευδαισθήσεις, που είναι δυνατόν να οδηγήσουν το άτομο στη γελοιοποίηση και στην αποτυχία. Χρειάζεται μεγάλη ψυχική δύναμη για να μπορέσει το άτομο να ξεφύγει από τα πλοκάμια της κολακείας και από τις παγίδες των οποιωνδήποτε κολάκων.Όταν λείπει ο υγιής και αληθινός έπαινος, παρατηρείται στασιμότητα και στείρωση της δημιουργικότητας του ανθρώπου, καθώς και πνευματική τελμάτωση.
Φυσικά τα εγκώμια και οι έπαινοι δεν πρέπει να γίνονται καθημερινά στοιχεία. Ο έπαινος πρέπει να έρχεται στην κατάλληλη στιγμή, έτσι που να μιλά θετικά στην ψυχή του ανθρώπου. Επίσης ο έπαινος αποχτά βαρύτητα μόνο όταν προέρχεται από ανθρώπους με εσωτερική πληρότητα και κάποιο κύρος.Ο έπαινος αντίθετα των φαύλων είναι επικίνδυνος και υποκρύπτει πολλές ιδιοτελείς σκοπιμότητες.Φυσικά ο έπαινος δεν πρέπει να αποτελεί αυτοσκοπό της δραστηριότητάς μας.Θα ήταν τότε εμπόδιο για την πραγματική ανάπτυξη της τέχνης και της επιστήμης. Ο επιστήμονας δεν πρέπει να επιδίδεται στην έρευνα μόνο και μόνο για τον έπαινο και για προσωπική αναγνώριση, αλλά πρώτα πρώτα για τον ίδιο τον άνθρωπο και την πρόοδό του.Επίσης ο καλλιτέχνης δεν πρέπει να θέτει πάνω από κάθε δημιουργία του τον σκοπό του επαίνου, γιατί τότε δε θα είχαμε ποτέ τα απόλυτα ειλικρινή μεγαλουργήματα της τέχνης.Φυσικά η προσήλωση στους σκοπούς της τέχνης και της επιστήμης γεννά τον έπαινο και την αναγνώριση.
Για να έχει επίσης σημασία και πραγματικό νόημα ο έπαινος ή η αναγνώριση, πρέπει να επιδιώκεται μόνο με νόμιμα μέσα και όχι ανάρμοστα Διαφορετικά ο έπαινος δεν έχει καμία βαρύτητα για την ηθική βελτίωση και ανάπτυξη του ατόμου.
Ο έπαινος, ‘’το κάλλιστο και πολυτιμότατο κτήμα ‘’ του ανθρώπου, πρέπει να δίνεται τόσο στην οικογένεια, όσο και στο σχολείο και στην κοινωνία μόνο όταν δικαιολογείται από τις πραγματικές συνθήκες.Γιατί ο έπαινος συνδιασμένος με μια κριτική ειλικρινή διάθεση βοηθά στην πραγματική πρόοδο του ατόμου και της κοινωνικής του προσφοράς.
Τίποτα πιο δύσκολο από την ευθύτητα και τίποτα πιο εύκολο από την κολακεία.Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι
Ο έπαινος δίνεται σαν δάνειο ενώ η κολακεία δίνεται σαν δώρο.Samuel Johnson
ΒΙΣΚΑ ΖΩΉ – ΠΟΛΥΞΈΝΗ
